Aýa raıy
Nýr-Sýltan +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 449.85
EUR 485.43
RUB 5.71
CNY 70.69

Medıtsınalyq avıatsııa dárigeri: Keıbir naýqastar jaı-kúıi qanshalyqty aýyr ekenin túsinip te úlgermeıdi

2022 jyldyń 25 qańtar 2022 19:00

NUR-SULTAN. QazAqparat – Jergilikti dárigerlerdiń qolyndaǵy múmkindik sarqylǵanda medıtsınalyq avıatsııa qyzmeti kómekke keledi. QazAqparat tilshisi atalmysh qyzmet ókilderimen tildesip, mamandyqtarynyń ereksheligi týraly suraǵan bolatyn. Nazarlaryńyzǵa sony yqshamdap usynamyz.

Sonaý 1870 jyly Frantsııa – Prýssııa soǵysynda qorshaýda qalǵan Parıjden 160 jaraly jaýynger ushatyn shardyń arqasynda aman shyǵady. Jylnamashylar medıtsınalyq avıatsııanyń resmı tarıhyn osy kúnnen bastap júr.

Al búgin medıtsınalyq avıatsııa densaýlyq saqtaý júıesiniń mańyzdy bólshegine aınalǵan. Alyp aýmaqqa halqy shashyraı qonystanǵan Qazaqstan úshin bul qyzmettiń mańyzy tipten bólek.

Onyń ústine COVID-19 indeti taraǵannan beri avatsııalyq medıtsına kómegine júginýshilerdiń sany artyp otyr. Ulttyq shuǵyl medıtsınany úılestirý ortalyǵynyń mamandary osylaı deıdi.




«Qaı jerde paıdamyz kóbirek bolsa, sol jerde bolýǵa tyrysamyz»

«Pandemııa kezinde, jalpy osy vırýs taraǵannan beri shaqyrtýlar jıilep ketti. Túrli naýqastarǵa baryp júrmiz. Sebepteri óte árkelki. Koronavırýs oqshaýlanǵan qabyný protsesterin týyndatyp qana qoımaıdy, keıbir syrqattardy ýshyqtyryp, keri saldaryn kúsheıtedi», - dep bastady áńgimesin avıatsııalyq medıtsına dárigeri Aldabergen Ospanov.

Aldabergenniń medıtsınalyq avıatsııa salasynda jumys istep júrgenine 2 jylǵa jýyq ýaqyt bolǵan. Oǵan deıin aýrýhanada anestezıolog-reanımotolog bolyp 10 jyl jumys istegen. Brıgada dárigeri bolý úshin keminde 5 jyl eńbek ótili qajet. Joǵary medıtsınalyq bilimmen birge «Jedel jáne shuǵyl medıtsınalyq járdem», «Anestezıologııa jáne reanımatologııa» mamandyqtarynyń qosymsha sertıfıkattary kerek. Al medıtsınalyq avıatsııa feldsheri bolý úshin orta-arnaıy medıtsınalyq bilim, «Emdeý isi», «Feldsher», «Jalpy praktıka feldsheri» mamandyqtary boıynsha qosymsha sertıfıkat, 3 jyldan kem emes eńbek ótili qajet», - deıdi maman.




Bul salada jumys isteıtin mamandardyń kúızelis pen túrli jaǵdaılarǵa tózimdiligi qatardaǵy dárigerlerden de berik bolýy shart. Sol úshin Ulttyq shuǵyl medıtsınany úılestirý ortalyǵynda Oqytý-trennıngtik ortalyǵy qurylǵan. Munda dárigerler jumysta qajet bolýy yqtımal mashyqtardy pysyqtap, álemniń ozyq tájirıbelerin ıgeredi.

«Eń áýeli bizdiń ortalyqqa mobıldi brıgadanyń ushyp shyǵýyn surap ótinim jiberedi. Naýqastyń qujattaryn zerdelegen soń ortalyqtyń dıspetcheri ótinimdi tirkep, ushaq suratady. Qysqa ýaqytta ushatyn brıgadanyń quramy bekitiledi. Tájirıbeli avıatsııalyq medıtsına dárigeriniń qasyna naýqastyń syrqatyna qaraı beıindi maman qosylady. Medıtsınalyq kerek-jaraqtyń bári tolyq daıyn bolǵan soń brıgada áýejaıdan shaqyrtý túsken óńirge attanady. Naýqasty jaı-kúıine, óńirdegi medıtsınalyq qyzmettiń múmkindigine qaraı ne oblys ortalyǵyna, ne respýblıkalyq klınıkalarǵa jetkizemiz», - dep túsindirdi Aldabergen Ospanov.




Ulttyq shuǵyl medıtsınany úılestirý ortalyǵy qurylǵan 2012 jyldan beri óńirlerdiń bárinde medıtsınalyq avıatsııa jelisiniń jumysy jolǵa qoıylǵan. Bul ásirese ortalyqtan shalǵaı jatqan nemese joly sapasyz eldi mekenderdiń halqyna úlken kómek bolyp otyr. Áýe arqyly naýqastar ortalyqqa ǵana jetkizilmeıdi. Keıde shalǵaı eldi mekenge bilikti dáriger qajet bolyp qalady nemese donorlyq aǵzanyń shuǵyl jetkizý qajet bolady. Osyndaı kezde de avıatsııalyq medıtsına kómekke keledi. 2012 jyldan beri osyndaı shaqyrtýlarǵa shuǵyl shyǵýdyń arqasynda myńdaǵan adamnyń ómiri qutqarylǵan.

«Aıyna orta eseppen 6-8 ret ushamyz. Sonda jylyna 50-60 ret ushamyz degen sóz. Saǵatpen eseptesek, eldiń batysyndaǵy Aqtaý, Atyraý qalalaryna ary-beri orta eseppen 5 saǵat ketedi. Al soltústiktegi nemese shyǵystaǵy eldi mekenderge ushsaq, 3 saǵattaı bolady. ıAǵnı, bir jylda 250-300 saǵat ýaqytymyzdy aspanda ótkizemiz. Ár jumystyń aýyrtpalyǵy men jeńildigi bolady. Qaı jerde paıdamyz kóbirek, sol jerden tabylýǵa tyrysamyz», - deıdi dáriger.




Medıtsınalyq avıatsııanyń múmkindigi múlde shekteýsiz deýge kelmeıdi. Kún tumandy bolsa nemese dúleı jel bolsa, ushý qaýipti. Keıde naýqastyń jaǵdaıy áýe saparyna jaramsyz bolyp jatady. Mundaıda dárigerler qajet bolsa, sol jerde qalyp, naýqastyń jaǵdaıyn turaqtandyrýǵa kómektesýi múmkin. Osydan keıin ǵana naýqasty ortalyqqa alyp usha alady. Jergilikti áýejaılardyń ushý kestesi de keıde kómektiń ýaqytynda jetýine kedergi bolyp jatady.

Aldabergenniń esinde jýyqta Shymkentke jasaǵan sapary qalypty.

«Jýyqta Shymkentten shaqyrtý tústi. Naýqasqa «qolqanyń qaltalanýy» degen dıagnoz qoıylǵan bolatyn. Bul sapardyń esimde qalǵany – syrqat túri naýqastyń jasyna saı emes edi. Jasy 38-de eken. Biz jetkende jaǵdaıy turaqty boldy. Monıtorıng jasap bolǵan soń elordaǵa alyp ushtyq. Densaýlyǵyndaǵy aqaýdyń qanshalyqty qaýipti ekenin túsinip úlgergen joq. Ushaq qonǵansha sózge tartyp otyrdyq. Ózi de áńgimeshil adam eken. Túrli taqyryptyń basyn shaldyq. Boıdaq ekenin, sóz baılasqan adamy bar ekenin, jýyqta úılenetinderin aıtyp, kóńildi boldy.




Naýqaspen qyzý áńgime júrip jatqandaı kóringenimen, bar nazarymyz quraldardaǵy derekterde boldy. Óıtkeni aıaq astynan qysym qubylyp, tamyr soǵysy ózgerse, saldary aýyr bolýy múmkin edi. Abyroı bolǵanda aman jetkizdik. Bul jaqta da em qonyp, jazylyp qaıtty. Osy qysqa sapardyń ózinde álgi jigitke degen qurmetimiz oıanyp úlgergen edi. Aýrasy jaǵymdy, ómirge degen kózqarasy aıqyn adam bolyp kórindi. Astanaǵa ákelgen soń emdeýshi dárigerdiń nómirin alyp, jaǵdaıyn bilip turdyq. Qazir ol din aman. Áli qyzyna úılengenin estidik», - dep túıindedi dáriger.

«Memlekettiń qamqorlyǵyna ana retinde alǵysym sheksiz».

Jambyl oblysynyń turǵyny Kúlparshyn Toǵyzaqbaeva medıtsınalyq avıatsııa brıgadasyn aınaldyrǵan 2 aıdyń ishinde 2 ret paıdalanýǵa májbúr bolǵanyn aıtady.

«Qazir Almaty qalasyndaǵy balalar onkologııasy ınstıtýtynda emdelip jatyrmyz. 12 jastaǵy qyzym leıkoz aýrýyna shaldyǵyp qaldy. Byltyr qazan aıynan beri emdelip júrmiz. Alǵash bul jaqqa murnynan qan toqtamaı túsken edik. Sol kezde medıtsınalyq avıatsııa brıgadasy shuǵyl jetkizgen. Іshindegi dárigerler, onyń kómekshileri, qoldanǵan medıtsınalyq apparattary óte yńǵaıly boldy. Ushqyshtary da óte jaýapty, adammen sypaıy sóılesedi. Balanyń murnynan qan toqtamaı qoıǵandyqtan qatty alańdaýly edik. Mamandardyń óte sabyrly kúıin kórip, biz de sál sabamyzǵa túskendeı boldyq. Bir joly bizdi bir aptaǵa aýylǵa jiberdi. Úsh kúnnen keıin qyzymnyń zári shyqpaı, Taraz qalasynda reanımatsııaǵa tústik. Sóıtsek, búırektiń jumysy toqtap qalypty. Taǵy da Almatydan medıtsınalyq avıatsııal brıgadasyn shaqyrtty. Osynshalyq jaýapty jumysty sapaly oryndap júrgen árbir mamanǵa alǵys aıtqymyz keledi», -deıdi naýqastyń anasy.

Kúlparshyn Toǵyzaqbaeva mamandardyń osyndaı izetti kómegi naýqas balasynyń kóńiline de senim uıalatqanyn aıtady.

«Meniń balamnyń syrqaty sııaqty kúrdeli aýrýlardy jergilikti deńgeıde emdeý múmkin emes edi. Shynyn aıtý kerek, zyr júgirip jumys isteıdi. Tipti balany ushaqtan túsirgen kezde de asqan muqııattylyq tanytyp, óte saq qımyldaǵany esimde qalypty.

Balanyń densaýlyǵyn baqylap qana qoımaı, maǵan da qaıta-qaıta sý berip, qamqorlyq kórsetti. «Balańyz aýyrǵanda as ta batpaǵan shyǵar, aýqattanyp alyńyz» dep ystyq tamaq usyndy. Memlekettiń osyndaı qıyndyǵy bar balalarǵa bulaısha qamqorlyq kórsetip jatqanyna rahmet. Ana retinde alǵysym sheksiz», - degen ana birneshe mamannyń aty-jónin atap, erekshe alǵys joldady.

«Doktorbaı Dáýletbaıuly deıtin medıtsınalyq avıatsııa doktoryna alǵys aıtqym keledi. Almatyda Ulbolsyn Seıdahmet deıtin dáriger bar. Únemi habarlasyp, jaǵdaıymyzdy surap turady. Tipti aýrýhanada jatqan kezde de habarlasyp, kóńilimizdi aýlaıdy. «Balanyń jaǵdaıy jaqsy ma? Ne istep jatyr» dep habar alyp turady.

Qazir qyzymnyń jaǵdaıy óte jaqsy. Úıde demalyp jatyrmyz. Birinshi Allanyń, ekinshi Almatydaǵy ınstıtýt mamandary men medıtsınalyq avıatsııa mamandarynyń arqasynda jazylyp keledi.

Biz medıtsınalyq avıatsııa ókilderin eki ret shaqyrttyq. Eki retinde de keshikpeı keldi. Birinshi joly 2021 jyldyń qazan aıynda, ekinshi joly jeltoqsan aıynda shaqyrtqan edik», - dep eske alady Jambyl oblysynyń turǵyny.

«Ómirimniń 1000 saǵaty ushaq tizgininde ótipti»

Medıtsınalyq avıatsııa qyzmetine kólik usynatyn mamandanǵan mekeme bar. Áýe kóligin qamtamasyz etý solardyń moıynynda.

«Bizge ótinim kelip túsken boıda daıyndyqty bastaımyz. Áýe kemesi tehnıkalyq paıdalanýǵa jaramdy ekenin rastaıtyn sertıfıkattary bolýy shart. Komandır meteorologııalyq, aeronavıgatsııalyq jaǵdaıdy baǵalaıdy. Biz ózimiz ushyp shyǵatyn jáne qonatyn aerodromnyń tehnıkalyq jaramdylyǵyn tekseremiz. Osydan keıin ǵana ótinim qabyldanyp, kókke kóterilemiz», - deıdi pılot ıÝlııa Anafına.







Aıtýynsha, medıtsınalyq avıatsııa salasynda ushqysh bolý úshin qandaı da bir arnaıy kýrstardan ótýdiń qajeti joq. Bul iste paıdalanylatyn áýe kóligin tizgindeı alýyń ǵana mańyzdy.

«Eń bastysy, tártip kerek. Sapar aıaq astynan paıda bolady. Qaı jaqqa, qashan ushatynymyzdy boljap bilý múmkin emes. Sondyqtan únemi daıyndyq rejıminde júremiz. Jarty saǵattyń ishinde jınalyp úlgerýimiz qajet.




Mamandandyrylǵan kompanııada Medıtsınalyq avıatsııaǵa qyzmet kórsetetin 4 ushqysh bar. Sonyń arasynda ıÝlııany «arpa ishinde bir bıdaı» dep aıtýǵa bolady.

«Qazir ushqysh daıyndaıtyn ýchılıelerge túsip jatqan qyzdardyń sany kóbeıip keledi. Qyzdar arasynda óte tanymal mamandyq deýge bolatyn shyǵar. Men ushqyshtyq jolǵa 15 jasymda tústim. Ózim Taraz qalasynyń týmasymyn. Ol jerde áli kúnge balalarǵa arnalǵan «Jastar avıatsııalyq ortalyǵy» bar. Ushqysh bolýdy armandaıtyn jetkinshekter sol jerde mashyqtanady. Áýelde áýestikpen baryp, keıin osy salada joǵary bilim alý úshin Azamattyq avıatsııa akademııasyn bitirdim», -deıdi ushqysh qyz.







Jastyǵyna qaramastan, ıÝlııa Anafına ómiriniń 1000 saǵatqa jýyq ýaqytyn áýe kóliginiń tizgininde ótkizgen. Ol óziniń eshkimge uqsamaıtyn kúndik rejımin de aıtyp berdi.

«Kún saıyn erte oıanyp, daıyndyǵymdy pysyqtap, baılanysta otyramyn. Ótinim kelip túsken boıda komandır maǵan áýejaıǵa aparatyn kóliktiń qansha ýaqytta keletinin aıtady. Áýejaıǵa kelgennen keıin ushý aldyndaǵy medıtsınalyq baqylaýdan ótemiz. Ruqsat alǵannan keıin ǵana angarǵa baramyz. Sol jerde jaǵdaıǵa qanyqqannan keıin komandır áýe kemesine janarmaı quıý týraly buıryq berip, ózi kemeni qarap shyǵady. Men ekinshi ushqysh retinde kabınany daıyndaı bastaımyn. Men marshrýtty júktep, dıspetcherlermen baılanysqan soń, ushýǵa ruqsat suraımyn. Bul kezde medıtsınalyq brıgada minip jatady. Dittegen jerge qonǵan soń aýrýhanaǵa ketken dárigerlerdi shamamen bir jarym saǵat kútemiz. Olar naýqasty alyp kelgen soń bárine qaýipsizdik nusqaýlyǵyn qaıtalap túsindiremiz», - deıdi pılot.

Mundaı bir sapardan keıin ushqyshtarǵa 12 saǵat demalys beriledi. Ári qaraı qaıtadan minsiz daıyndyq rejımindegi jańa jumys kúni bastalady....









Avtor Esimjan Naqtybaı
Basty sózder: Qoǵam, Densaýlyq, Medıtsına,
Joǵary qaraı