Aýa raıy
Astana 0 °S
Almaty 10 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

Atyraýdaǵy kıeli mekenniń biri – Aqmeshit qorymy

2020 jyldyń 1 tamyz 2020 10:03

ATYRAÝ. QazAqparat –Atyraý oblysynyń Jylyoı aýdanynda Aqmeshit atalatyn kıeli meken bar. Jem ózeniniń jaǵasyndaǵy bıik tóbeniń ústinde, Aqkıiztoǵaı aýylynan soltústik-shyǵysqa qaraı 28 shaqyrym jerde ornalasqan Aqmeshit qorymy Qazaqstannyń kıeli jerler geografııasynyń kartasyna engen, dep habarlaıdy QazAqparat.

Buryn Aqmeshit qorymy týraly kóp aıtyla bermeýshi edi. El-jurt ta jete bilmegeni anyq. Desek te, kezinde Ústirtte bolǵan ekpedıtsııa múshesi A.O.Dıýgamel Aqmeshit týraly «Aq bor tóbeniń betindegi qasqyrdyń úńgirindeı tesikke bir adam zorǵa sıyp, úsh qulashtaı úńgirmen júrgende eni eki jarym, bıiktigi kisi boıyndaı, dóńgelek kıiz úı pishinindegi saǵana tamǵa kiredi. Syrtta qudyǵy bar», -dep estelik qaldyrǵan.

Aqmeshit –aǵartýshy, abyz-kóregen, sáýletshi Beket Myrzaǵululynyń (1750-1813 jj.) týyp-ósken jeri. Halyq ony aıryqsha qadirlep, áýlıe tutqan. Ol 1771-1774 jyldary Aqmeshitke jer asty meshitin saldyryp, bala oqytqan. Munda onyń atasy Janaly, ákesi Myrzaǵul men anasy Jánııa, uly Toǵaı máńgilik tynystaǵan.




Sońǵy kezderi Aqmeshitke barýshylar kóbeıdi. Ásirese, elimiz táýelsizdigin alǵannan keıin jurt jan-jaqtan aǵylyp keletin boldy. Qazaqstannyń ár oblysynan, ózge de kórshiles elderden de keletinder bar. Ózge ulttyń ókilderi de keledi.

Beket atanyń HVІІІ ǵasyrda saldyrǵan alǵashqy jer asty meshitin kezinde ımansyzdar oq-dárimen jaryp, qulatyp tastaǵan. Kónekóz qarııalar meshittiń ornynda qos shuńqyr ǵana qalǵanyn aıtady. Sol meshitti Jylyoı aýdanynyń júregine ıman uıalaǵan azamattary 1998 jyly Mańǵystaýdan sheberler shaqyryp, qaıta jańǵyrtty.

Qazir Aqmeshit qorymy memleket qorǵaýyna alynǵan. Munda Islam qajy Myrzabekuly Beket atanyń qaıta jańǵyrǵan jer asty meshitin ustap otyr. Kelýshilerge Beket atanyń tańǵajaıyp qasıeti týraly esh jalyqpastan áńgimeleıdi. Islam qajynyń aıtýynsha, Beket ata Aqmeshitten ilim-bilim izdep, Horezmdegi Baqyrjan qajydan dáris alýǵa attanǵan. Baqyrjan qajy ózge shákirtterinen góri Beket atanyń ustamdylyǵyna, bilimge qumarlyǵyna, zerektiligine rıza bolyp, batasyn beripti.




Keıinnen Beket ata Aqmeshitten, Beıneýden, Baıalydan, Oǵylandydan jer asty meshitterin qashap salypty. Islam qajy Beket atanyń erekshe qasıetterin, sáýletkerligin tereńirek taný úshin Aqmeshittegiden bastap barlyq jer asty meshitterin kórip, Baqyrjan qajy dáris bergen Horezmdegi medresege de baryp qaıtqan. Shymkent, Jambyl óńirlerinde, Túrkimenstanda turatyn ata urpaqtarymen kezdesip, el jadynda jattalǵan ańyzǵa bergisiz tarıhı áńgimelerdi jınastyrdy. Sonyń negizinde 2008 jyly 740 bettik «Beket Ata» kitabyn shyǵardy.

Beket atanyń arýaǵyna arnalyp qasıetti meken –Aqmeshitte arnaıy as berilip, quran baǵyshtalyp turady. Sondaı sharalarǵa jan-jaqtan jınalǵan jurtshylyq udaıy Beket ata týraly keńirek tanýǵa, kóbirek bilýge ynta qoıady. Óıtkeni, elimizdegi tarıhy – tereń, shejiresi –baı, talaı ulylar kindik kesken kıeli óńirdiń birinen sanalatyn Atyraý topyraǵynda dúnıege kelgen ulyqtyń biregeıi – Beket atany tek atyraýlyqtar ǵana emes, ıisi qazaq, jalpy musylman qaýymy qasterleıdi.

«Medınada –Muhammed, Túrkistanda –Qojahmet, Mańǵystaýda –Pir Beket», -dep halqymyz Beket atany eń qasıetti tulǵasynyń birine balaǵan. Jerin qorǵaǵan batyr, boıyndaǵy tylsym kúshti halqyna shıpalyqqa arnaǵan emshi, tańǵajaıyp qasıetter ıesi, bolashaqty boljaı bilgen kóripkel, sáýlet óneriniń qaıtalanbas sheberi, jastarǵa ımandylyq nuryn sepken aǵartýshy, jas kezinen izgilik jolyn tańdaǵan Beket babamyz tek bir atanyń ǵana emes, adamzattyń balasy atanǵan.

Alashtyń zańǵar tulǵasy, Qazaqstannyń Eńbek Eri, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Ábish Kekilbaev Aqmeshitte berilgen astyń birinde «Beket atanyń búkil ómiri adamdar men halyqtar arasyndaǵy qaqtyǵystardy tejep, qoǵam men tabıǵat arasyndaǵy úılesimdilikke shaqyrady. Bereke men pátýany, yntymaq pen yjdahatty izdepti. Áýlekilikten tartyndyryp, ádilettilikti murat etti. Sharıǵat pen ata jolyn tabystyryp, zamanaýı ózgeristerdi jaqsylyqqa qyzmet etýge úndedi. Beket ónegesi –tarıhı sabaqtastyqqa adaldyqtyń úlgisi. San jyldar boıy otarshyldyq pen totalıtarıstik basybaılyqqa toıtarys berip, otanshyldyq pen buqarashyldyqty jebedi. Táýelsizdik alǵan halqymyz babamyzǵa sheksiz rızashylyǵyn bildirip, basyn ıip, izgilikke úndegen sharapatty jolyn qasterleı beredi. Іlgeri basqan ár qadamymyzdy qaıyrly qyla gór, jaqsylyqtyń jarylqaýshysy pir Beket áýlıe!», -dep onyń qazaq eli tarıhyndaǵy orny men mańyzyn tereńnen tarta tebirene tolǵanyp edi.

Aqmeshittegi jerasty meshitinde Beket ata ustaǵan asataıaqtyń kóshirmesi tur. Asataıaqtyń kóshirmesinde arabsha jazýlar bar. Demek, bul asataıaqtyń túpnusqasynda da jazylǵany daýsyz.

«Shejireli tarıhymyzdy túgender kelisti istiń bastaýy Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń úlken qoldaýymen júzege asqan «Mádenı mura» baǵdarlamasynyń aıasynda qolǵa alyndy. Aqmeshit qorymy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyndaǵy Qazaqstannyń kıeli jerler geografııasynyń kartasyna endi. Bul bizdiń elimizdegi osyndaı kıeli jerlerimizdi tereń zertteýge jol ashady. Endi Aqmeshitteı kıeli qaýymdaǵy qulpytastar men atanyń asataıaǵyndaǵy jazýlardy oqı alatyn arab ǵalymdary qajet», deıdi Beket ata murasyn jınaýshy Islam qajy Myrzabekuly.

Shynynda da Beket atanyń asataıaǵynda ne jazyldy eken?!. Aı aýnap, jyldar jyljyǵan saıyn jurtshylyqtyń Beket atanyń bir basyna qonǵan ǵajaıyp qasıetterin tereń tanýǵa ynta-yqylasy arta tústi.


Joǵary qaraı