Aýa raıy
Astana +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

QR Prezıdentiniń Syrtqy ister mınıstrliginiń keńeıtilgen alqa májilisinde sóılegen sózi

2021 jyldyń 18 qarasha 2021 16:11

NUR-SULTAN. QazAqparat – «QazAqparat» HAA Prezıdenttiń baspasóz hatshysy Berik Ýálıge silteme jasap, búgin Syrtqy ister mınıstrliginiń keńeıtilgen alqa májilisinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń sóılegen sóziniń mátinin usynady.

Qurmetti jıynǵa qatysýshylar, Elshiler!

Bul basqosý Táýelsizdigimizdiń 30 jyldyq mereıli belesi qarsańynda ótýde. Osy tarıhı mejege biz tolaǵaı tabyspen jetip otyrmyz.

Qazaqstan aımaqtyq jáne jahandyq úderisterge belsene qatysatyn bedeldi memleketke aınaldy. Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev syrtqy saıasatymyzdyń negizin qalady. Onyń tikeleı basshylyǵymen kásibı dıplomatııalyq qyzmet qurylyp, aýqymdy syrtqy saıası mindetter sheshimin tapty. Ásirese, memlekettik shekaramyzdyń tolyq bekitilýi teńdessiz tarıhı jetistik boldy jáne memleketimizdiń qaýipsizdigin kúsheıtýge aıryqsha yqpal etken sheshimge aınaldy.

«Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi týraly konventsııanyń» qabyldanýy – taǵy bir aıtýly jetistik. Buǵan qol jetkizý úshin 20 jyl boıy tabandy jumys atqaryldy. Kelissózderge qatysqan qyzmetkerlerdiń eńbegin elimiz joǵary baǵalaıdy. Men olardy memlekettik nagradalarmen marapattaıtyn boldym.

Shegendelgen shekara – Qazaqstannyń aýmaqtyq tutastyǵynyń kepili. Sondaı-aq strategııalyq seriktesterimiz – Reseı, Qytaı jáne Ortalyq Azııa elderimen dostyq qatynasymyzdyń myzǵymas negizi.

Qazaqstan AQSh-pen jáne Eýropa Odaǵy elderimen strategııalyq baılanys ornatty. Bul memleketter – bizdiń ınvestıtsııa jáne saýda salasyndaǵy áriptesterimiz. Biz kópjaqty, sarabdal dıplomatııany berik ustanyp kelemiz.

Bıyl – Semeı polıgonynyń jabylǵanyna 30 jyl. Qazaqstan óz erkimen ıadrolyq qarý-jaraqtan bas tartty. Bul sheshýshi qadam Qazaqstannyń álemdik qaýymdastyqtaǵy bedeliniń artýyna zor úles qosty. Elimiz Jahandyq ıadrolyq qarýǵa qarsy qozǵalys kóshbasshylarynyń qataryna qosyldy. Elbasy usynysy boıynsha ıadrolyq qarýsyzdanýǵa arnalǵan álemdik forýmdy ázirleý qajet.

Kelesi jyly Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńeske 30 jyl tolady. Osyǵan oraı, elordamyzda osy forýmnyń VI Sammıti ótedi. Bul jıyndy uıymdastyrý úshin Syrtqy ister mınıstrligi aýqymdy jumys atqarýy kerek. Biz bul Keńesti birtindep qurlyqtaǵy Qaýipsizdik jáne damý uıymyna aınaldyrýdy kózdeımiz.

Qazaqstan dıplomatııasy kóptegen máseleni, tipti, asa kúrdeli halyqaralyq túıtkilderdiń ózin mámile arqyly sheshýge múddeli. Bul tájirıbe jyldar boıy qalyptasqan jáne oń nátıje kórsetken.

Elimiz memleketaralyq jáne azamattyq qaqtyǵystardy retteý úshin bitimgerlik bastamalar usynyp, ara-aǵaıyn bolyp júr. Sondaı-aq, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezderin ótkizip, órkenıetter úndestigin ornatýǵa kúsh salýda. Osynyń bárin sheteldik áriptesterimiz joǵary baǵalap, jan-jaqty qoldaý bildirýde.

Atap aıtqanda, 2010 jyly Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq ettik. Qazaqstan 2017-2018 jyldary Birikken Ulttar Uıymynyń Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi boldy.

Qazaqstan – Eýrazııa qurlyǵyndaǵy kópjaqty qurylymdardyń negizin qalaýshy elderdiń biri.

Elimiz TMD, Eýrazııa ekonomıka odaǵy, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy, Islam yntymaqtastyq uıymy jáne basqa da qurylymdardyń jumysyn jandandyrýǵa belsene atsalysyp keledi.

Jaqynda baýyrlas eldermen birlesip, Túrki keńesin tolyqqandy uıymǵa aınaldyrdyq. Osylaısha, túrki tildes memleketter yntymaǵynyń jańa kezeńi bastaldy.

Qazaqstan alyp qurlyqtyń dál ortasynda tur. Bul – geografııalyq turǵydan tıimdi. Bizdiń tóńiregimizde beıbitshilik beldeýi qalyptasty. El ishindegi ahýal turaqty. Syrtqy ekonomıkalyq qarym-qatynasqa barynsha ashyqpyz. Munyń bári – ınvestorlar úshin óte qolaıly jaǵdaı.

Búginde Ortalyq Azııadaǵy shetel ınvestıtsııasynyń 75 paıyzy Qazaqstanǵa tıesili. Sonyń arqasynda elimiz óńirdegi ekonomıkalyq kóshbasshyǵa aınaldy.

Úkimettiń jáne dıplomattardyń aldynda turǵan asa mańyzdy mindet – aımaqtyń kóshbasshylyq rólin odan ári nyǵaıtý. Osy jumystyń qarqynyn báseńdetýge bolmaıdy.

Búkil álemdi pandemııa jaılaǵanyna eki jylǵa jýyqtady. Onyń saldary Qazaqstanǵa da ońaı tıgen joq. Bizdiń dıplomatııalyq korpýs osy kúrdeli kezeńde joǵary deńgeıde qyzmet etti. Sheteldegi myńdaǵan azamatymyzǵa kómek kórsetti. Syrtta qalyp qoıǵan otandastarymyzdy elge alyp kelý úshin tıisti jumys atqardy.

Dıplomattarymyzdyń arqasynda Qazaqstanǵa gýmanıtarlyq kómek jetkizildi. Biz de birqatar memleketterge qoldaý kórsettik.

«Vaktsınalyq dıplomatııanyń» arqasynda Ortalyq Azııadaǵy indetke baılanysty ahýaldy turaqtandyrýǵa úles qostyq. Túrli qıyndyqqa qaramastan, Sizder aldymyzda turǵan strategııalyq mindetterdi oryndap kelesizder.

Atap aıtqanda, elimiz EKOSOS-qa jáne Birikken Ulttar Uıymynyń Adam quqyqtary jónindegi keńesine saılandy. Bıyl teńizge tikeleı shyǵa almaıtyn elder tobyna tóraǵalyq etip otyrmyz. Basqa da mańyzdy bastamalarymyzdy júzege asyrý úshin aýqymdy sharalar qolǵa alyp jatyr.

Bıologııalyq qaýipsizdik jónindegi halyqaralyq agenttik qurý úshin jumysty jandandyrý kerek.

Aýǵanstandaǵy kúrdeli gýmanıtarlyq daǵdarysty eńserýge óz úlesimizdi qosyp jatyrmyz. Bul – bizdiń syrtqy saıasatymyzdyń jasampazdyq sıpatynyń aıqyn kórinisi.

Qurmetti dıplomattar!

Men byltyr «2020-2030 jyldarǵa arnalǵan Syrtqy saıasat tujyrymdamasyn» bekittim. Bul qujat arqyly halyqaralyq strategııamyzdyń qaǵıdattary jáne baǵyt-baǵdary ózgermeıtinin naqtyladyq. Sondaı-aq, Qazaqstan úshin Reseı, Qytaı, AQSh, Ortalyq Azııa jáne Eýropa Odaǵy memleketterimen strategııalyq qarym-qatynasty saqtaý erekshe mańyzdy ekenin taǵy da qýattaı tústik.

Biz Azııa, Orta jáne Taıaý Shyǵys, Soltústik jáne Ońtústik Amerıka, Afrıka elderimen baılanysty keńeıte beremiz.

Jalpy, syrtqy saıasatymyzdyń aýqymy keń bolýy kerek. Kók baıraǵymyzdy álemniń negizgi aımaqtarynda ornatý qajet. Bul elimizdiń strategııalyq múddesine tolyq saı keledi.

Sonymen qatar biz elimizdiń Eýrazııanyń geosaıası jáne geoekonomıkalyq júıesindegi joǵary mártebesin odan ári nyǵaıtýǵa múddelimiz.

Іndet bastalǵannan beri álemdik saıasat pen ekonomıka túbegeıli ózgeriske ushyraýda. Jahandyq shıelenister órship kele jatyr. Bul – elimiz úshin betburysty kezeń.

Aldymyzda uzaq merzimdi mindetter tur. Biz Qazaqstannyń halyqaralyq bedelin saqtap, álemdik arenadaǵy rólin kúsheıtýge tıispiz. Osyǵan oraı syrtqy saıası jumys tásilderin qaıta saralap, júıeli sharalar ázirleýimiz kerek. Bul mindetti tabysty oryndasaq, ulttyq dıplomatııa ýaqyt talabyna jáne azamattarymyzdyń suranysyna saı bolady. Eń aldymen, memleketimizdiń múddesin laıyqty qorǵaı alamyz. Syrtqy ister mınıstrliginiń osyndaı aýqymdy basqosýy sońǵy alty jylda alǵash ret ótkizilip otyr. Sondyqtan, biz qordalanǵan túıtkildiń bárin muqııat taldap, aqyldasýymyz kerek. Osy oraıda, mynadaı máselelerge basa nazar aýdarý qajet.

Birinshi. Syrtqy saıasatty «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna saı júrgizip, onyń tıimdiligin barynsha arttyrý.

Qazir Qazaqstannyń syrtqa baǵyttalǵan jumysynda birtutas, jalpy memlekettik strategııa joq deýge bolady. Bul – júıeli sıpattaǵy másele.

Syrtqy ister mınıstri Úkimette erekshe mártebege ıe bolyp, Premer-mınıstrdiń orynbasary deńgeıine kóterildi. Osyǵan oraı, Syrtqy ister mınıstrligi tyǵyz mekemearalyq úılestirý jumysyn tıimdi atqarýy kerek.

Memlekettik apparat ishindegi baılanys, ózara yqpaldastyq álsiz. Jekelegen mekemelerdiń múddesine basymdyq berilip jatady. Bul – birazdan beri jalǵasyp kele jatqan teris úrdis. Sonyń kesirinen eleýli kemshilikter bolyp jatady. Oǵan qosa, ulttyq múddeni qorǵaıtyn kezde tıimdi jumys atqarylmaıdy.

Mysaly, qazir Jaıyq ózeni tartylyp barady. Qazaqstanǵa joldanǵan júk Qytaı shekarasynda turyp qaldy. Bizdiń kásipkerlerimizdiń kórshi elder naryǵyndaǵy múddesi oıdaǵydaı qorǵalmaı otyr. Osyndaı keleńsizdikter halyqtyń turmys sapasyna jáne kóńil kúıine keri áser etedi.

Ekinshi. Ekonomıkalyq dıplomatııany «qaıta jandandyrý».

Álemdik saıasatta klımat pen tehnologııa máseleleri aıryqsha ózekti.

Pandemııadan keıin ekonomıkany qalpyna keltirý úshin memleketter arasynda shetel ınvestıtsııasyna talas kúsheıdi.

Syrtqy ister mınıstrligi – ınvestıtsııa tartý jónindegi memlekettik saıasatty iske asyratyn ýákiletti organ. Biz mınıstrlikke osyndaı erekshe mártebe berdik. Sondyqtan, bul múmkindikti tolyqqandy paıdalaný qajet.

Qazaqstan eksportyn ilgeriletýge barynsha qolǵabys etý – taǵy bir mańyzdy mindet. Elimiz Shyǵys pen Batysty, Soltústik pen Ońtústikti jalǵaıtyn kúre joldardyń boıyndaǵy tranzıttik-logıstıkalyq habqa aınalýǵa tıis. «Nurly Jol» baǵdarlamasy jáne kórshi elderdiń ınfraqurylymdyq bastamalary osyǵan negiz bolady. Bul jumysta mınıstrlikke aıryqsha mindet júkteledi.

Úshinshi. Qazaqstannyń Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshylyq ornyn nyǵaıtý. Men joǵaryda aıtqanymdaı, bul – asa mańyzdy mindet. Biz osy aımaqta erekshe mártebege ıe ekenimizdi batyl málimdeı bilýge tıispiz. Buǵan tolyq negiz bar.

Atap aıtqanda:

- ekonomıkamyz Orta Azııadaǵy basqa elderdiń ekonomıkasyna qaraǵanda áldeqaıda qýatty;

- biz Eýrazııadaǵy basty kólik dálizderi toǵysqan geostrategııalyq ortalyqta turmyz;

- aýqymdy ekonomıkalyq jáne demokratııalyq reformalar belsendi túrde júzege asýda;

- zııatkerlik jáne adamı resýrsymyz bar;

- halyqaralyq qaýymdastyqtyń aldyndaǵy abyroı-bedelimiz joǵary.

Osyǵan oraı, Ortalyq Azııanyń taǵdyry úshin Qazaqstanǵa erekshe jaýapkershilik júkteledi.

Óńirdegi ózekti máselelerdi aıqyndap, ony sheshý kezinde elimiz mańyzdy ról atqarady.

«Sý dıplomatııasy» boıynsha kelissózdi tezirek aıaqtaý Qazaqstan men Ortalyq Azııa elderiniń jáne Reseı men Qytaıdyń ortaq múddesine saı keledi dep sanaımyn. Transshekaralyq sý resýrstaryn ádil jáne tıimdi paıdalaný aımaqta azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń basty kepili bolmaq.

Tórtinshi. Álemdegi alpaýyt eldermen jáne óńirdegi yqpaldy memlekettermen teń dárejeli ári tıimdi yntymaqtastyq ornatý.

Qazir geosaıası teketires beleń alýda. Qazaqstan eshkimmen jaýlaspaıdy, halyqaralyq daýlarǵa kılikpeıdi. Bizdiń tańdaǵan jolymyz – aıqyn.

Pragmatızmge negizdelgen salmaqty ári salıqaly saıasattan esh aınymaımyz. Biz ekijaqty jáne kópjaqty mindettemelerden bas tartpaımyz. Daýly máseleler týyndasa, ulttyq múddemizge saı utymdy sheshim tabýǵa umtylamyz.

Biz Táýelsizdik pen egemendikke, elimizdiń shekarasy men aýmaqtyq tutastyǵyna nuqsan keltiretin bir de bir kelisimge jol bermeýimiz kerek. Óıtkeni, osy qasıetti qundylyqtar biz úshin bárinen qymbat. Biz, eń aldymen, Qazaqstannyń múddelerin tabandylyqpen qorǵaýymyz qajet.

Besinshi. Qazaqstan dıplomatııasynyń jańa kelbetin qalyptastyrý.

Bizdiń dıplomatııalyq qyzmetke tyń serpilis qajet.

Bilikti mamandardyń Syrtqy ister mınıstrliginen ketýi onyń kadrlyq áleýetin álsiretýde. Bul – shyn máninde, ózekti másele.

Men osy mınıstrlik eń konservatıvti qurylymnyń biri ekenin bilemin. Munyń jaqsy jaǵy da bar. Dástúr saqtalady, kásibı dıplomattar shoǵyry qalyptasady. Degenmen, jaǵymsyz jaǵy da joq emes. Bilimdi, bilikti ári elge adal qyzmet etkisi keletin jastar úshin mınıstrlikke jumysqa turý – «alynbas qamaldaı». Bul ahýaldy túzep, kadr saıasatyn túbegeıli qaıta qaraıtyn kez keldi.

Dıplomatııalyq qyzmetke, eń aldymen, kózi ashyq, kókiregi oıaý, otanshyl mamandar qajet. Qazaqstan atynan shet memleketterde qyzmet istep júrgen dıplomattarymyz shetel tilderin ǵana emes, aldymen, memlekettik tildi bilýi kerek.

Qurmetti jıynǵa qatysýshylar!

Sóz sońynda taǵy da qaıtalap aıtamyn: Qazaqstannyń syrtqy saıasatyndaǵy negizgi baǵyttardy júzege asyrý úshin tıisti jumysty tyń qarqynmen jalǵastyrý kerek. ıAǵnı, ýaqyt synynan ótken ustanymdardy jańa sheshimdermen ushtastyrý qajet. Osy oraıda, dıplomattarymyz qashanda el múddesine adal bolady dep senemin.

Barshańyzǵa amandyq, qyzmetterińizge tabys tileımin!

Raqmet.



Joǵary qaraı