Aýa raıy
Nýr-Sýltan +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 449.85
EUR 485.43
RUB 5.71
CNY 70.69

Búgin Qazaqstan men Mońǵolııa arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynasqa 30 jyl toldy

2022 jyldyń 22 qańtar 2022 13:25

NUR-SULTAN. QazAqparat - Bıyl Qazaqstan men Mońǵolııanyń arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastarǵa 30 jyl toldy. Osyǵan oraı QazAqparat Qazaqstannyń Mońǵolııadaǵy tótenshe jáne ókiletti elshisi Jalǵas Ádilbaevpen az-kem suhbat qurdy.

- 22 qańtarda Qazaqstan men Mońǵolııa arasynda dıplomatııalyq qatynastardyń ornaǵanyna 30 jyl toldy. Osy 30 jylda eki el ózara qarym-qatynasta qandaı jetistikterge jetti?

- 1992 jyly 22 qańtarda dıplomatııalyq qatynas ornady. 1997 jyly mamyr aıynda Ulan-Batyrda Qazaqstan Respýblıkasynyń Dıplomatııalyq mıssııasy ashyldy. 2007 jyly qańtarda Dıplomatııalyq mıssııa QR Elshiligine aınaldy.

1992 jyly qyrkúıekte Almaty qalasynda Mońǵolııanyń Elshiligi ashyldy. Mońǵolııanyń Prezıdenti N.Bagabandıdiń 1998 jyly Qazaqstanǵa sapary jáne QR Prezıdenti N.Nazarbaevtyń 1999 jyly Mońǵolııaǵa sapary ekijaqty qarym-qatynasqǵa tyń serpilis berdi.

QR Prezıdenti Q.Toqaev 2006 jyly QR Syrtqy ister mınıstri retinde jáne 2013 jyly BUU Bas hatshysynyń orynbasary retinde («Jańa demokratııa» halyqaralyq konferentsııasyna qatysý úshin) Mońǵolııaǵa eki ret saparmen keldi.

1991 jyldan bastap qazirgi ýaqytqa deıin eki eldiń arasynda 40-tan astam halyqaralyq kelisimder men sharttarǵa qol qoıyldy. 2019 jyly 10-12 qazanda Mońǵolııanyń Premer-mınıstri Ý.Hýrelsýhtiń Qazaqstanǵa resmı sapary kólemi jaǵynan zor, máni jaǵynan tereń de maǵynaly sapar boldy.

Osy sapardyń barysynda Mońǵolııa Premer-mınıstriniń QR Tuńǵysh Prezıdenti - Elbasy N.Nazarbaevpen kezdesýi jáne QR Premer-mınıstri A.Mamınmen ótkizgen kelissózde kóp jyldardan beri qordalanyp kelgen ekijaqty qatynastardaǵy ózekti máseleler sheshilip, saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty qamtyǵan kóptegen salalardy birlesip alǵa jyljytý jónindegi ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizildi.

Mońǵolııanyń Syrtqy qatynastar mınıstri B.Battsetsegtiń 2021 jyly 11-12 qazanda Nur-Sultanda Azııadaǵy ózara is-qımyldar jáne senim sharalary keńesiniń (AÓSShK) syrtqy ister mınıstrleriniń kezekti májilisine qatysýy, ásirese 13-14 qazanda Qazaqstanǵa tuńǵysh resmı sapar jasaýy ekijaqty qatynastardyń barlyq baǵyttaryndaǵy ózara árekettestiktiń jan-jaqty damýyna erekshe sıpat berdi.

Osy sapardyń barysynda Mońǵolııanyń syrtqy saıası vedomstvosynyń basshysy QR Prezıdenti Q.Toqaevpen, QR Premer-mınıstri A.Mamınmen jáne QR Saýda jáne ıntegratsııa mınıstri B.Sultanovpen tabysty kezdesýler, sondaı-aq QR Syrtqy ister mınıstrliginiń basshylyǵymen resmı kelissózder ótkizip, QR Saýda jáne ıntegratsııa mınıstrligi jáne Mońǵolııanyń Syrtqy qatynastar mınıstrligi arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandýmǵa, 2021-2024 jj. arnalǵan QR SІM jáne Mońǵolııanyń SІM arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly josparǵa qol qoıdy.

Qazirgi tańda Qazaqstan-Mońǵolııa saýda-ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq jáne mádenı yntymaqtastyq jónindegi úkimetaralyq komıssııa óz jumysyn jemisti atqaryp jatyr. Osy merzimde ekijaqty yntymaqtastyqtyń osy jumys tetiginiń 8 májilisi oıdaǵydaı ótkizildi.

Bıyl І toqsanda Ulan-Batyrda ekijaqty Úkimetaralyq komıssııanyń 9-májilisin ótkizý jóninde taraptardyń ýaǵdalastyǵy bar. Mádenı-gýmanıtarlyq salada 8 kelisimge qol qoıyldy. Úkimetaralyq kelisimniń negizinde jyl saıyn eki memleket stýdenttermen almasyp otyrady.

- Bolashaqta eki el arasyndaǵy qarym-qatynas pen yntymaqtastyqty qalaı keńeıtýge bolady?

- 2022 jyly Qazaqstan Respýblıkasy jáne Mońǵolııa arasyndaǵy dostyq qatynas pen yntymaqtastyq týraly shartqa qol qoıylǵanyna 29 jyl tolady. Búgingi tańda ekijaqty qatynastar birqalypty damýda. Alaıda, aldaǵy ýaqytta Qazaqstan men Mońǵolııanyń memleketaralyq qatynastary jańa damý satysyna kóterilýi qajet.

Ol úshin taraptar eń joǵarǵy deńgeıdegi qatynastardy jandandyrýy qajet. Mysaly, bıyl QR Premer-mınıstriniń Mońǵolııaǵa resmı sapary pysyqtalyp keledi. Eki eldiń arasyndaǵy parlamentaralyq yntymaqtastyqty jandandyrý da qazirgi ekijaqty qatynastardyń kún tártibinde tur.

Sondaı-aq bolashaqta saýda-ekonomıkalyq qatynastardy damytý maqsatynda eki eldiń óndirýshileri taýarlarynyń kórme-jármeńkeleri, ekonomıkalyq forýmdar Qazaqstan men Mońǵolııada uıymdastyrylsa ózara qarym-qatynasty nyǵaıta túsetini sózsiz.

Mysaly, Qazaqstannyń taýar óndirýshileriniń kórmesi, Saýda-ekonomıkalyq mıssııasy sekildi bıznes issharalaryn Ulan-Batyrda uıymdastyrýdan kóp úmit kútemiz.

Sonymen birge, mońǵol tarapyn Azııadaǵy ózara is-qımyldar jáne senim sharalary keńesine jáne halyqaralyq qurylymnyń aıasyndaǵy basqa da baǵyttarǵa belsendi qatysyp, eki el ózara bir-birine qoldaý kórsetýge shaqyramyz.

Bıylǵy jyldyń ekinshi jartysynda Qazaqstanda ótkiziletin AÓSShK kezekti sammıtine Mońǵolııa basshylyǵy qatysady dep úmittenemiz.

2020 jyly 14 qazanda QR jáne Mońǵolııanyń syrtqysaıası vedomstvolarynyń jaýapty departamentteri dırektorlarynyń deńgeıindegi SІMaralyq onlaın konsýltatsııa ótkizildi. Bıyl osy úrdisti jalǵastyryp, ekijaqty saıası qatynasty retteıtin osy is-sharany eki memlekettiń syrtqy saıası vedomstvolardyń basshylary orynbasarlarynyń deńgeıinde ótkizýdi oılastyrýdamyz.

Eki eldiń arasynda ózara týrızmdi damytýdyń úlken áleýeti bar. Mysaly, 2021 j. 13 qazanda Mońǵolııanyń Syrtqy ister mınıstri B.Battsetseg hanymdy qabyldaǵan kezde Qazaqstan Prezıdenti Q.Toqaev mońǵol tarapymen týrızm klasteri boıynsha tájirıbe almasýǵa qyzyǵýshylyq bildirip, Qazaqstan men Mońǵolııanyń aýmaqtaryn qamtıtyn «Shyńǵyshannyń izimen» týrıstik baǵytty ázirleýdi usyndy.

Memleket basshysy osy turǵyda eki halyqtyń ortaq tarıhy men baýyrlastyǵyn atap ótip, mońǵol tarapyn týrızm salasynda tyǵyz ózara árekettestikke shaqyrdy.

Elshilik eki eldiń óńirleri arasyndaǵy yntymaqtastyqty tereńdetý baǵytynda biraz úles qosty. Mysaly, Mońǵolııa Premer-mınıstriniń 2019 jyly 10-12 qazan kezeńinde Qazaqstanǵa resmı sapary barysynda qol qoıylǵan Nur-Sultan jáne Ulan-Batyr qalalarynyń arasyndaǵy baýyrlastyq qatynastardy ornatý týraly kelisimniń negizinde Mońǵolııanyń astanasynda Nur-Sultan atyndaǵy kósheni ashý, ony kógaldandyrý, jasyl-jelekke bóleý, trotýarlar jasaý, jaryqtandyrý jumystaryn júrgizý kelisilgen.

Bul jumystardyń júrgizilýine ázirshe koronavırýs pandemııasy kedergi keltirýde. Degenmen, bolashaqta eki eldiń eldordalarynyń ákimshilikteri bul kósheni ashýǵa barsha kúshin salady dep úmittenemiz.

Budan bólek, Elshilik keleshekte Taldyqorǵan qalasy (Almaty obl.) men Nalaıh aýdany (Ulan-Batyr qalasy) arasyndaǵy baýyrlastyq qatynastardy ornatý týraly memorandýmnyń qol qoıylýyn qamtamasyz etýdi josparlanýda.

Bıyl júrgiziletin jumystardyń biri retinde Shyǵys-Qazaqstan oblysy men Hovd aımaǵy arasyndaǵy qarym-qatynastardy retteıtin memorandýmnyń jobasyn ázirleý, «Óskemen-Ólgıı» nemese «Óskemen-Hovd» baǵytyndaǵy óńirlik áýe qatynasyn ashý máselesin pysyqtaýdy aıtýǵa bolady.

Osy oraıdy paıdalanyp, mońǵol kásipkerlerin bıyl 13-14 shildede Qazaqstannyń astanasynda jáne 28-29 shildede Qostanaı qalasynda ótkiziletin «Jana Dala/Green Day 2022» Qazaqstandyq Dala kúni» halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmelerge qatysýǵa shaqyramyn.




- Byltyr Qazaqstan men Mońǵolııa arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestıtsııalyq yntymaqtastyq qanshalyqty damydy?

- 2021 jyly qańtar-qarashada ekijaqty taýar aınalymy 50,7 mln dollarǵa, onyń ishinde eksport 48,4 mln dollar, ımport 2,30 mln dollardy qurady. Sońǵy 2 jylda COVID-19 pandemııanyń saldarynan ózara saýdada birshama quldyraý oryn aldy. Árıne, bul eki eldiń ekonomıkalyq áleýetine sáıkes kelmeıdi. Mońǵolııanyń syrtqy saýdasynda Qazaqstan áli de netto-eksporttaýshy memleket bolyp qalýda.

Ekijaqty Saýda-ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq jáne mádenı yntymaqtastyq jónindegi úkimetaralyq komıssııa áreket etýde. Úkimetaralyq komıssııanyń 8-májilisi 2020 jyly 25 qarashada onlaın ótkizildi. Bıyl І toqsanda Ulan-Batyrda ekijaqty Úkimetaralyq komıssııanyń 9-májilisin ótkizý josparlanyp otyr.

Qazaqstandyq «Symbat Engineering» men Mońǵolıııanyń «Erdenes Alt resýrs» jaýapkershiligi shekteýli kompanııalary altyn men kúmisti qaıta óńdeý boıynsha affınajdy zaýytty salý isjobasyn iske asyrý máselesin pysyqtaýdy jalǵastyrdy.

2019 jyly 3 maýsymda bastalǵan «SCAT» áýe kompanııasynyń «Nur-Sultan - Ulan-Batyr» baǵytyndaǵy jáne 2020 j. 28 qyrkúıekte iske asyrylǵan «Húnnú Eır» áýe kompanııasynyń «Ulan-Batyr - Almaty» baǵytyndaǵy turaqty tikeleı áýe qatynastaryn pandemııadan keıin qalpyna keltirý jumysy júrgizilýde.

Byltyr Qyzylorda qalasynda teri men júndi qaıta óńdeıtin birlesken kásiporyn qurý máselesi boıynsha eki taraptyń arasynda onlaın kezdesýler ótkizildi. Bıyl Qyzylorda oblysy ákimdiginiń delegatsııasy Mońǵolııaǵa issaparmen kelip, tıisti kelissózder júrgizedi dep kútemiz.

2021 jyly QR Úkimeti jáne Mońǵolııa Úkimeti arasyndaǵy zeınetaqy týraly kelisimniń jobasyn talqylaý jónindegi Birlesken sarapshylar jumys tobynyń 4 onlaın májilisi ótkizildi. Qazirgi kezde taraptar bul Kelisimniń jobasyn memleketishilik kelisimdeý jumystaryn júrgizýde.

Investıtsııalyq yntymaqtastyq salasynda 2021 jyly 23 sáýirde ótkizilgen «Kazakh Invest» UK» AQ jáne Mońǵolııa úkimetiniń atqarýshy agenttigi - Ulttyq damý agenttigi arasyndaǵy ınvestıtsııalyq saıasat pen ınvestıtsııalar tartý salasyndaǵy ózara árekettestikti damytý máseleleri boıynsha onlaın kezdesýin atap ótýge bolady.

2021 jyly 2 jeltoqsanda ótkizilgen «Almaty Investment Forum-2021» halyqaralyq ınvestıtsııalyq forýmǵa onlaın túrinde Mońǵolııa úkimetiniń atqarýshy agenttigi - Ulttyq damý agenttigi men Mońǵolııanyń Syrtqy qatynastar mınıstrligi laýazymdy tulǵalardyń qatysýy da ınvestıtsııalyq baǵyttaǵy birlesken jumysty kórsetedi.

2021 jyly 21 shildede «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ pen Mońǵolııa Parlamentiniń depýtattary arasynda ulttyq ál-aýqat qoryn qurý máseleleri boıynsha onlaın kezdesýi ótkizildi.

2021 jyly 14 qyrkúıekte Elshiliktiń járdemimen QR Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Kólik komıtetiniń Kóliktegi tsıfrlandyrý basqarmasy men Mońǵolııanyń Joldar jáne kólikti damytý mınıstrliginiń Avtokólik saıasatyn júzege asyrý jónindegi departamenttiń basshylyqtarynyń arasynda qaǵaz júzindegi ruqsat blankterin elektrondyq formatqa kóshirý máselesi boıynsha onlaın májilis ótkizildi.

Mońǵolııa Parlamentiniń Tabıǵat pen qorshaǵan orta, azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy jónindegi turaqty Komıtetiniń Tóraǵasy H.Bolorchýlýýn bastaǵan iri delegatsııanyń 2021 j. 20-22 qazanda Qazaqstannyń astanasynda ótkizilgen «KazAgro-2021» halyqaralyq agrarlyq, aýyl sharýashylyq kórmesi jáne «KazFarm-2021» mal sharýashylyǵy jáne et-sút ónerkásibi ónimderi kórmesine qatysýy, «KazBeef» sıyrdyń mármár etin óndiretin kásiporynyń jumysymen tanystyrýy, sondaı-aq QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstri E.Qarashókeevpen kezdesýi aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty alǵa jyljytty.

Qazaqstan óziniń jeńil ónerkásip salasyn damytýda mońǵol tájirıbesine júginýge qyzyǵýshylyq tanytyp keledi.

Osy turǵyda byltyr qarasha-jeltoqsanda Qazaqstannyń Jeńil ónerkásip kásiporyndarynyń qaýymdastyǵy men Mońǵolııanyń Jún jáne kashemır assotsıatsııasy, sondaı-aq QR Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi men mońǵol tarapy arasynda jeńil ónerkásip salasyndaǵy yntymaqtastyqty birlesip alǵa jyljytý máseleleri boıynsha onlaın kezdesýler ótkizildi.

- Elshiliktiń eki memlekettiń arasynda qurylǵan dıplomatııalyq qatynastardyń 30-jyldyǵyn atap ótý jospary qandaı?

- Qazaqstan men Mońǵolııa arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastardyń qurylǵanyna 30 jyl tolýyna oraı eń aldymen eki eldiń basshylary arasynda, sondaı-aq syrtqy saıası vedomstvolardyń basshylary arasynda ózara quttyqtaý jedelhattarymen almasý boıynsha jumys júrgizilýde.

Budan bólek, bıyl Ulan-Batyrda osy mereıtoıǵa arnalǵan Ǵylymı-tájirıbelik konferentsııany ótkizý, fotosýret kórmesin ótkizý, eki eldiń arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastardyń qurylǵanyna 30 jyl tolýyna arnalǵan kólemdi maqalalar jarııalaý jáne basqa is-sharalardy ótkizemiz.

- Jalpy Qazaqstan tarapynan qandastarǵa qatysty qandaı is-sharalar júrgizildi?

- Mońǵolııada sheteldegi eń úlken qazaq dıasporalarynyń biri mekendeýine oraı jáne olardyń tarıhı otanymen baılanysyn nyǵaıtý maqsatynda Elshilik qarqyndy jumys júrgizýde.

Máselen, Mońǵolııada turatyn etnıkalyq qazaqtardyń ana tilin, mádenıeti men salt-dástúrlerin saqtaýǵa qolǵabys kórsetetin «Ulan-Batyr qalasyndaǵy Baıan-Ólgıı aımaǵynyń Jerlester Alqasy» úkimettik emes uıymynyń tóraǵasy Tileýhan Najkeıulymen únemi kezdesýler ótkizilip, Ulan-Batyr qalasynda qazaq tili synybyn ashý máselesi talqylandy. Kezdesýdiń nátıjesinde Ulan-Batyr qalasyndaǵy «Ider» Ýnıversıtetinde qazaq tili klasyn ashý máselesi pysyqtalýda.

Buǵan qosa Mońǵolııadaǵy qazaq dıasporasynyń ókilderimen, atap aıtqanda «Otandastar qory» KEAQ Ólgıı qalasyndaǵy resmı ókili O.Habsatarmen, sondaı-aq Qobdy, Darhan aımaqtary men Sharynqul, Erdenet qalalaryndaǵy «Jerlester Alkasy» úkimettik emes uıymynyń múshelerimen onlaın formattaǵy «dóńgelek ústel» ótkizilip, shetelden qonys aýdaratyn qandastarymyz úshinde Qazaqstannyń Úkimeti tarapynan qabyldanyp otyrǵan is-sharalar men ártúrli baǵdarlamalar týraly maǵlumat berildi.

Elshiliktiń bastamasymen Ulan-Batyrda «Aqsaqaldar alqasynyń» alǵashqy kezdesýi ótkizilip, ulttyq qundylyqtardy nasıhattaý baǵytynda oı-pikir almasyp, sáýir aıynan bastap Elshilik «Otandastar qory» kommertsııalyq emes aktsıonerlik qoǵamymen birlesip Mońǵolııany mekendeıtin qazaqtardyń ana tilin saqtaýǵa qoldaý kórsetý maqsatynda «Qazaq tili» onlaın kýrsyn iske qosty.

Ulan-Batyr qalasynda qazaq dıasporasynyń belgili tulǵalarynyń biri, «Turan World» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń jetekshisi Erbolat Áshikulynyń bastamasymen jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Mońǵolııadaǵy Elshiliginiń qoldaýymen «Tirshilik kózi» atty donorlyq qan tapsyrý qaıyrymdylyq aktsııasy ótti. Igilikti is-sharada Mońǵolııa astanasyn mekendeıtin qandastarymyz jáne Elshilik qyzmetkerleri belsendilik tanytty.

-Áńgimeńizge rahmet!


Joǵary qaraı