Aýa raıy
Astana +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

ıAdrolyq synaqqa qarsy is-qımyl: Germanııa sarapshylary Qazaqstannyń jahandyq rólin talqylady

2021 jyldyń 28 tamyz 2021 22:10

BERLIN. QazAqparat - Halyqaralyq ıadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyl kúni men Semeı ıadrolyq synaq polıgony (SSP) jabylýynyń 30 jyldyǵyna oraı Qazaqstannyń Germanııadaǵy elshiligi onlaın rejımde «Jer planetasy – ıadrolyq qarýdan azat aımaq» atty joǵary deńgeıdegi dóńgelek ústel uıymdastyrdy.

Talqylaýǵa Býndestag depýtaty, Germanııa úkimetiniń Reseı, Ortalyq Azııa jáne «Shyǵys seriktestigi» elderimen qoǵamaralyq yntymaqtastyq jónindegi Úılestirýshisi Iohann Zaathoff, QR Ulttyq ıadrolyq ortalyǵynyń Bas dırektory Erlan Batyrbekov, GFR SІM ıadrolyq qarýsyzdaný jáne taratpaý jónindegi departamentiniń basshysy Robert Zıgfrıd, Halyqaralyq beıbitshilik bıýrosynyń Atqarýshy dırektory Raıner Braýn, Halyqaralyq qaýipsizdik jáne saıasat ortalyǵynyń dırektory Álimjan Ahmetov, sondaı-aq sarapshylar, jýrnalıster, eki let úkimettik emes qurylymdarynyń ókilderi, qoǵam qaıratkerleri qatysty.

Іs-sharanyń ashylýynda Qazaqstannyń Germanııadaǵy Elshisi Dáren Káripov qatysýshylardyń nazaryna Semeı polıgony tarıhyna sholý jasap, Qazaqstannyń ıadrolyq qarýsyzdaný jáne taratpaý máselelerine qatysty kóshbasshy retinde halyqaralyq tanylýyna sebep bolǵan jahandyq bastamalardy usyndy.

Qazaqstan táýelsizdik alǵannan keıin kóp uzamaı ıAQTK, ıASTQTSK qosylyp qana qoımaı, KSRO taraǵannan keıin respýblıkanyń ıeliginde qalǵan álemdegi tórtinshi ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqany belgili.

Oǵan qosa Qazaqstan - Ortalyq Azııada ıadrolyq qarýdan azat aımaq qurýǵa bastamashylyq etken memleket. Bul – qazirgi ýaqytqa deıin soltústik jarty shardaǵy eń iri ıadrosyz aımaq.

Tıisti kelisimge 2006 jyly Semeıde qol qoıyldy jáne oǵan sáıkes óńirdegi elder ıadrolyq qarýdy jasap shyǵarmaýǵa, qol jetkizbeýge, synyqtan ótkizbeýge nemese ıelenbeýge zańdy túrde mindettenedi.

«Táýelsizdik jyldary barysynda bizdiń elde beıbitshilikpen jáne jahandyq qaýipsizdikti qoldaýǵa degen beriktikpen bekitilgen damýdyń biregeı úlgisi qalyptasty», – dedi D. Káripov.

Budan keıin I. Zaathoff óziniń alǵy sózinde Qazaqstannyń halyqaralyq qarýsyzdaný kún tártibindegi rólin joǵary baǵalady jáne Halyqaralyq ıadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyl kúnin ary qaraı dáripteýge qatysty kúsh-jigerin jumsaıtyndyǵyn bildirdi.

«Qazaqstan ıadrolyq qarýsyzdaný máseleleri boıynsha halyqaralyq qoǵamdastyqtyń eń belsendi jáne mańyzdy seriktesteriniń biri bolyp tabylady», – dedi ol.

Kezekti paneldik talqylaýlar aıasynda sarapshylyq deńgeıde planetamyzdy ıadrosyz aımaqqa aınaldyrýǵa qajet sharttar talqylandy.

Qazaqstan halyqaralyq qaýymdastyqty bul maqsatqa BUU-nyń 100 jyldyǵyna oraı, ıaǵnı 2045 jyly qol jetkizýdi usyndy.

Óz baıandamasynda QR Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń basshysy Erlan Batyrbekov dóńgelek ústel qatysýshylaryna ortalyqtyń atom energııasyn beıbit túrde qoldaný salasyndaǵy Qazaqstannyń saıasatyn qoldaý jónindegi jumysy týraly aıtty.

Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttigi jáne ıAdrolyq synaqtarǵa jappaı tyıym salý jónindegi shart uıymy sııaqty halyqaralyq beıindi uıymdar aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin burynǵy SSP aýmaǵynyń radıoekologııalyq monıtorıngin aıaqtaǵany jáne ıadrolyq jarylystar monıtorıngisiniń jahandyq júıesin óristetý boıynsha birlesken jumystary týraly aqparat erekshe qyzyǵýshylyqpen qabyldandy.

Germanııa SІM ıAdrolyq qarýsyzdaný, qarý-jaraqtardy baqylaý jáne taratpaý jónindegi departamentiniń basshysy R. Zıgfrıd Germanııanyń 16 memleketti (onyń ishinde Qazaqstan da bar) biriktiretin Stokgolm bastamasyna teń tóraǵalyǵy aıasyndaǵy qyzmeti týraly aıtty.

Bastama ıadrolyq derjavalardy olardyń tolyq qarýsyzdanýyn qamtamasyz etetin barlyq múmkindikterdi qoldanýǵa shaqyrady.

Osyǵan oraı ol qazaqstandyq taraptyń 2021 jylǵy 5 shildede Madrıdte ótken bastamaǵa qatysýshy elderdiń kezekti mınıstrlik kezdesýine belsene qatysqanyn atap ótti.

QR Prezıdenti janyndaǵy Strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri professor Murat Laýmýlın syrtqy saıası bastamalardy jáne memleket basshylyǵy SSP paıdalanýdy toqtatý jáne Qazaqstan aýmaǵyndaǵy ıadrolyq qondyrǵylardy, oqtumsyqtardy jáne joǵary baıytylǵan ýrandy zalalsyzdandyrý jónindegi sheshimder qabyldanǵan geosaıası mánmátindi tanystyrdy.

«ıAdrolyq túıitkilde geosaıasat, qaýipsizdik, halyqaralyq quqyq, ekonomıka, energetıka jáne ekologııa máseleleri toǵysqan. Qazaqstan atom salasynda belsendi saıasat júrgizetin jáne aıtarlyqtaı salmaǵy men múmkindikteri bar álemdegi az ǵana memleketter qatarynda», – dedi sarapshy.

Kelesi sóz kezegin Halyqaralyq beıbitshilik bıýrosynyń Atqarýshy dırektory R. Braýn aldy.

Atalǵan uıym – Nobel syılyǵynyń laýreaty jáne ıadrolyq qarýdy taratpaý máseleleri jónindegi jahandyq yntymaqtastyqqa arnalǵan kóne ári basty alańdardyń biri.

Bıyl Qazaqstannyń bastamasymen shaqyrylǵan ıAdrolyq qaýipsizdik jáne ıadrolyq qarýsyz álemdi qoldaıtyn kóshbasshylardyń jahandyq alıansynyń múshesi qataryna qosylǵan belsendiniń aıtýynsha, «qazir halyqaralyq saıasatta paradıgmanyń aýysýy-qarama-qaıshylyqtan jalpy qaýipsizdikke kóshý talap etiledi».

Óz kezeginde «Halyqaralyq qaýipsizdik jáne saıasat ortalyǵy» úkimettik emes uıymynyń dırektor-quryltaıshysy Á. Ahmetov burynǵy SSP aýmaǵyndaǵy qazirgi radıatsııalyq jaǵdaı týraly sońǵy málimetpen bólisti, sondaı-aq túrli zertteý jáne bilim berý jobalary aıasynda Ortalyqtyń qazaqstandyq jáne halyqaralyq seriktestermen birlesip burynǵy polıgon aýmaǵyna sheteldik dıplomattar men sarapshylardyń barýyn uıymdastyratyny týraly aıtty.

«ıAdrolyq soǵysta jeńimpazdar men jeńilgender bolmaıdy», – dedi sarapshy.

Sońǵy sózdi «Eurasian Management Solutions GmbH» dırektory jáne Qazaqstandaǵy Konrad Adenaýer atyndaǵy Qor Ókildiginiń burynǵy Basshysy (2015-2020 jj.) T.Helm aldy, ol QR-daǵy ıadrolyq másele jónindegi jumysyna qatysty jeke tájirıbesimen bólisti.

Sonymen qatar, ol jastardyń bolashaǵyn jaqsartý úshin Semeı q. men óńirdi ary qaraı ońaltýdyń mańyzyn atap ótti.

Joǵary qaraı