Aýa raıy
Astana 15 °S
Almaty 17 °S
valıýta baǵamy
USD 412.55
EUR 468.66
RUB 5.79
CNY 58.80

Bes myńǵa jýyq dombyra jasadym – Birjan Dilmanov

2020 jyldyń 2 shilde 2020 12:12

QYZYLORDA. QazAqparat - Qyzylordalyq Birjan Dilmanovty kópshilik dombyra jasaý sheberi retinde jaqsy biledi. Jas ta bolsa ulttyq ónerdi ulyqtaý baǵytynda ol osylaısha úlken jumystar atqaryp keledi. Árbir jasaǵan buıymy jurtshylyq tarapynan erekshe qyzyǵýshylyq týǵyzyp ta jatady. QazAqparat tilshisi qolóner sheberiniń tynys-tirshiligine zer salyp qaıtty.

- Qazir dombyra jasaý óneri umytylyp barady. Bul kásip ońaı emes ekeni belgili. Asqan yjdaǵattylyqty, jaýapkershilikti, tııanaqtylyqty qajet etedi. Osy óner túrin qaı kezden bastap úırendiń? Áýletińde oǵan beıim adamdar bar ma?

- Men Shıeli aýdany Dosbol bı aýylynyń týmasymyn. Ákem Bazarbek te uzaq ýaqyttan beri dombyra jasaýmen aınalysady. Qolóner buıymdaryn ázirleıdi. Bala kezimnen ol kisiniń sheberhanasyna jıi bas suǵatyn edim. Alǵashqy buıymdardy mektepte oqyp júrgen kezimde jasaı bastadym. Sodan beri jıyrma jyldan astam ýaqyt ótti. Qazir dombyra jasaý isimen damytyp kelemin. Búginge deıin 5 myńǵa jýyq dombyra jasadym.

Odan keıin Almaty qalasyndaǵy «Sherter» kompanııasynda biliktiligin arttyrdym. Mol tájirıbe jınadym. Segiz jyldaı eńbek etip, beride qaıtadan týǵan topyraqqa oraldym. Byltyrdan beri Qyzylorda qalasynda eńbek etip jatyrmyn. Qazirdiń ózinde turaqty tapsyrys berýshiler bar.

- Dombyradan basqa qandaı mýzykalyq aspaptardy jasaısyń?

- Olardyń túri kóp. Qazaqta jetigen degen mýzykalyq aspap bar. Oǵan da tapsyrys berýshiler kezdesedi. Men jasaǵan qobyzǵa da qyzyǵýshylyq bildirip júrgender az az emes. Sondaı-aq, sherter, alt-dombyra, al-sherter, prıma-dombyra, prıma-sherter, bas dombyra, daýylpaz sekildi mýzykalyq aspaptardy jasaımyn. Degenmen qolym qalt etken sátte dombyra jasaýǵa búıregim buryp turady.




- Ony jasaýǵa qansha ýaqyt ketedi?

- Bireýin mynadaı ýaqytta jasaımyn dep naqty aıta almaımyn. Árqaısysy árqalaı daıyndalady. Negizinde bir dombyra jasaýǵa bir aptadaı ýaqyt ketedi. Endigi birin bir-eki aı jasaýyń múmkin. Onyń árbirin yjdaǵattylyqpen jasamasań bolmaıdy. Óziń oılaǵandaı shyqpaı qalýy ǵajap emes. Sondyqtan olardyń árbirine barynsha nazar aýdaramyn. Bizdiń qolymyzdan shyqqan mýzykalyq aspaptarǵa úlken suranys bolyp jatatyny sondyqtan shyǵar.

- Dombyra jasaýǵa qandaı aǵashtar kádege jaraıdy? Jergilikti aǵashtardy paıdalanasyńdar ma?

- Men dombyrany úıeńki, qaıyń, polesandra aǵashtarynan ázirleımin. Elimizdiń ózge óńirlerinen tapsyrys beretin azamattar bar. Dombyrany olardyń tapsyrys berýine qaraı jasaımyn. Quramaly, shaýyp ta jasaıtyn dombyralar bar.




- Dombyra jasaýǵa jastar tarapynan qyzyǵýshylyq qandaı?

- Ras, qazir sońǵy býyn ókilderi bul ónerge onsha qyzyǵa bermeıdi. Bul maqsatta keń aýqymda nasıhat sharalaryn qolǵa alýymyz qajet sekildi. Dese de maǵan shákirt bolyp júrgen jigitter joq emes. Olar ulttyq ónerdiń qyr-syryna qanyǵyp, bilmegen nársesin kóbirek úırengisi keledi.

- Buryn árbir qazaqtyń úıiniń tórinde dombyra ilinip turatyn. Eki adamnyń biri ony tartyp, áýelete án shyrqaı biletin. Qazir sol kórinis kózden tasa bolyp bara jatqan sekildi.

- Bul - ras áńgime. Іlgeride árbir qazaqtyń úıinde dombyranyń úni estilip jatatyn edi. Óte jarasymdy kórinis bolatyn. Qazir kóbimiz ulttyq dúnıelerge óz deńgeıinde már bermeıtin deńgeıge túsip kettik. Jıyn-toı bolǵan sátte ony ózge úıden suratyp jatatyn jaǵdaı kezdesedi. Dombyra – qazaqtyń jany emes pe edi? Sondyqtan bul máselege baılanysty jaqsylap oılanýymyz tıis.




- Búginde dombyrany nasıhattaýǵa baılanysty túrli usynys aıtylyp keledi. Ony mektepte arnaıy pán retinde oqytý qajet degen pikirler de aıtylyp qalýda. Buǵan kózqarasyń qalaı?

- Árıne, men mundaı usynysty qoldaımyn. Dombyrany óz deńgeıinde nasıhattaýymyz tıis. Árbir qazaq ony kem degende sherte bilýi tıis. Al ony sherte bilýdi úırengen adam qyzyǵýshylyq bildirip jatsa, odan keıin kúı shertýdi jáne án aıtýǵa beıimdelip kete alady.

- Sońǵy ýaqytta elimizde dombyra kúnin atap ótý dástúrge aınaldy. Buǵan qosar oıyń qandaı?

- Bárimizge tanymal án joldarynda «Naǵyz qazaq - qazaq emes, naǵyz qazaq - dombyra» degen teńeý bar emes pe? Rasynda, bizdiń búkil bolmys-bitimimiz dombyrada jatqan sekildi. Onyń daýysy estilgende arqalanyp ketetin ádetimiz taǵy bar. Sondyqtan dombyra kúnin atap ótý – oryndy sheshim. Byltyr ol joǵary deńgeıde toılandy. Bıyl karantın ýaqytyna baılanysty kóp jospar júzege aspaı qalǵan shyǵar. Aldaǵy ýaqytta ol aýyldan bastap qalaǵa deıin aralyqta toılanýy tıis. Jas urpaqqa ol jaıynda molynan málimet berilýi qajet. Sol shara barysynda biz sekildi sheberlerdi de keńinen nasıhattaý uajet dep oılaımyn.




- Óziń ulttyq mýzykalyq aspaptardy jasaǵanda qandaı talaptarǵa nazar aýdarasyń?

- Kókirekten tógilgen kúıge til bitiretin dúnıe - sapaly jasalǵan dombyra ekeni belgili. Sondyqtan onyń árbir bólshegine mańyz berip qaraý qajet. Sheberlerdiń ózi dombyrany sherte bilgeni durys. Sonda ǵana sapaly dúnıe shyǵady.

- Balalarǵa arnalǵan dombyra da jasaısyń ba?

- Árıne. Alty jasqa deıingi balalarǵa kólemi 32 santımetrli dombyra jasalady. Alty men on eki jas aralyǵyndaǵy órenderge 40 santımetrligin ázirleımiz. Biz dombyradan basqa qylqobyz, jetigen, prıma qobyz, bas dombyra, kontrabas prıma jasaımyz. Sondaı-aq, halyqtyń ómirine qajetti sandyq, besik, estelikke beretin dúnıelerdi qurastyra beremiz.




- Aldaǵy maqsatyń qandaı?

- Keleshekte jumys aýqymyn keńeıtýdi josparlap otyrmyn. Sosyn sheberhanada eńbek etetin adamdar sanyn arttyrýǵa kóńil bólsem degen oıdamyn.


Avtor Ádiljan Úmbet
Basty sózder: Mádenıet, Qyzylorda oblysy,
Joǵary qaraı