Aýa raıy
Astana -18 °S
Almaty 1 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

Qazgıdromet atmosferalyq aýa sapasyn baqylaýdy kúsheıtedi – Danara Álimbaeva

2021 jyldyń 27 qańtar 2021 10:03

NUR-SULTAN. QazAqparat - Qazaqstanda aýa raıyn boljap, sýdyń, atmosferalyq aýanyń, topyraqtyń capalyq jaı-kúıin baqylaıtyn jalǵyz uıym – «Qazgıdromet» respýblıkalyq memlekettik kásiporny. Tarıhy sonaý 1922 jyldan bastalatyn Ulttyq gıdrometeorologııalyq ortalyq keler jyly 1 ǵasyrlyq mereıtoıyn atap ótkeli jatyr. QR Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń qaramaǵyndaǵy kásiporyn osy jyldar ishinde udaıy jańǵyryp, baqylaý júrgizýdiń sońǵy úlgilerin qoldanysqa engizip keledi. Qazgıdromet basshysy Danara Álimbaeva QazAqparatqa bergen suqbatynda mekemeniń 2020 jyly júzege asyrǵan jańashyldyqtary men josparlary týraly baıandap berdi.

Qazaqstanda 11 jańa meteostantsııa ashyldy

Kásiporyn basshysynyń sózinshe, 2020 jyly Qazgıdromet uıymy aýa raıyn baqylaý jumysyn tıimdirek ete túsý úshin meteorologııalyq baqylaý jelisin ońtaılandyrý sharasyn júzege asyrǵan. Nátıjesinde elimizdegi 28 meteorologııalyq stantsııada baqylaý óndirisi avtomattandyrylǵan rejımge ótken.

«Osylaısha qoldanystan bosaǵan qurylǵylardyń esebinen 11 jańa meteostantsııa men 2 agrometeorologııalyq beket ashyldy. Bul eshqandaı shyǵynsyz-aq baqylaý pýnktteriniń sanyn 330-dan 341-ge jetkizýge jáne Qazaqstan aýmaǵyn meteorologııalyq qamtý úlesin 78,4-ten 81%-ǵa, agrometeorologııalyq monıtorıngti 74,6%-ǵa arttyrýǵa múmkindik berdi», - dedi Danara Álimbaeva.




Atap ótetin jaıt, 2020 jyldyń qyrkúıek aıynda Dúnıejúzilik meteorologııalyq uıymnyń 72 sessııasynda Qazgıdromettiń 5 stantsııasynda 100 jyldan asa esh úzdiksiz meteobaqylaý júrgizilip kele jatqany aıtylǵan. Olar – Yrǵyz, Atbasar, Qazaly, Jarkent jáne Túrkistandaǵy stantsııalar.

«Buny Qazgıdromet jelileriniń tek uzaqmerzimdi sátti jumysynyń, senimdilik pen sabaqtastyqtyń ındıkatory ǵana emes, Qazaqstannyń búkilálemdik klımattyń ózgerýin baǵalaý jumysyna óz úlesin qosý múmkindigi deýge bolady», - dep aǵynan jaryldy mekeme basshysy.

Almatynyń aýa sapasyn baqylaý jańa deńgeıge kóterildi

Sońǵy jyldary elimizdiń iri qalalaryndaǵy atmosferalyq aýa sapasy ózekti máselege aınalǵany belgili. Sondyqtan aýadaǵy lastaýshy zattar kólemin úzdiksiz, sapaly baqylap, tıisti organdarǵa ýaqytyly jóneltip otyrý Qazgıdromet jumysynyń basymdyqqa ıe jumystarynyń biri. Osy sebepti de 2020 jyly ekologııalyq monıtorıng salasynda birqatar sharalar atqarylǵanyn aıtady, Danara Qızatqyzy.

«Atmosferalyq aýa sapasy kórsetkishteriniń tizimi Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy men Eýropa Odaǵynyń usynystaryna sáıkes jáne qoǵam pikirin eskere otyryp, qaıta qaraldy. Nátıjesinde 2020 jyldyń 1 maýsymynan bastap Almatynyń aýasyndaǵy benzapırenniń kontsentratsııasy da ólshenetin boldy. Al 2021 jyldyń 1 qańtarynan Nur-Sultan men Shymkent qalalaryna da bul tájirıbe engizildi. Sonymen qosa 1 qańtardan bastap Almaty, Nur-Sultan jáne taǵy da basqa iri qalalar men oblys ortalyqtarynda, ónerkásiptik ortalyqtarda troposferalyq ozonnyń kontsentratsııasy anyqtalady», - dedi D.Álimbaeva.

Budan bólek Almatyda aýadaǵy aýyr metaldar úlesin anyqtaıtyn baqylaý beketteriniń sany kóbeıgen. Nur-Sultan, Balqash, Temirtaý qalalarynda aýadaǵy metaldar kontsentratsııasy baqylana bastady. Atmosferalyq aýa sapasy týraly aqparatty onlaın bilip otyrýǵa bolatyn «AirKz» qosymshasy burynǵyǵa qaraǵanda qoldanysqa jeńil bola túsken. Ondaǵy aqparat qalalardyń kóshelerindegi led-ekrandaryndaǵy shyǵyp turady. Máselen, Almaty qalasynda mundaı led-ekran bar.

«Jalpy 2020 jyly Qazgıdromet mamandary 176 tekserýge shyqty. Onyń ishinde Túrkistan oblysyndaǵy Maqtaral aýdanynyń sý tasqyny bolǵan aýmaǵyndaǵy sýdyń sapasyn kúndelikti tekserý, karantın kezinde Nur-Sultan men Almatynyń aýa sapasyn jospardan tys tekserýler bar. 2021 jyly atmosferalyq aýa sapasyn baqylaýǵa arnalǵan 30 avtomattandyrylǵan stantsııa satyp almaqpyz. Bul Respýblıka aýmaǵyn 100% atmosferalyq aýa sapasyn baqylaýmen qamtýǵa múmkindik beredi. Sonymen qosa Keńqııaq, Shubarshy, Qandyaǵash, Hromtaý, Talǵar, Jarkent jáne taǵy basqa eldi mekenderde aýany lastaýshy zattardy anyqtaı alamyz», - dedi Qazgıdromet basshysy.

Sonymen qosa eń las qalalar qataryna jatatyn Óskemen qalasyndaǵy 5, Semeıdegi 2 baqylaý beketi avtomattandyrylǵan rejımge kóshirilmek. Osylaısha, Óskemenniń atmosferalyq aýa sapasy stantsııalar sany 2-den 10-ǵa jetedi.

Qazgıdromet qant qyzylshasy men júgeri ónimdiligin de boljaıtyn boldy

Ótken jyly kásiporyn el aýmaǵyndaǵy 19 agrometeorologııalyq postta meteobaqylaýdy avtomatty rejımge kóshirip, temperatýra men jaýyn-shashynnan bólek aýanyń ylǵaldylyǵyn, jeldiń jyldamdyǵy men baǵytyn, kún radıatsııasyn da ólsheıitin bolǵan. Egistikterdiń tóńiregine ornalastyrylǵan avtomatty beketter aqparat jınaý ortalyǵyna táýlik boıy málimet jiberip otyrady. Mundaı agrobeketter boljamnyń dáldigine septigin tıgizedi. Sebebi, dıhandar úshin naqty boljam asa mańyzdy. Osy maqsat úshin de Qazgıdromet ońtústik aımaqtar úshin birinshi reti qant qyzylshasy men júgeri ónimdiligi boıynsha boljamdy iske qosyp, osy daqyldardy sýarý normasyn eseptegen.

«Jańa boljamdar tutynýshylarǵa 2020 jyly testik rejımde usynyldy. Sýarý normalary men ónimdilik boljamy birinshi kezekte sońǵy tehnologııalardy qoldana otyryp jumysty uıymdastyrýǵa, astyq jınaý kezinde shyǵyndy azaıtýǵa múmkindik týǵyzady. Bul, árıne, ónim kólemin arttyryp, taýardy belgilengen baǵa boıynsha ishki jáne syrtqy naryqta satýǵa septigin tıgizedi. Jalpy, eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin arttyrady», - dedi Danara Qızatqyzy.

Mekeme agromonıtorıngti damytyp, basqa daqyldar úshin boljaýdyń zamanaýı modelderin engizý jumystaryn jalǵastyra bermek. Fermerlerge arnalǵan «AgroData» dep atalatyn mobıldi qosymsha da daıyndalǵan. Qosymshadan memlekettik baqylaý jelisindegi qajetti boljaldyq jáne anyqtamalyq aqparatty kórip otyrýǵa bolady.

«Qazgıdromettiń memlekettik kásiporyn retindegi mindeti tek birneshe baǵyt boıynsha baqylaý júrgizip qana qoımaı, gıdrometeorologııalyq, agrometeorologııalyq jáne ekologııalyq aqparatty halyqqa barynsha ashyq, qoljetimdi etip, ýaqytyly usynyp otyrý. Mysaly, aýyl sharýashylyǵy óndirisi sarapshylardyń baǵalaýy boıynsha 70% aýa raıyna táýeldi», - dedi kásiporyn dırektory.

Gıdrologııalyq boljamnyń jetilýi sý tasqynynyń aldyn alýǵa kómektesedi

Danara Álimbaevanyń aıtýynsha, mekeme byltyr gıdrometeorologııa salasynda da birshama aýqymdy sharalar atqarǵan. Máselen, 25 sý jańa gıdrologııalyq beket ashylyp, Qazaqstan aýmaǵyndaǵy sý monıtorınginiń aýqymy 75,4%-ǵa artyp otyr. Sý tasqyndary sekildi qaýipti apattar týraly ýaqytyly habardar etip otyrý úshin gıdrologııalyq monıtorıngtiń zamanaýı ádisteri qoldanysqa engizilýde.

Jalpy kóktemgi sý tasqyny kezeńinde ózender aǵynynyń rejımin baqylaý óte kúrdeli jumys. Sol úshin mekeme gıdrologııalyq boljamnyń ádisterin jetildirý maqsatynda jer ústi jáne taý ózenderiniń kóktemdegi aǵynyn boljaýdyń jetekshi qujattaryn jetildirý jáne jańartý jumysyn júrgizdi.

«Ádisteme jetildirildi, endi baqylaý jelileriniń málimetinen bólek, jerdiń qashyqtyq dybysy men álemdik reanalız ortalyqtarynyń aýa raıynyń sandyq boljamy aqparatyn da qoldanatyn boldyq. Aǵyndy boljaý úshin HBV, SWIM sandyq modelderin beıimdedik. Biz engizgen ádistemeler Qazaqstannyń sý salasynyń jetekshi mamandary tarapynan jaqsy baǵalandy. Jańartylǵan ádistiń enýi gıdrologııalyq boljamdy jetildirip, tasqyny qaýpi týraly organdarǵa halyqty qorǵaýdyń sharalaryn ýaqytyly qabyldaýǵa, shyǵynsyz qaýip saldaryn joıýǵa kómektesedi», - dep túsindirdi ol.

«Qazgıdromet» RMK Bas dırektory Danara Álimbaeva gıdrometeorologııalyq jáne ekologııalyq aqparattyń halyq pen ekonomıka salalary úshin asa mańyzdy ekenin eskere otyryp, mekeme boljaý ádisterin udaıy jetildirip, mamandardyń biliktiligin kóterý mindetin qoıǵanyn aıtyp otyr. Máselen, Gıdrometeoortalyqtyń operatıvti zaly álemdegi sıtýatsııalyq ortalyqtardyń balamasy retinde vıdeoqabyrǵamen jabdyqtalǵan.

«Budan bólek, Almaty jáne Nur-Sultan qalalaryndaǵy 2 hımııalyq-saraptamalyq zerthanada jóndeý jumystaryn júrgizdik. Olar halyqaralyq standartqa sáıkes tekserýge bolatyn lastaýshy zattar tizimin arttyrýǵa múmkindik beretin qurylǵylarmen qamtylady. Baqylaý jelisi men meteostantsııa da jóndeýden ótti. Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń qoldaýymen baqylaý jelisiniń 1000-nan asa jumyskeriniń jalaqysyn arttyrdyq. Aldaǵy ýaqytta fılıaldarymyzdaǵy ınjenerlik quramnyń da jalaqysyn joǵarylatý josparda bar», - deıdi kásiporyn dırektory.


Avtor Marlan Jıembaı
Basty sózder: Qazgıdromet, Aýa raıy,
Joǵary qaraı