Aýa raıy
Astana -4 °S
Almaty -7 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

Kúltóbe qalashyǵynda bir jarym ǵasyr burynǵy zergerlik quraldar tabyldy

2020 jyldyń 13 shilde 2020 15:36

NUR-SULTAN. QazAqparat – Kúltóbe qalashyǵyna júrgizilip jatqan arheologııalyq zertteý jumystary barysynda ertedegi halyqtyń jańa jádigerleri tabylyp jatyr. Túrkistan qalasyndaǵy arheologııalyq zertteý jumystaryn Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýty júrgizýde. Taıaý kúnderi Ońtústik Qazaqstandaǵy eskertkishterdiń sırek kezdesetin sanatyna jatatyn jáne qazaqtyń ertedegi dástúrli zergerlik buıymyn zertteýde erekshe mańyzy bar zergerlik quraldar tabyldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.

Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýty jobasynyń ǵylymı qyzmetkeri, arheolog ári restavrator Rýslan Sherbaevtyń aıtýynsha, kúltóbelik zergerlik quraldardyń eki túri bar.




Zergerlik quraldar, XIX ǵ.

«Olar – oıý-órnek pen zer salýǵa arnalǵan naqyshtaýshy quraldar. Onyń biri temirden jasalǵan, aıtarlyqtaı nyǵyz, uzyndyǵy - 12 sm, túbi úshkirlengen. Ekinshisi – mystan jasalǵan, ishi qýys. Quraldardyń betki tusy paıdaǵa jarap bolǵanyn kórsetedi. Bul quraldy túrkistandyq zergerdiń uzaq ýaqyt boıy qoldanǵany baıqalady», - deıdi ol.




Arheolog ári restavrator Rýslan Sherbaev zergerlik quraldardy kameraldy ádispen óńdeýde


«Kúltóbe qalashyǵynyń zergerlik buıymdarynyń kollektsııasy jetkilikti deńgeıde biregeı. Onda qańlylar dáýirine jatatyn ertedegi polıhromdy stıldegi úlgiler bar. Arheologııalyq qazba jumystary kezinde kollektsııa ejelgi jáne keıingi orta ǵasyrlardaǵy zergerlik óner jádigerlerimen tolyqtyrylyp otyrady. Bul altyn, kúmis, qola men mystan jasalǵan buıymdar tanymal qazaqstandyq etnograf Sh.J.Toqtabaevtyń sózimen aıtqanda – etnostyń ulttyq ereksheligin tereń kórsete otyryp, ózin-ózi shyǵarmashylyq turǵyda tanytý túri. Qazaqtardyń ózge de dástúrli kásibine qaraǵanda zergerlik óner - ómirdiń ózi kórsetip otyrǵandaı eń ómirsheń ári qajet etetin túrine jatady. Sol sebepti Kúltóbe qalashyǵynan tabylǵan arheologııalyq artefaktar – tarıhy ǵasyrlardan ǵasyrlarǵa ulasatyn dástúrli zergerliktiń kásiptik turǵyda taldanǵan sıpatynyń daýsyz dáleli», - dep atap ótti etnograf ári arheolog, «Kúltóbe qalashyǵynyń tarıhı nysandaryn restavratsııalaý» jobasynyń ǵylymı qyzmetkeri Aısulý Erjigitova.

Osynaý quraldarmen birge qalashyqta mystan jasalǵan quıma tabyldy. Ol ásirese túrli-tústi metallýrgııada qoldanylatyn aıryqsha qural sanalady. ıAǵnı bul quıma Kúltóbe qalashyǵynda qolónerdiń osy túriniń bolǵanyn rastaıdy. Quıma poshymynyń tikburyshty qurylymy bar, al onyń kólemi 6h4 sm quraıdy. Eni - 0,8 sm bolsa, salmaǵy - 150 gramm. Arheologtardyń boljaýynsha, quıma áıelderdiń syrǵasyn quıýǵa qoldanylǵan.




Qoladan jasalǵan quıma formasy – matrıtsa, XIX ǵ.

«Osy qalashyqta zerger-sheberlerdiń túrli ónimi anyqtaldy. Máselen olardyń biri: aq metalldan quıylǵan bilezik, onyń betki tusynda ósimdikke uqsas unamdy oıý-órnek beınelengen. Oı-órnekti jińishke ǵana mys bilezikpen birge «M» árpi naqyshtalǵan mys júzik bar. Sonymen birge kollektsııada jińishke mys plastınadan ázirlengen, ósimdikke uqsas oıý-órnek beınelengen buıymdardyń fragmentteri bar. Arheolog, jobanyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Erlan Qazızovtyń aıtýynsha, salynǵan osy sońǵy zerdiń bólikteri iri buıymnyń fragmenti bolýy múmkin.




Qola plastınadan jasalǵan, naqyshty oıý-órnegi bar buıymnyń bólikteri, XIX ǵ.




Naqyshty mys júzik, XIX ǵ.




Aq metaldan jasalǵan bilezik, XIX ǵ.

«Osynaý jádigerlermen tolyǵyraq «Kúltóbe qalashyǵy» arheologııalyq parkiniń resmı saıtynan jáne bizdiń Facebook (@kultobe) pen Instagram (@kultobe) áleýmettik jelisindegi jarııalanymdardan kórip otyrýǵa bolady. Atalǵan aqparat kózderinen Eurasian Resources Group (ERG) qarjylaı qoldaýymen júzege asyrylyp jatqan jobanyń aıtýly nátıjelerin kórýge bolady» - dep túıdi jobanyń bas ǵylymı qyzmetkeri, mádenıettanýshy Janerke Shaıǵozova.


Perevod Aıan Bekenuly
Basty sózder: Qazaqstan tarıhy,
Joǵary qaraı