Aýa raıy
Astana +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

Ulttyq joba: 2025 jylǵa deıin negizgi taýarlardy bırjada ótkizý úlesi 20% jetedi

2021 jyldyń 22 qazan 2021 21:40

NUR-SULTAN. QazAqparat - Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi júzege asyratyn kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq jobanyń «Básekelestikti keshendi damytý» baǵytynyń negizgi ındıkatory - 2025 jylǵa qaraı ekonomıkadaǵy orta kásipkerlik úlesin 10-nan 15% deıin ósýine járdemdesý. Sondaı-aq memlekettiń ekonomıkadaǵy úlesin 14,8-den 14% deıin tómendetý kózdelip otyr, dep habarlaıdy QazAqparat.

Bırjalyq saýdany damytý barlyq resýrstarǵa dıskrımınatsııasyz qol jetkizýdi qamtamasyz etedi jáne ónimsiz deldaldardyń naryqqa áserin azaıtady.

Kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq joba sheńberinde negizgi taýarlardy taýar bırjalarynda ótkizý úlesin 2025 jylǵa qaraı 20% deıin jetkizý josparlanǵan.

Ulttyq jobanyń jıyntyq ekonomıkalyq tıimdiligi - 2,7 trln teńge.

«Básekelestikti keshendi damytý» baǵytynyń negizgi mindeti - retteýshi kedergilerdiń 3 tobyn joıý arqyly memlekettiń ekonomıkadaǵy rólin tómendetý.

Osy baǵyt sheńberinde 3 máseleni sheshý kózdelgen.

Bırjalyq saýdany damytý. Naryqtyń táýelsiz qatysýshylaryna, onyń ishinde 1,9 trln teńgeden (5 jyl ishinde), astam somaǵa ShOB-qa negizgi taýarlardy (benzın, dızel otyny, avıakerosın, bıtým 20% - ǵa deıin; suıytylǵan gaz 100% - ǵa deıin; kómir 10% - ǵa deıin; bıdaı 5% - ǵa deıin) satyp alý-satý jónindegi mámilelerge teń qoljetimdilikti qamtamasyz etýge múmkindik beredi. sondaı-aq retteýshiler tarapynan monıtorıng rásimin jeńildetedi.

Elektr energetıkasy salasyndaǵy naryqqa qoljetimdilikti qamtamasyz etý. 2025 jylǵa qaraı elektr energııasynyń ortalyqtandyrylǵan saýda - sattyǵyn 30% - ǵa deıin (4 jyl ishinde > 350 mlrd teńge somasyna) ulǵaıtýdy (JUJ-nyń 48-tarmaǵy), elektrmen jabdyqtaý qyzmetterine tutynýshylar toptary boıynsha tarıfterdi saralaýdy kezeń-kezeńmen joıýdy (bıýdjet úshin jyl saıynǵy únemdeý-20 mlrd teńge) qamtıdy. ShOB úshin – 31 mlrd tg.) jáne tutynýshynyń balamaly jetkizýshige kóshýine 10 ese qysqartý (Market place).

Memleket ıeliginen alý. 2025 jylǵa qaraı josparlanǵan:

- memlekettik tapsyrmalardy 50% - ǵa qysqartý;

- memlekettik jáne jeke menshik operatorlardy taratý, qaıta uıymdastyrý;

- jekeshelendirýge jatatyn ekonomıkanyń «jetilgen» sektorlaryn aıqyndaı otyryp, memlekettik menshikke sektoraldyq taldaý júrgizý jáne óńirlerdegi básekelestikti eskere otyryp, memleket ıeliginen alý protsesin jedeldetý;

- bir kózden memlekettik satyp alýdy qysqartý.

Bırjalyq saýdany damytý

Naryqtyq ekonomıkanyń negizi - zańdy naryqtyq baǵa. Mundaı baǵa belgilenimin tek taýar bırjalarynan tabýǵa bolady jáne osy ýaqytqa deıin elimizde mundaı bolmaǵan, osy taýarlardyń ózderi «negizgi qýatqa» qol jetkizýdiń negizgi kedergileriniń biri bolyp tabylady.

Qazaqstanda uzaq jyldar boıy bırjalyq saýda-sattyq naryǵyndaǵy jaǵdaı ashyqtyqtyń, tıisti túrde ashyq naryqtyq baǵa belgileýdiń jáne naqty saýda-sattyqtyń bolmaýymen, kerisinshe, olardyń uqsatylýymen, kópshiligi biliktilik talaptaryna sáıkes kelmeıtin taýar bırjalarynyń artyq bolýymen sıpattaldy.

Búgingi tańda negizgi problemalardyń biri – resýrstarǵa shekteýli qoljetimdiliktiń bolýy, ónimdi emes deldaldardyń bolýy jáne baǵanyń ashyq bolmaýy.

Bul kedergiler taýarlar men resýrstardyń taýar bırjalaryna shyǵýy arqyly joıylady.

Bırjalyq saýdany engizý barlyq resýrstarǵa dıskrımınatsııasyz qol jetkizýdi qamtamasyz etýge jáne ónimdi emes deldaldardyń naryqqa áserin azaıtýǵa múmkindik beredi.

Memleket basshysy 2020 jylǵy Joldaýynda iri oıynshylar tarapynan ashyqtyqqa elikteýge jol berilmeıtinin erekshe atap ótip, bırjalyq saýda, birinshi kezekte munaı ónimderi, elektr energııasy, kómir salalarynda tártip ornatý qajettiligi týraly tapsyrma berdi.

2020 jylǵy 5 qazanda Prezıdenttiń №428 Jarlyǵyna sáıkes Agenttikke taýar bırjalary salasyndaǵy qyzmetti memlekettik baqylaý jáne lıtsenzııalaýdy júzege asyrý boıynsha fýnktsııalar men ókilettikter berildi.

Bul rette taýar bırjalarynyń qyzmetine memlekettik saıasatty qalyptastyrý jónindegi fýnktsııalar ýákiletti organda (ISM) qaldy, óıtkeni bırjalyq saýda ishki jáne syrtqy saýdanyń ajyramas bóligi bolyp tabylady.

Jedel sharalar sheńberinde monopolııaǵa qarsy organ bırjalyq taýardy birkelki jáne turaqty ótkizý, lottardyń eń az jáne eń kóp mólsheri týraly talaptardy belgileý, bırjadan tys mámilelerdi tirkeý jónindegi sharalardy qamtıtyn bırjalyq saýdaǵa qoıylatyn talaptardy engizdi.

Kórsetilgen talaptar bırjalyq mámile qalyptasqan ústem nemese monopolııalyq jaǵdaıǵa ıe naryq sýbektisiniń túpkilikti baǵasy monopolııalyq joǵary nemese tómen dep tanylmaıtyn jaǵdaılardy kózdeıdi.

Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi janynan konsýltatıvtik-keńesshi organ bolyp tabylatyn Bırjalyq komıtet quryldy, onyń quramyna BQDA tóraǵasy men tóraǵasynyń orynbasary, QR Saýda jáne ıntegratsııa vıtse-mınıstri, QR Qarjy mınıstrligi Memlekettik kirister komıteti tóraǵasynyń orynbasary, QR Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary, Atameken UKP Basqarma tóraǵasynyń orynbasary, KASE basqarma tóraǵasynyń keńesshisi, Qazaqstannyń ekologııalyq uıymdary qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy kiredi.

Bırja komıteti kómir, avıatsııalyq otyn, gaz jáne munaı ónimderiniń bırjalyq saýdasy boıynsha iskerlik oıyndardy qosa alǵanda, osy naryqtardyń naqty satýshylary men satyp alýshylarynyń qatysýymen birqatar otyrystar ótkizdi, onda saýda-sattyqqa jańa tásilder paıdalanyldy.

Naryq qatysýshylaryn bırjalyq saýdaǵa dıskrımınatsııasyz kirý boıynsha aýqymdy oqytý jalǵasýda.

Bırjalyq taýarlardy (bıtým, benzın, kómir) jetkizý partııasynyń eń az mólsherinen aýystyrý boıynsha jumys júrgizildi, eger ol teń nemese asyp ketse, bırjalyq taýarlardy satý tek taýar bırjasy arqyly júzege asyrylady, taýar bırjalary arqyly mindetti túrde satylýǵa jatatyn eń az úleske.

Bul taýar bırjasy arqyly ótkizý úshin bırjalyq taýardyń barlyq kólemi emes, tek úlesi (10%) ǵana jatatynyn bildiredi.

Qalǵan úles (90%) resýrs ustaýshylardyń talaptarynda (tikeleı kelisimsharttar ne bırjalyq saýda-sattyqtar) iske asyrylýy múmkin.

Osy jyly 31 naýryzda QR MÓZ óndirisiniń bıtým men benzıniniń bırjalyq saýdasy bastaldy.

24 mamyrda kommýnaldyq-turmystyq kómir shaǵyn partııalarmen bırjalyq saýda-sattyǵy bastaldy.

Kommýnaldyq-turmystyq kómirdi taýar bırjalary arqyly satý tetigi deldaldardy alyp tastaýǵa jáne óńirlik operatorlardyń kómirdi tuıyqtardan tikeleı satyp alýǵa tikeleı qol jetkizýin qamtamasyz etýge múmkindik berdi.

Bul halyq úshin otynnyń osy túriniń túpkilikti qunyn tómendetýge múmkindik beredi.

17 maýsymda Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý aıasynda uıymdastyrylǵan QR Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi janyndaǵy bırjalyq komıtettiń Ahýal ortalyǵy jumys isteı bastady.

Ahýal ortalyǵy bırjalyq saýda-sattyq barysyn onlaın rejımde qadaǵalaý, bırjalyq jáne bırjadan tys baǵa belgilenimderine monıtorıng júrgizý jáne bırjalyq saýdaǵa monopolııaǵa qarsy talaptardy saqtaý úshin quryldy.

22 qyrkúıekte avıakerosınmen bırjalyq saýda-sattyq bastaldy. Satýshylar-resýrs ustaýshylar, satyp alýshylar - munaı ónimderin kóterme jetkizýshiler jáne áýejaılar.

Mundaı tájirıbe obektıvti naryqtyq baǵa ındıkatorlaryn qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.

Bırjadan tys baǵalar bırjamen salystyrylady jáne bolashaqta bırjadan tys baǵalar bırjadaǵy baǵalarǵa jaqyn bolady, bul naryqtaǵy baǵa jaǵdaıyn teńestiredi.

Ulttyq joba sheńberinde taýar bırjalarynda negizgi taýarlardy ótkizý úlesin 2025 jylǵa qaraı 20% deıin jetkizý josparlanyp otyr.

Bul naryqtyń táýelsiz qatysýshylaryna satyp alý-satý boıynsha mámilelerge teń qoljetimdilikti qamtamasyz etedi, sondaı-aq retteýshi organdar tarapynan monıtorıng rásimin aıtarlyqtaı jeńildetedi.


Joǵary qaraı