Aýa raıy
Astana +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

Telefonyńyzdy qarjy alaıaqtarynan qalaı qorǵaýǵa bolady

2021 jyldyń 19 qyrkúıek 2021 13:56

NUR-SULTAN. QazAqparat – Gadjetterge qatysty alaıaqtyq áreketter kún saıyn jasalyp turady. «Kasperskıı zerthanasynyń» derekteri boıynsha tek 2021 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda Qazaqstanda fıshıngtik saıttarǵa 890 myńnan astam jáne túrli aktsııalar men konkýrstar júrgiziletin alaıaqtyq resýrstarǵa 335 myńnan astam kirý áreketteri buǵattaldy. Bizdiń elimizdiń poshta trafıgindegi spamnyń úlesi 49%-dy qurady. Sondaı-aq alaıaqtar paıdalanýshylardyń eseptik derekterin jáne telefondardan basqa da jeke aqparatty urlaýǵa mamandanǵan zııandy troıandardy belsendi túrde taratqan.QazAqparat Fingramota.kz saıtyna silteme jasaı otyryp osy alaıaqtyq túrinen qorǵanýǵa kómekktesetin keńesterdi usynady

Alaıaqtar qandaı derekterdi alǵysy keledi

Sizdiń kartańyzdyń nemese shotyńyzdyń nómirin jáne sizdiń atyńyzdy, tegińizdi, JSN-di bilý - alaıaqtardyń shottan aqsha alýyna jetkiliksiz. Bul úshin olarǵa kartanyń tolyq derektemeleri qajet: jaramdylyq merzimi jáne qaýipsizdik kody, mysaly, VISA kartalaryna arnalǵan CVV kody nemese MasterCard kartalary úshin CVC-kod. Sondaı-aq olar sizdiń telefonyńyzǵa SMS, logın, onlaın-bankıngten parol, mobıldi banktik qosymshadaǵy jeke kabınetter túrinde kelip túsetin banktiń kodtary men habarlamalaryn bilýi qajet. Sonda ǵana olar sizdiń shotyńyz boıynsha kez kelgen operatsııalardy kedergisiz oryndaýǵa múmkindik beretin barlyq tólem aqparatyna ıe bolady.

Áleýmettik ınjenerııa men fıshıngti qoldana otyryp, alaıaqtar sizdiń gadjetterińizge, atap aıtqanda uıaly telefonǵa qashyqtan qol jetkizý jáne osylaısha qupııa aqparatty urlaý maqsatynda konfıdentsıaldy derekterdi bilýge tyrysady.

Eger siz alaıaqtarǵa bul aqparatty ózińiz berseńiz, onda bul tek sizdiń kináńiz bolady. Bul jaǵdaıda bank urlanǵan aqsha qarajaty úshin jaýap bermeıdi jáne ótemeıdi.

Gadjetti kıbershabýyldardan qalaı qorǵaý kerek

Árıne, eshkim de mańyzdy qarjylyq aqparatty alaıaqtarǵa óz erkimen bergisi kelmeıdi. Onda qaskóıler túrli baǵdarlamalyq qamtylymdardy (BQ) paıdalanady. Mysaly, troıandardy iske qosady, troıandar - ruqsat berilgen BQ túrinde búrkemelengen zııankes baǵdarlama. Olar paıdalanýshylardyń júıelerine ruqsatsyz qol jetkizýge kómektesedi jáne qajetti málimetti urlaıdy. Kóp jaǵdaıda troıandar mobıldi qosymshalar men messendjerlerge qosylýǵa tyrysady, sebebi adamdar únemi óz telefonyn banktik qosymshalar ornatylǵan, parolder men basqa da mańyzdy aqparattar saqtalatyn senimdi qurylǵy retinde qoldanady. Sonda-aq mundaı áreketter kezinde elektrondyq hattar, SMS nemese MMS qoldanylady.

Odan qorǵaný úshin tekserilgen vırýsqa qarsy baǵdarlamalardy paıdalaný qajet. Olardy ózińiz qoldanatyn barlyq qurylǵylarǵa ornatyp alyńyz jáne olardy jıi-jıi jańartyp otyrýdy umytpańyz, sebebi alaıaqtar únemi BQ men qosymshalardaǵy kemshilikter men osal tustaryn izdep otyrady.

Sizdiń poshtańyzǵa keletin siltemelerge nazar aýdaryńyz, eger de domen kúdik týǵyzatyn bolsa, siltemeni ashpańyz, bul jerde buzyp kirý qaýipi bar. Spamdardy buǵattańyz jáne ony korzınaǵa jóneltińiz. Operatsııalyq júıeni jańartyp otyryńyz jáne barlyq qosymshalarǵa, poshta jáshikterine, áleýmettik jelilerdegi akkaýnttarǵa senimdi ári ártúrli qupııa sózderdi ornatyńyz. Qosymshalar men basqa da mańyzdy servısterdiń parolderin/kirý kodtaryn telefonda saqtamańyz. Qurylǵynyń jadynda elektrondy tsıfrlyq qoltańbanyń (ETsQ) kiltin saqtamańyz. Qurylǵylardyń jadynda bank kartalarynyń fotosýretterin, sondaı-aq paroldiń jazylýy men derbes/qupııa derekterdiń urlanýyna ákelýi múmkin basqa da aqparatty beıneleıtin fotosýretterdi saqtamańyz jáne messendjerlerde jibermeńiz.

Tekserilgen aqparat kózderine ǵana senińiz …

Aıfon ıeleri qosymshalardy AppStore-den ǵana, al Android bazasyndaǵy telefondar – Google Play-den alýy kerek. Qosymshany júktemes buryn paıdalanýshylardyń túsindirmelerimen muqııat tanysyńyz jáne ázirleýshilerdiń qosymshany kezeńmen jańartyp otyrýyna (resmı dúkenderde mindetti tártippen sońǵy jańartýlardyń kúni kórsetilgen) kóz jetkizińiz. Ýaqyt ótken saıyn ornatylǵan qosymshalardyń tizimin tekserińiz. Kerek emesin, eger olardy jıi paıdalanbasańyz, ásirese, eger olar resmı derekkózderinen bolmasa jáne sońǵy ret qashan jańartylǵan belgisiz bolsa alyp tastańyz. Siz qurylǵynyzdy buzý áreketine osylaısha jol bermeısiz. Bank kartasyn qosymshalardyń aqyly servısterine baılanystyrmańyz.

Bóten adamdarǵa senbeńiz

Siz zııandy baǵdarlamalar ǵana qaýip tóndirmeıtindigin túsinýge tıissiz. Alaıaqtar sizdiń aqshańyzdy alý jáne gadjetińizdi basqarý úshin qashyqtan qoljetimdiliktiń jarııa baǵdarlamalaryn jıi paıdalanady. Osy baǵdarlamalardyń kómegimen qylmyskerler mynalardy: bankten keletin parol men kodtary bar SMS-ty oqı alady, sizdiń mobıldi banktik qosymshaǵa kire alady, sizdiń atyńyzdan aqsha aýdarady nemese kredıt alady. Munyń bári, eger siz ózińizdiń mobıldi telefonǵa «shpıondyq» qosymshany kóshirip alǵan bolsańyz iske asady. Sondyqtan sizden túrli sebepter boıynsha qandaı da bir baǵdarlamany nemese qosymshany kóshirip alýdy suraıtyn adamdarǵa senýdiń qajeti joq. Mysaly, sizge telefonǵa banktiń nemese ózge de qarjy uıymdarynyń qyzmetkerleri bolyp qońyraý shalyp, shotyńyzdaǵy alaıaqtyq áreketterge baılanysty qosymshany kóshirip alýdy suraıdy.

Konfıdentsıaldylyq baptaýlaryn muqııat baqylańyz

Qosymshalar ornatqan jaǵdaıda, baǵdarlamaǵa derekterdi baqylaýǵa, geolokatsııaǵa jáne baılanys telefondar tizimine kirýge ruqsat berý-bermeý kerektigin oılanyńyz. Muny qajet bolǵan jaǵdaıda ǵana jasaýǵa bolady. Mysaly, taksı qosymshasyna sizdiń ornalasqan jerińizdi bilýge nemese kollaj jasaý úshin galereıańyzǵa kirýge múmkindik berińiz. Eger talaptardan kúdiktenseńiz, bas tartýǵa jáne basqa, neǵurlym senimdi qosymshany tańdaýǵa quqyǵyńyz bar. Paıdalanýshy kelisimin jańartqan kezde onymen muqııat tanysyp, barlyq sharttardy zerdeleýdi usynamyz.

Qosymshalaryńyzǵa birdeı parolder qoımańyz

Parol qoıý kezinde ol keminde segiz tańbadan turýy kerek ekenin umytpańyz: tsıfrlar, bas áripter jáne basqa da belgiler. Tanymal sózderdi, týǵan-týystar men dostardyń týǵan kúnin, aty-jónderin paıdalaný usynylmaıdy. Árbir akkaýntqa nemese qosymshaǵa ártúrli parolder qoıýǵa erinbeńiz. Telefon sizge paroldi avtomatty túrde saqtaýdy usyna ma? Bas tartyńyz. Ár ýaqytta paroldi qaıta engizýge tyrysyńyz. Eki faktorly sáıkestendirýdi qoıyńyz, sodan keıin júıe SMS-habarlama nemese elektrondy mekenjaıǵa habarlama túrinde dereý keletin kodty rastaýdy suraıdy.

Telefon joǵalǵanda derekter qaýipsizdigin qalaı saqtaý kerek?

Baılanyssyz tólem jasaý úshin gadjetterin paıdalanatyn telefon ıeleri erekshe muqııat bolý qajet. Telefondy joǵaltyp alýǵa bolady nemese ony urlap ketýi múmkin. Osyndaı yqtımaldylyqty eskere otyryp, bul týraly aldyn ala oılanyp, smartfon qaskóılerdiń qolyna túsken jaǵdaıda ózińizdi qaýipten saqtaý kerek. Osy oraıda uıaly telefonyńyzdy joǵaltqan jaǵdaıda ne isteý qajet?

1.Buǵattaýdy paıdalanyńyz

Telefonnyń baptaýlarynda ekrannyń avtomatty buǵattalýyn qosyńyz, saýsaq iziniń nemese Face ID kómegi arqyly bıometrıkalyq qupııasózdi qoldanyńyz.

2.Qadaǵalaý baptaýyn ornatyńyz

Qurylǵynyń ornalasqan ornyn qashyqtan qadaǵalaýǵa múmkindik beretin baǵdarlamany paıdalanyńyz. Telefonyńyzdy joǵaltyp alǵan jaǵdaıda ózińizdiń gadjetińizdiń qaı jerde ekenin qadaǵalap, oǵan qosylyp, ózińizdiń barlyq derekterińizdi óshire alasyz.

Mysaly, Android bazasyndaǵy qurylǵylarda Google Find My Device telefondy izdeý fýnktsııasy bar, Samsung devaıstarynda – Samsung Find My Mobile uqsas optsııasy, iOS alańynda – Find My iPhone optsııasy bar. Olardy gadjettiń baptaýyna mindetti túrde aldyn ala iske qosyńyz.

3. Rezervtik kóshirmeler jasańyz

Mindetti túrde derekterińizdiń rezervtik kóshirmelerin jasańyz. Bul optsııa baptaý konfıgýratsııasyn, barlyq qosymshalardy jáne jeke aqparatty saqtaý úshin oılap tabylǵan. Berilgen fýnktsııa joǵalǵan qurylǵydan derekterdi qalpyna keltirýge jáne olardy jańa qurylǵyǵa kóshirýge kómektesedi.

Telefon urlanǵanda qandaı áreketter jasaý kerek?

Sizdiń banktik kartańyzǵa tikeleı baılanysty nómiri bar telefon joǵalǵan jaǵdaıda, sizge qyzmet kórsetetin bankke shuǵyl túrde habarlasýǵa keńes beremiz. Barlyq kartalardy buǵattaýdy surańyz. Olardy keıin qaıta shyǵarýǵa týra keledi. Basqa qurylǵylardan poshta jáshikterine, áleýmettik jelilerdegi akkaýnttarǵa qupııa sózderdi shuǵyl túrde ózgertińiz.

Eger telefonyńyz urlanǵanyna senimdi bolsańyz, urlyq týraly quqyq qorǵaý organdaryna ótinish jazýǵa keńes beremiz, tirkelgen kóshirmeni ózińizde saqtańyz. Sizdiń shotyńyz boıynsha operatsııalar sońǵy ret qashan jasalǵanyn bankten naqtylańyz. Eger alaıaqtar sizdiń kartańyzdan qarajat alyp úlgerse, onda bankke ótinish jazyp, ishki tekserý júrgizýdi surańyz. Osy ótinishke telefonnyń urlanýy týraly ótinishtiń kóshirmesin qosa berińiz.

Kredıttik tarıhyńyzdy mindetti túrde kredıttik bıýrodan surańyz, Qazaqstanda olar ekeý: Memlekettik kredıttik bıýro jáne Birinshi kredıttik bıýro, sondaı-aq portal arqyly egov.kz nemese turǵylyqty jeri boıynsha HQKO. Muny jasaý qajet, óıtkeni qaskúnemder sizdiń atyńyzǵa kredıt alýǵa tyrysýy múmkin.


Joǵary qaraı