Aýa raıy
Nýr-Sýltan +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 449.85
EUR 485.43
RUB 5.71
CNY 70.69

Búgin – Jeńis kúni

2022 jyldyń 9 mamyr 2022 09:00

NUR-SULTAN. QazAqparat – Búgin – Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń taǵdyry sheshilgen, sharyqtaý shegine jetken kún. Muny KSRO quramynda bolǵan, qazir táýelsiz memleketterdiń kóbi Jeńis kúni retinde atap ótedi. Olardyń ishinde Qazaqstan da bar, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.

Gıtler rejıminiń basqarýyndaǵy Germanııa áskeriniń KSRO aýmaǵyna shabýyl jasaǵan 1941 jyldyń 22 maýsymy TMD elderiniń resmı tarıhynda 4 jylǵa sozylǵan alapat soǵystyń bastalǵan kúni bolyp esepteledi. Kez kelgen soǵystyń ekonomıkany ondaǵan jyldarǵa artqa shegerip, ulttyń turmys sapasy men demografııalyq áleýetin tejeıtini tarıhtan belgili. Sondyqtan soǵystyń bitkeni týraly habardy «qara qaǵazdar» men qalyptan tys azapty jumystan tıtyqtaǵan halyqtyń «jeńis» dep qabyldaýy zańdy edi.

KSRO úshin jeńisti jaqyndatýǵa odaq quramyndaǵy Qazaq KSR-nyń qosqan úlesi zor bolǵany sonsha, buǵan deıin aıtylmaı kelgen talaı derekter endi-endi sahnaǵa shyǵyp jatyr.

1939 jyly odaq kóleminde júrgizilgen halyq sanaǵy boıynsha Qazaqstanda 6,2 mıllıon adam turǵan eken. Tórt jylda Qazaq KSR-i aýmaǵynan ǵana 1 mıllıon 200 myń adam maıdanǵa attanyp, onyń 601 myńy qaıtyp oralǵan joq. 100 myńnan astam qazaqstandyq soǵystaǵy erligi úshin túrli deńgeıdegi orden-medalmen marapattaldy. Onyń ishinde 99 maıdanger Keńes Odaǵynyń Batyry jáne Táýelsiz Qazaqstannyń Halyq Qaharmany ataqtaryn aldy.

«Sovet-german soǵysy kezinde jaýǵa atylǵan 10 oqtyń toǵyzy Shymkenttegi qorǵasyn zaýytynda quıyldy» degen derek bar. Soǵys jyldarynda Qazaqstan jalpy odaq boıynsha mys quımasynyń 30%, marganets keniniń 60%, mys keniniń 50%, vısmýttyń 65%, polımetall kenderiniń 70%, myrysh óniminiń 85% óndirdi.

Al soǵys jyldaryndaǵy resmı statıstıkaǵa súıensek, shaıqasqa jaramsyz bala-shaǵa men qarııalardyń, jarymjandar men áıelderdiń tyldaǵy eńbeginiń arqasynda Qazaqstan maıdanǵa 500 myń tonnadan astam astyq, 230 myń tonnadan astam kartop pen kókónis, 250 myń tonnadan astam et, 300 myń tonnadan astam sút, 1,7 mln tonna jún, 2,5 mln dana jyly kıim jiberdi. Tyldaǵy el aryp-ashyp otyrǵanyna qaramastan, urysqa dep 110 myńnan asa jylqy, jaýdan azat etilgen aýdandarǵa dep 500 myńnan astam mal jóneltilgen. Soǵystyń zardabyn eńbekpen eńserip júrgen tyldaǵy qazaqstandyqtardyń qaltasynan 1941-1945 jyldary soǵys tehnıkalaryn jasaýǵa 480,3 mıllıon rýbl jınap alynǵan.

Bul soǵys qazaq halqynyń etnıkalyq biregeıligine de ózgeris ákeldi. 1941-44 jyldary respýblıkaǵa 300 myńnan astam alman ultynyń ókili, 45 500 qarashaı, 406 000 sheshen men ıngýsh, 21,150 balqar, 2 200 qalmaq, 4 500 qyrym tatarlary, 27 600 meshet túrikteri jáne basqa da ult ókilderi jer aýdaryldy.

1949 jyly KSRO boıynsha kezekti sanaq júrgizilýi kerek bolatyn. Biraq bılik ony taǵy 10 jylǵa shegerdi. Sondyqtan Ekinshi dúnıejúzilik soǵysty 6,2 mln adammen qarsy alǵan Qazaqstan qansha adammen aıaqtaǵany týraly resmı derek joq deýge bolady.

Bıyl Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵymen Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta erlikpen qaza tapqan úsh maıdangerge «Halyq qaharmany» ataǵy berildi.


Joǵary qaraı