Aýa raıy
Nýr-Sýltan +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 449.85
EUR 485.43
RUB 5.71
CNY 70.69

Bazalyq mólsherleme nege ózgermedi - Ulttyq bank túsinik berdi

2021 jyldyń 7 jeltoqsan 2021 11:30

NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Ulttyq banki tóraǵasynyń orynbasary Aqyljan Baımaǵambetov bazalyq mólsherlemeni qazirgi deńgeıde saqtap qalý sheshimin jan-jaqty túsindirip berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.

– Aqyljan Málikuly, Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni úsh ret kótere kele nelikten saqtap qalýǵa sheshim qabyldady? Ne ózgerdi? Joǵary ınflıatsııa táýekeli tómendedi me?

– Shyn máninde, ınflıatsııanyń baıaýlaǵanyn kórip otyrmyz. Ázirge ınflıatsııanyń ornyqty quramdas bólikteriniń ýaqytsha turaqtanǵanyn atap ótýge bolady. Sózimdi rastaý úshin jasalǵan baǵalaýdan mysal keltireıin. Maýsymdyq kezeńnen tazartylǵan tutyný baǵalarynyń ınflıatsııasy bıyl qarashada 5,6 paıyzǵa deıin baıaýlady.

Dál osyndaı kórsetkish jyldyń ortasynda 16 paıyzdan asty. Munan ári ne bolatyny, ıaǵnı ınflıatsııanyń budan bylaı tómendeý úrdisi qalyptasa ma, joq pa – sol mańyzdy. Eger bul úrdis emes, ýaqytsha qubylys bolsa, onda tıisinshe áreket etemiz.

Munda koronavırýstyń jańa shtamy men odan týyndaıtyn belgisizdik týraly sóz qozǵamaýǵa bolmaıdy. Kórip otyrǵanymyzdaı, keıbir elder qazirdiń ózinde lokdaýndar men jolaýshylar aǵynyn shekteý is-sharalaryn engizip otyr. Eger mundaı is-áreketter barlyq jerde oryn alsa, onda ekonomıkanyń baıaý ósýi, óndiris tizbeginiń odan ári buzylýy, tipti proınflıatsııalyq táýekelder túrinde qaýip týady.

Ekinshiden, keıbir sarapshylardyń paıymynsha, «Omıkron» densaýlyqqa aıtarlyqtaı qaýip tóndirmese, ıaǵnı stsenarıı ońynan órbıtin bolsa, onda bul pandemııanyń birtindep aıaqtalǵanyn bildirýi múmkin.

Osy sııaqty belgisizdik jaǵdaılarynyń bári qarjy naryqtary men sentımentterge tez áser etedi. Ásirese jańa shtamdardyń tolqyn tárizdes soqqysyn damýshy naryqtar qatty sezinedi.

Іstiń osyndaı jaǵdaıyn eskerip jáne oqıǵalardyń bolashaq damýyna jańa shtamnyń áserin baǵalaý úshin jetkilikti aqparat bolmaǵan soń kútý pozıtsııasyn ustandyq. Bizge táýekelderdiń jańa teńgerimi qalaı qalyptasatyny jáne onyń syrtqy jáne ishki ekonomıkaǵa qalaı áser etetini týraly naqty túsinik qajet. Osy turǵyda mólsherleme boıynsha sheshim qabyldaýǵa qoldanǵan saralanǵan tásilimiz burynǵyǵa qaraǵanda úmitimizdi aqtady dep aıtýǵa bolady.

– Inflıatsııaǵa qatysty ne kútip edińizder, sońynda ne boldy? Ádette, qandaı syrtqy faktorlar ınflıatsııany qalyptastyrady?

– Bul – azyq-túlik ónimderi baǵasynyń jalpy álemdik ósýi. Álemniń kóptegen elinde ınflıatsııanyń rekordtyq deńgeıi áli de saqtalyp keledi. Azyq-túlik baǵasy óndiristik-logıstıkalyq tizbekterdiń buzylýyna jáne qolaısyz aýa raıynyń saldarynan usynystyń tómendeýine baılanysty joǵarylaıdy. FAO azyq-túlik baǵalarynyń ındeksi tórtinshi aı qatarynan óskenin kórsetti. Bıylǵy qarashada ındeks 2011 jylǵy maýsymnan bastap eń joǵary deńgeı – 134,4 tarmaq belgisine jetti. Osylaısha, syrtqy azyq-túlik baǵasy bir jyl ishinde 27,3 paıyzǵa ósti.

Bizdiń iri saýda seriktesimiz nemese ımport turǵysynan negizgi saýda áriptesimiz – Reseıdegi ınflıatsııanyń ósýin de atap ótken jón. Inflıatsııa bıyl qazanda 8,1 paıyzǵa deıin jedeldep, 5 jyldyq eń joǵary kórsetkishke jetti. Bul olardyń nysanaly dálizinen eki ese kóp. Reseı ımportynyń joǵary úlesin eskersek, árıne, ondaǵy joǵary ınflıatsııa ishki baǵalarǵa da áser etedi. Qymbattaǵan taýarlarmen qatar ınflıatsııany da ımporttaımyz.

– Al Qazaqstanda ınflıatsııanyń qozǵaýshy kúshi ne?

– Azyq-túlik baǵasynyń ósýi el ishindegi ınflıatsııaǵa aıtarlyqtaı úles qosyp otyr. Qazir ǵana álemde azyq-túlik baǵasynyń joǵary ekenin aıttyq jáne Qazaqstandy kez kelgen basqa el sııaqty álemnen bólektep, oqshaý qaraýǵa bolmaıtynyn túsinýimiz kerek. Álbette, syrtqy álemmen tyǵyz qarym-qatynasta saýda jasaıtyn ashyq ekonomıkany ustanamyz.

Óndirisi ishki suranysty qanaǵattandyratyn keıbir taýarlar baǵasynyń syrtqy baǵalarmen aıyrmashylyǵy bar. Bul ınflıatsııalyq qysym týdyrady. Olarǵa negizinen, nan-toqash ónimderi, jarma, un jáne sút ónimderiniń baǵasy kiredi.

Іshki naryqtaǵy ahýal dándi daqyldar men jem-shóp daqyldary túsiminiń tómendeýimen kúrdelene túsedi. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń dereginshe, 11 aıda 16,4 mln tonna ortasha ónimdilik gektaryna 10,3 tsentner bolǵan kezde) astyq bastyryldy. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 21,3 paıyzǵa az. Sonymen qatar, janar-jaǵarmaı men elektr qýaty baǵasynyń joǵarylaýyna baılanysty tamaq ónimderin óndirýshilerdiń shyǵyny óskeni de baıqalady. Munyń bári nan, et, jumyrtqa jáne basqa da negizgi tamaq ónimderi baǵasynyń ósýine ákelýi múmkin.

Sonymen qatar ekonomıkalyq belsendilik pen tutynýshylyq suranystyń qalpyna kelýi jalǵasýda. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń aqparatynsha, halyqtyń naqty aqshalaı tabysy artyp keledi. Sonymen birge, tutynýshylyq kredıtteýdiń óskenin kórip otyrmyz. Bul bólshek taýar aınalymynyń serpinine oń áser etedi.

Osy jaǵdaılarda ınflıatsııalyq kútýler joǵary deńgeıde saqtalady. Bul qosymsha ınflıatsııalyq qysymǵa, sodan keıin tutynýdyń artýyna alyp keledi.

– Siz ekonomıkadaǵy proınflıatsııalyq qysym týraly aıttyńyz. Bul ishki suranys tolyǵymen qalpyna keldi degendi bildire me? Olaı bolsa, onyń qazirgi ınflıatsııaǵa qosatyn úlesi qandaı?

– Árıne, ónerkásip pen qyzmet kórsetý salalarynda baıqalyp otyrǵan óndiristiń qalpyna kelýi, ımporttyń ulǵaıýy, halyq tabysynyń oń serpini, kredıtteýdiń joǵary qarqyny, karantındik shekteýlerdi jeńildetý ishki suranys serpinine oń áser etedi.

Jyl basynan beri naqty tutyný shyǵystarynyń tez óskenin baıqap otyrmyz. Qazirgi ýaqytta suranystyń joǵary quramdas bóligi daǵdarystan keıingi qalpyna kelý jáne keıinge qaldyrylǵan suranystyń iske asyrylýy baıqalatyn azyq-túlikke jatpaıtyn segmentte baıqalady. Eger bólshek taýar aınalymynyń serpinine keletin bolsaq, ol jyl basynan beri belsendi túrde ulǵaıyp, ósý qarqyny eki tańbaly sanǵa – 2021 jylǵy 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha 10,1 paıyzǵa jetti. Bul serpin tek kiristermen ǵana emes, sonymen birge joǵaryda atap ótken tutynýshylyq kredıtteýdiń belsendi ósýimen de baılanysty. Óz kezeginde ol bıylǵy qazanda 36,6 paıyzǵa óskenin kórsetti, al jańa tutynýshylyq kredıtter berý paıyzǵa artty.

Ekonomıkada qyzmet kórsetý salasynyń qalpyna kele bastaǵany baıqalady. Jyl basynan beri aqyly qyzmetterge jumsalatyn shyǵystar úlesi ósti. Ótken jyly olar karantındik shekteýler kezinde azaıǵan bolatyn. Sońǵy derekterge sáıkes, bıylǵy 2-toqsanda úı sharýashylyqtarynyń qyzmetterge arnalǵan ataýly shyǵystarynyń úshten birinen astam mólsheri 36,2 paıyzǵa óskeni tirkeldi.

Bizdiń boljamymyzǵa sáıkes, jyl sońyna deıin jáne orta merzimdi perspektıvada úı sharýashylyqtaryn tutynýdyń serpindi ósýi jalǵasady. Osy jyldyń ekinshi jartysynda onyń kólemi naqty mánde 2019 jylǵy deńgeıge jetti. Osyǵan baılanysty tutynýshylyq suranys tarapynan ishki baǵalarǵa qysym jalǵasady.

– Endi boljamdarǵa keler bolsaq, eń mańyzdysy – ınflıatsııa men JІÓ-ge qatysty ne kútesizder?

– Aldymen ekonomıkalyq belsendilikten bastaıyn. Bul serpin Brent surypty munaı baǵasyn bir barrel úshin 70 AQSh dollary deńgeıinde boljaǵan ótken boljamdy raýndtyń optımıstik stsenarııine sáıkes damyp keledi. Naryqtaǵy pozıtıv pen halyqaralyq uıymdardyń boljamyn eskere otyryp, bul joly bazalyq stsenarıı boıynsha munaı baǵasyn bir barrel úshin 60 AQSh dollarynan 70 AQSh dollaryna deıin kóterdik. Osy alǵysharttardy eskersek, 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha, JІÓ ósimi burynǵydaı 3,7-4 paıyz sheginde boljanyp otyr.

Ósýdiń negizgi kózi qalpyna kelip jatqan tutynýshylyq suranys bolady. Ol halyqtyń naqty kirisi men tutynýshylyq kredıtteýdiń ósýimen qoldaý tapty. Investıtsııa belgili bir degeıde ósedi degen de boljam bar. Syrtqy suranystyń ulǵaıýyna jáne OPEK+ mámilesiniń talaptaryn eskere otyryp, energııa resýrstaryn óndirý kóleminiń azdap ósýine baılanysty eksport JІÓ-niń ósýine qosymsha qoldaý kórsetedi. Іshki tutynýshylyq jáne ınvestıtsııalyq belsendiliktiń qalpyna kelýine baılanysty ımporttyń ulǵaıýy kerisinshe JІÓ-niń ósýin shekteýge qabiletti.

Keler jyly ne bolatyny aıtar bolsam, 2022 jyly ekonomıka 3,9-4,2 paıyzǵa ósedi. Ósý pandemııanyń iskerlik belsendilikke barynsha álsiz áserimen jáne OPEK+ shekteýleriniń jeńildeýi saldarynan energııa resýrstaryn óndirý kóleminiń ulǵaıýymen qamtamasyz etiledi.

OPEK+ mámilesine sáıkes, munaı óndirýdi birtindep ulǵaıtý jáne kelesi jyly ýaǵdalastyq merzimderin keıinnen aıaqtaý energııa resýrstaryn óndirý kólemin ulǵaıtýǵa yqpal etedi. Bul eksportqa da, ınvestıtsııalardyń barynsha belsendi serpinine de oń áser etedi. Ósý faktorlary bıylǵy kórsetkishtermen qalady.

- Al ınflıatsııa ne bolmaq?

Endi ınflıatsııaǵa toqtalsam, osy jyldyń sońyna deıin ınflıatsııalyq protsester 8,5-8,7 paıyzǵa deıin baıaýlaıdy degen boljam bar. Bıyl qarashada ınflıatsııa jyl basynan beri alǵash ret baıaýlaǵanyn kórip otyrmyz. Úkimet pen ákimdikter qabyldaǵan ınflıatsııaǵa qarsy jedel is-sharalar oń nátıje berdi. Osyǵan baılanysty jyl sońyna qaraı Memleket basshysynyń alǵa qoıǵan maqsaty – ınflıatsııany 8,5 paıyz deńgeıine deıin tómendetýge qol jetkizýge jaqyndaı túskenimizdi kórip otyrmyz.

Azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar baǵasynyń ósýin jedeldetý tamaq ónimderine baǵanyń ósýin baıaýlatýmen ishinara teńestiriletin bolady. Azyq-túlik baǵasynyń ósý qarqynynyń tómendeýi negizinen 2021 jylǵy joǵary baza esep aıyrysýlarynan shyǵýǵa jáne aılyq ósý qarqynynyń tarıhı mánderine qaıta oralýyna baılanysty bolady. Alaıda, Qazaqstanda jáne álemde jekelegen azyq-túlik taýarlaryna baǵanyń joǵary ósýi osy dezınfektsııalyq serpindi tejeıdi. Azyq-túlik baǵasynyń neǵurlym joǵary ósýine qatysty eleýli táýekelder de saqtalyp otyr.

Azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar arasyndaǵy ınflıatsııalyq protsesterdiń jedeldeýi halyqtyń satyp alý belsendiliginiń odan ári artýyna jáne jetkizý tizbekteriniń buzylýy jaǵdaıynda ımporttyq baǵalardyń ósýin kútýge baılanysty bolady.

Sondaı-aq qysqa merzimdi perspektıvada aqyly qyzmetter baǵasynyń qalypty ósýi boljanyp otyr. Bul, kóbine, turǵyn úı-kommýnaldyq retteletin qyzmetter naryǵyndaǵy qazirgi tarıfterdiń saqtalýyna baılanysty.

Tutynýshylyq belsendiliktiń qalpyna kelýi, joǵary ınflıatsııalyq kútýler, sondaı-aq taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń ózindik qunynyń ósýi arqyly janar-jaǵarmaı baǵasy ósiminiń janama yqpal etýi tutyný qorjynynyń taýarlary men qyzmetteriniń baǵa belgileýine qosymsha áser etetdi.

Osynyń nátıjesinde bizdiń baǵalaýymyzsha 2022 jyly jyldyq ınflıatsııa birtindep baıaýlaıdy jáne 6-6,5 paıyz sheginde qalyptasady.

Úkimet tarapynan Inflıatsııaǵa qarsy den qoıý is-sharalarynyń kesheni tıimdi iske asyrylǵan jaǵdaıda kelesi jyly ınflıatsııanyń baıaýlaýy barynsha serpindi bolýy múmkin.

– Munyń bári qalaı bolǵanda da boljam ekenin túsinip otyrmyz. Al olardyń oryndalýyna qandaı táýekelder kedergi bolýy múmkin?

– Rasynda, táýekelder joq emes, bar. Birinshiden, ınflıatsııanyń bazalyq stsenarııden aýytqý táýekelderi joǵary. Aldymen, bul – álemdik ekonomıkanyń qaıta quldyraýy jaǵdaıynda munaı baǵasynyń kúrt tómendeý táýekeli. Mundaı jaǵdaı 2020 jylǵy kóktemde bolǵan edi. Bul joly COVID-19 jańa shtamdaryna, onyń ishinde «omıkronǵa» shaldyǵýshylar sanynyń ósýine qaraı shekteý is-sharalaryn engizýmen baılanysty bolýy múmkin.

Aldyńǵy boljamdy raýndpen salystyrǵanda, syrtqy ınflıatsııa ımportynyń táýekeli artty. Energııa tasymaldaýshylarǵa baǵanyń ósýi jáne jetkizý tizbekteriniń úzilýi álemde eleýli ınflıatsııalyq qysymǵa alyp keledi. Keıbir taldaýshylar bul protsesterdi áli de ýaqytsha dep esepteıdi. Biraq olar neǵurlym uzaqqa sozylyp, ınflıatsııanyń ósýine alyp kelýi múmkin.

Ekinshiden, joǵary jáne uzaq ınflıatsııalyq qysym saldarynan damyǵan elder tarapynan aqsha-kredıt jaǵdaılarynyń kúrt kúsheıý táýekeli joǵary bolyp qalyp otyr. Bul faktor damýshy elderden kapıtaldyń áketilýine jáne olardyń valıýtalarynyń álsireýine ákep soǵýy múmkin. Bul ınflıatsııanyń budan bylaıǵy avtomatty túrde jedeldeýine, onyń ishinde Qazaqstanda da jeńildeýine alyp keledi.

Úshinshiden, Qazaqstanda bıdaı túsiminiń az bolǵany bar jáne janar-jaǵarmaı men elektr qýaty qunynyń kóterilýi aıasynda óndiristiń ózindik qunynyń yqtımal ósýine baılanysty usynys faktorlary tarapynan ınflıatsııanyń qarqyn alý táýekeli saqtalyp otyr.

Nátıjesinde, orta merzimdi perspektıvada azyq-túlik ınflıatsııasynyń joǵary bolýy jáne azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar men qyzmetter baǵasynyń asa joǵary ósýi jaǵdaıynda ınflıatsııalyq kútýlerdiń turaqtanbaý táýekeli saqtalady.

- Suhbat sońynda bazalyq mólsherlemege qaıta oralsaq. Qazirgi sheshim aqsha-kredıt talaptaryn kúsheıtýdiń aıaqtalǵanyn jáne Ulttyq banktiń ekonomıkalyq ósýdi yntalandyrý úshin proınflıatsııalyq qysymǵa qaramastan mólsherlemeni tómendetýge kóshetinin bildire me?

- Inflıatsııalyq qysym burynǵydaı joǵary bolyp tur. Sondyqtan aqsha-kredıt saıasatyn kúsheıtý kezeńin toqtatý týraly aldyn ala aıtýdyń ózi jetkilikti.

Mandatqa sáıkes bizdiń negizgi baǵdarymyz – baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý, ınflıatsııany nysanaly dálizde saqtaý. Sebebi, turaqty tómen ınflıatsııa – ekonomıkanyń ornyqty damýynyń kepili. Qazirgi jaǵdaıda mólsherlemeni tómendete berý teris saldarǵa ákelýi múmkin ekenin buryn da birneshe ret aıtyp ótkenmin. Bul qadamǵa barmaıtynymyz jáne onyń sebepteri naryqqa túsinikti. Naryqpen qarym-qatynasymyz barynsha aıqyn, qazirgi jaǵdaılarda syrtqy jáne ishki faktorlarǵa qatysty qoldanylǵan is-áreketter oryndy.

Endi faktorlarǵa toqtalsaq. Bazalyq mólsherleme jónindegi jýyrdaǵy sheshimderde barynsha muqııat baqylanatyn faktorlardy atap kórseteıin.

Birinshiden - bul kútiletin jáne naqty ınflıatsııalyq úrdister. Úkimetpen jáne ákimdiktermen birlesip iske asyrylyp jatqan Inflıatsııaǵa qarsy den qoıý is-sharalar kesheni áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderi baǵasynyń jyldyq ósimin báseńdetti. Bul – azyq-túlik ınflıatsııasy úshin óte qolaıly kezeń. Biraq, sátti bolýyna qaramastan ol ýaqytsha áser etetin shuǵyl is-sharalar sanalady. Úkimettiń orta merzimdi perspektıvada monetarlyq emes ınflıatsııany tómendetý úshin qurylymdyq sheshimderdi qalaı iske asyratyny mańyzdy.

Ekinshiden - syrtqy sektordaǵy jaǵdaı. Qazaqstan úshin negizgi shıkizat, taýar men azyq-túlik naryqtarynda koronavırýstyń jańa shtamynyń paıda bolýy aıasynda belgisizdik joǵary bolyp tur. Onyń aýqymyn jáne álem elderiniń ekonomıkalyq saıasatyna, Qazaqstandaǵy epıdemıologııalyq jaǵdaıǵa jáne iskerlik belsendilikke áseriniń uzaqtyǵyn túsiný qajet.

Úshinshiden - ınflıatsııalyq kútýlerdiń joǵary deńgeıde saqtalý táýekelderi. Olardy turaqtandyrýǵa umtylý bazalyq mólsherlemeni arttyrýdyń dáleli bolmaq.

Ulttyq Bank syrtqy sektordaǵy jáne ishki naryqtardaǵy jaǵdaıdy muqııat baqylap otyrady. Nysanaly baǵdarlarǵa qol jetkizýde qater týyndaǵan jaǵdaıda baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin barlyq qajetti quraldar bar.

- Suhbatyńyzǵa rahmet!


Joǵary qaraı