Aýa raıy
Nýr-Sýltan +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 449.85
EUR 485.43
RUB 5.71
CNY 70.69

Jańa beles: Qazaqstan men Qyrǵyzstan basshylary qandaı kelisimge keldi

2022 jyldyń 26 mamyr 2022 19:10

NUR-SULTAN. QazAqparat – Bıyl Qazaqstan men Qyrǵyzstan elderiniń dıplomatııalyq qatynas ornatqanyna 30 jyl tolyp otyr. Shırek ǵasyrdan astam ýaqyt boıy qos memleket barlyq salada ózara baılanysty nyǵaıtýǵa basa nazar aýdaryp keledi. Ásirese, ekonomıka, mádenıet, ınvestıtsııa salasyndaǵy yntymaqtastyq jyl ótken saıyn artyp jatyr. Máselen, byltyr eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 1 mıllıard dollardy qurady. Endigi maqsat – taýar aınalymyn 2 mıllıard dollarǵa deıin jetkizý bolyp otyr.

Qazaqstan tarapy sońǵy 15 jylda kórshi elge 1 mıllıard dollardan astam tikeleı ınvestıtsııa quıǵan. Búgin 30 jyl boıyna eki el arasynda myqtap ornyqqan dostyq, dıplomatııalyq qatynasty odan ári nyǵaıtyp, ekonomıka, mádenıet, bilim, ınvestıtsııa salasyndaǵy baılanysty damytý úshin Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev pen Qyrǵyz Prezıdenti Sadyr Japarov Bishkekte kelissóz júrgizdi. Búgingi kelissózder barysynda kóterilgen máseleler jóninde QazAqparat tilshisiniń materıalynan oqı alasyzdar.

Dıplomatııalyq qarym-qatynasqa 30 jyl

Eki el arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas osydan 30 jyl buryn, ıaǵnı 1992 jyly 15 qazanda ornaǵan. Osy ýaqyt ishinde ekijaqty yntymaqtastyq aıasynda 180-nen astam kelisimshartqa qol qoıylǵan. Olardyń ishinde eń mańyzdy qujat retinde 1997 jylǵy 8 sáýirdegi Máńgilik dostyq týraly shart jáne 2003 jylǵy 25 jeltoqsandaǵy Odaqtastyq qatynastar týraly shartty atap ótýge bolady. Qos eldiń ekijaqty ózara is-qımyly birqatar ınstıtýtsıonaldy bazıster sheńberinde júzege asyp otyr. Atap aıtsaq:

- Memleket basshylary basqaratyn Joǵary Memleketaralyq Keńes;

- Úkimet basshylary basqaratyn Qyrǵyz-Qazaqstan úkimetaralyq keńesi;

- eki eldiń Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesi.

Baýyrlas eki eldiń halyqaralyq saıasattaǵy birqatar máselege qatysty ustanymdary uqsas. Qazaqstan men Qyrǵyzstan Birikken ulttar uıymy, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy, Táýelsiz memleketter dostastyǵy, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jáne Shanhaı yntymaqtastyq uıymy aıasynda tyǵyz baılanys ornatqan.




Taýar aınalymy 2 mlrd dollarǵa jetkizilmek

Qazaqstan – Qyrǵyzstannyń jetekshi saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestıtsııalyq seriktesteriniń biri. Sońǵy jyldary eki memleket arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq serpindi túrde damyp keledi. 2015 jyly Qyrǵyzstan EAEO-ǵa kirgennen keıin ózara saýda kórsetkishteri aıtarlyqtaı artqan. Máselen, eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 2021 jyly 970,8 mln dollardy qurap, 2020 jylmen salystyrǵanda 14%-ǵa ósken (625,2 mln dollar). Al eksport 7,6%-ǵa (625 mln dollar), ımport 29,2%-ǵa (345,6 mln dollar) artqan.

Sońǵy málimetterge súıensek, 2022 jylǵy qańtar-mamyr aralyǵynda taýar aınalymy 206,3 mln dollarǵa jetip, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 2,9%-ǵa (200,6 mln dollar) ósken.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń búgingi Qyrǵyzstanǵa resmı sapary barysynda eki memleket arasyndaǵy taýar aınalymyn 2 mıllıard dollarǵa jetkizý josparlanyp otyrǵany belgili boldy. Qyrǵyz Prezıdenti Sadyr Japarovpen keńeıtilgen quramdaǵy kelissózi kezinde Qazaqstan Prezıdenti bylaı dedi:

«Birqatar ýaǵdalastyqqa qol jetkizdik. Qazir álemdegi ahýal kúrdeli ekenin bilesizder. Osyndaı qıyn kezeńde kúsh jumyldyrý óte mańyzdy. Qazaqstan – Qyrǵyz eliniń negizgi saýda jáne ınvestıtsııa salasyndaǵy seriktesiniń biri. Byltyr ózara taýar aınalymy 1 mıllıard dollarǵa jetti. Qazaqstan sońǵy 15 jylda qyrǵyz eline 1 mıllıard dollardan astam tikeleı ınvestıtsııa quıdy. Onyń ishinde áleýmettik mańyzy zor jobalar da bar. Jalpy, ekonomıkalyq yqpaldastyqty odan ári órkendetýge áleýetimiz jetedi. Biz saýda kólemin jaqyn arada 2 mıllıard dollarǵa jetkizýge kelistik».




2005 jyldan bastap elimizdiń Qyrǵyzstanǵa salǵan tikeleı ınvestıtsııasynyń kólemi 1,352 mlrd dollardy, al Qyrǵyzstannan Qazaqstanǵa quıylǵan ınvestıtsııa kólemi 97,1 mln dollardy qurap otyrǵanyn atap ótken jón.

Qyrǵyzstanda qazaqstandyq kapıtaldyń qatysýymen 334 birlesken kásiporyn tirkelgen. Qazaqstanda qyrǵyz kapıtalynyń qatysýymen osyndaı 247 kásiporyn jumys isteıdi. Eger Qyrǵyzstanda kásiporyndar negizinen qarjy, taý-ken óndirisi, tamaq óndirisi, saýda, kólik jáne baılanys, sonymen qosa qurylys jáne jóndeý salalarynda shoǵyrlanǵan. Al Qazaqstanda olar kóterme jáne bólshek saýda, qurylys, avtomobıl satý, iri qara mal ósirý, dándi jáne burshaqty daqyldardy ósirý, maqta talshyqtaryn daıyndaý, baspa sekildi salalarda qyzmet istep júr.

Eksport jáne ımport

Búgingi kezdesýde qazaq prezıdenti búginde saýda-logıstıkalyq ındýstrııalyq keshenniń negizi qalanǵanyna toqtalyp, bul qadam óndiristik baılanystar men saýda-sattyqty jandandyrýǵa jol ashatynyn atap ótti. Qasym-Jomart Toqaevtyń sózinshe, eki el arasyndaǵy ózara saýda aınalymyn qysqa merzimde edáýir ulǵaıtýǵa múmkindik mol. Qazirdiń ózinde Qazaqstan Qyrǵyzstanǵa ımporttalatyn júzdegen taýar túrin usyna alady. Sonymen qosa Qazaqstan ónerkásip ónimderin jáne basqa da taýarlardy eksporttaýǵa daıyn ekenin tilge tıek etti.

«Buǵan «Kazexport» kompanııasy qoldaý kórsetedi. Qyrǵyz eliniń de Qazaqstanǵa shyǵaratyn ónimderi az emes. Osy oraıda qolda bar múmkindikterdi barynsha paıdalanamyz dep ýaǵdalastyq. Sondaı-aq azamattardyń shekaradan ótýin jeńildetýge basa nazar aýdardyq. Júk tasymaly rásimderin jetildirý jaıyn pysyqtadyq. Sońǵy jyldary bul baǵytta birqatar aýqymdy is-sharalar atqaryldy. Byltyr «Qordaı» beketi jańartylyp, jolaýshylarǵa sapaly qyzmet kórsetile bastady. Basqa da beketterdi jańǵyrtý týraly kelisimder bar. Basty maqsat – shekaradaǵy tekseristerdi azaıtyp, kólik keptelisin joıý»,- dep tolyqtyrdy Qazaqstan Prezıdenti.

Sońǵy statıstıkalyq málimetterge súıensek, Qazaqstannan eksporttalǵan ónim kólemi 7,6%-ǵa (625 mln dollar), al ımport 29,2%-ǵa (345,6 mln dollar) artqan.

Ystyqkól oblysynda kún energııasy stantsııasy salynady

Búginde Qazaqstanda sheteldik ınvestorlarǵa jaqsy jaǵdaı jasalyp otyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qyrǵyz Prezıdentimen kezdesýi barysynda shetel ınvestorlarynyń múddesin qorǵaý isi jalǵasatynyn atap ótti.. Sonymen qatar ol kezdesýde Qazaqstan kapıtalynyń qatysýymen Ystyqkól oblysynda kún energııasy stantsııasyn salý josparlanyp otyrǵanyn tilge tıek etti. Jobanyń quny – 300 mıllıon dollar.

Budan bólek Qasym-Jomart Toqaev sý-energetıka salasyndaǵy qarym-qatynasty úılestirý máselesiniń de mańyzdy baǵyttardyń biri ekenin atap ótti. «Sý tapshylyǵy máselesi jyldan jylǵa kúrdelenip keledi. Bedeldi halyqaralyq ekologııalyq uıymdar osyndaı boljam jasap otyr. Sý keleshekte kóp bolmaıdy, tapshy bolady. Bul – anyq nárse. Sondyqtan Ortalyq Azııa memleketteri birlesken jumystardy qolǵa alýy qajet. Eki elge ortaq ózender árdaıym jurtty jaqyndastyra túsýge dáneker bolýy kerek. Qazaqstan barlyq mindettemelerin tolyq oryndaýǵa jáne mańyzdy jobalardy birlese iske asyrýǵa daıyn»,- dep bas aıtyp ótti QR Prezıdenti.

Bishkekte ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń fılıaly ashylmaq

Bilim salasyndaǵy yqpaldastyq 2006 jylǵy 4 shildedegi Qazaqstan Úkimeti men Qyrǵyzstan Úkimeti arasyndaǵy bilim berý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisim negizinde iske asyp otyr. Kelisimge sáıkes, qos tarap jyl saıyn Qyrǵyzstan men Qazaqstan azamattarynyń eki eldiń joǵary oqý oryndarynda oqýy úshin bilim berý granttaryn bóledi. Jyl saıyn JOO-da bıýdjettik oqytý úshin bólinetin kvotalar sanyn arttyrý jóninde de ýaǵdalastyq bar.

Búgingi eki el prezıdentteriniń Bishkektegi kezdesýinde de bilim salasyn damytý, mádenı-gýmanıtarlyq baılanysty nyǵaıtý máselesi de tys qalǵan joq. Jalpy byltyr Qyrǵyzstan Prezıdenti Sadyr Japarovtyń Qazaqstanǵa sapary kezinde eki eldiń jastaryn jaqyndastyra túsetin birqatar ýaǵdalastyqqa qol qoıylǵan edi. Bishkekte ótken kelissóz barysynda Qasym-Jomart Toqaev sony eske salyp, bilim salasyndaǵy birlesken jobalarǵa toqtaldy.

«Búgin Bishkekte Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń fılıaly ashylady. Budan bólek biz jas ǵalymdar úshin túrli granttar taǵaıyndadyq. Olardyń ozyq ǵylymı ıdeıalaryna memleket tarapynan qoldaý kórsetiledi. Men mádenı-gýmanıtarlyq baılanysty nyǵaıtý úshin eki el zııalylarynyń forýmyn jyl saıyn ótkizýdi usyndym»,-dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Aıta óteıik, 2019 jyly Qazaqstannyń joǵary oqý oryndarynda Qyrǵyzstannyń myńǵa jýyq stýdenti, al Qyrǵyzstannyń joǵary oqý oryndarynda 2 myń qazaqstandyq stýdent bilim aldy. Alaıda pandemııa men engizilgen shekteýlerge baılanysty stýdentter sany azaıdy.

Aqparat jáne mádenıet salasyndaǵy baılanys

Mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyq - ekijaqty qarym-qatynastyń mańyzdy salasynyń biri. Qyrǵyzstan men Qazaqstanda eki eldiń zııaly qaýymy men jurtshylyǵy ókilderiniń qatysýymen kórmeler, óner adamdaranyń kontsertteri, halyqaralyq ǵylymı konferentsııalar men sımpozıýmdar turaqty túrde ótkizilip turady. Máselen, Qazaqstan men Qyrǵyzstan M.Áýezovtiń 100 jyldyǵyn, Qurmanǵazynyń 175 jyldyǵyn, Abaıdyń 150 jyldyǵyn, Jambyldyń 150 jyldyǵyn, «Manas» eposynyń 1000 jyldyǵyn, T.Satylǵanovtyń 150 jyldyǵyn, Á.Toqombaev pen Sh.Aıtmatovtyń mereıtoılaryn birlesip toılady.

Jalpy qoǵamdyq, gýmanıtarlyq baılanystardy damytýda Qazaqstandaǵy qyrǵyz dıasporasy da óz rólin atqaryp otyr. 2004 jyly Qazaqstanda Qyrǵyz ulttyq mádenı ortalyǵy tirkelgen edi. Qazir ol Nur-Sultan qalasyndaǵy qyrǵyz etnomádenı birlestigi retinde jumys istep tur. Sondaı-aq Taraz qalasyndaǵy «Manas-Ata» qyrǵyz ulttyq-mádenı ortalyǵy jáne Aqtaý qalasyndaǵy «Ala-JShS», Almaty qalasyndaǵy «Meken», «Qyrǵyz–Ata» jáne «Manas-Ata» qyrǵyz ulttyq etnomádenı ortalyqtary óz qyzmetterin júzege asyryp, eki el arasyndaǵy mádenı baılanysty nyǵaıtýǵa úlken úles qosyp otyr.

Qyrǵyzstan men Qazaqstan arasyndaǵy yntymaqty aqparat salasyndaǵy birlesken jumystar nyǵaıtyp tur. Bul iste eki memlekettiń bir-birin únemi qoldap otyratynyn aıta ketý kerek.

Qazaqstan men Qyrǵyzstannyń buqaralyq aqparat quraldary halyqaralyq uıymdar (Túrki memleketteri uıymy, ShYU, UQShU, EAEO, Azııa-Tynyq muhıty óńiriniń jańalyqtar agenttikteriniń uıymy (OANA), TMD-ǵa múshe memleketterdiń aqparat agenttikteri uıymy jáne t.b.) uıymdastyratyn túrli is-sharalarǵa turaqty túrde qatysady.

Eki eldiń buqaralyq aqparat quraldarynyń arasyndaǵy tyǵyz yntymaqtastyqqa mysal retinde Qyrǵyzstannyń «Kabar» jáne Qazaqstannyń «QazAqparat» aqparat agenttikteriniń ózara is-qımylyn atap ótýge bolady.

Bishkekte qandaı qujattarǵa qol qoıyldy?




Jalpy eki eldiń saýda-ekonomıkalyq baılanysynyń jaı-kúıi men perspektıvalary eki eldiń memleket, úkimet jáne syrtqy saıası vedomstvolarynyń basshylary deńgeıinde, sondaı-aq salalyq mınıstrlikter men vedomstvolardyń basshylary deńgeıinde únemi talqyǵa túsip otyrady. Memleket basshylarynyń resmı saparlary barysynda da birqatar qujattarǵa qol qoıylady. Búgingi eki memleket prezıdentteriniń Bishkektegi kezdesýi kezinde de 13 mańyzdy qujatqa qol qoıyldy. Atap aıtsaq:

- Qazaqstan Respýblıkasynyń Almaty oblysynyń ákimdigi men Qyrǵyz Respýblıkasy Prezıdentiniń Ystyqkól oblysyndaǵy ókiletti ókiliniń apparaty arasyndaǵy Yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa baılanysty kelisimdi jasasý nıeti týraly hattama;

- Qazaqstan Respýblıkasy Túrkistan oblysynyń ákimdigi men Qyrǵyz Respýblıkasy Prezıdentiniń Osh oblysyndaǵy ókiletti ókiliniń apparaty arasyndaǵy Yntymaqtastyq týraly memorandým;

- Qazaqstan Respýblıkasy Jambyl oblysynyń ákimdigi men Qyrǵyz Respýblıkasy Prezıdentiniń Talas oblysyndaǵy ókiletti ókiliniń apparaty arasyndaǵy Yntymaqtastyq týraly memorandým;

- Qazaqstan Respýblıkasy Saýda jáne ıntegratsııa mınıstrligi men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Ekonomıka jáne kommertsııa mınıstrligi jáne «JOINT TECHNOLOGIES» Jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi arasyndaǵy «Aq tilek» jáne «Qarasý» avtojol ótkizý pýnktteri aýdanyndaǵy ındýstrııalyq saýda-logıstıkalyq keshen ınfraqurylymyna ınvestıtsııa tartý týraly memorandým;

- Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi arasyndaǵy Ózara túsinistik týraly memorandým;

- Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Mınıstrler kabıneti arasyndaǵy Shekara mańy aýmaqtarynda tabıǵı órtterdiń profılaktıkasy jáne olardy sóndirý jónindegi úkimetaralyq kelisim;

- Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Mınıstrler kabıneti arasyndaǵy Avıatsııalyq izdestirý jáne qutqarý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly úkimetaralyq kelisim;

- Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Mınıstrler kabıneti arasyndaǵy 2006 jylǵy 4 shildedegi Bilim berý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge ózgerister engizý týraly Hattama;

- Qazaqstan Respýblıkasy men Qyrǵyz Respýblıkasy arasyndaǵy 1996 jylǵy 26 tamyzdaǵy Azamattyq jáne qylmystyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek kórsetý týraly shartqa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly Hattama;

- Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrligi arasynda Dıplomatııalyq qatynastardyń ornaǵanyna 30 jyl tolýyna oraı 2022 jylǵa arnalǵan Syrtqy ister mınıstrlikteri arasyndaǵy Birlesken is-sharalar jospary;

- Qazaqstan Respýblıkasy Qaraǵandy oblysy ákimdigi men Qyrǵyz Respýblıkasy Prezıdentiniń Shý oblysyndaǵy ókiletti ókiliniń apparaty arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandým;

- Qazaqstan Respýblıkasy Aqtóbe oblysy ákimdigi men Qyrǵyz Respýblıkasy Prezıdentiniń Batken oblysyndaǵy ókiletti ókiliniń apparaty arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandým;

- Qazaqstan Respýblıkasy Atyraý oblysy ákimdigi men Qyrǵyz Respýblıkasy Prezıdentiniń Jalal-Abad oblysyndaǵy ókiletti ókiliniń apparaty arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.

Jalpy kelissóz barysynda eki el basshysy jahandyq jáne óńirlik máseleler týraly pikir almasyp, halyqaralyq túıtkilderge qatysty ustanymdary ortaq ekenin atap ótti. Ásirese, Ortalyq Azııadaǵy yqpaldastyqty tereńdetý máselesine nazar aýdardy. Osy oraıda, kóp uzamaı aımaq memleketteri basshylarynyń Konsýltatıvtik kezdesýin ótkizýge ýaǵdalasty.

Nazerke Súıindik


Joǵary qaraı