Aýa raıy
Nýr-Sýltan +7 °S
Almaty +14 °S
valıýta baǵamy
USD 449.85
EUR 485.43
RUB 5.71
CNY 70.69

Atqa mingen balanyń armany asqaq, abyroıy bıik bolady – atbegi Aqylbek Ishanov

2021 jyldyń 1 jeltoqsan 2021 15:32

ORAL. QazAqparat – Atqa mingen balanyń armany asqaq, abyroıy bıik bolady. Osy oraıda atbegi, jeke kásipker, ulttyq sport jattyqtyrýshysy Aqylbek Ishanov QazAqparat tilshisine suhbat berdi.

- Aqylbek Mırazatuly, jas urpaqtyń atqa jaqyn bolyp ósýiniń mańyzy nede dep túsinesiń?

- Jylqy – bizdiń maqtanyshymyz. Ótkenimen maqtanatyn qaı qazaqty alsańyz da, bizdiń ata-babamyz at ústinde júrip el qorǵaǵan dep áńgime bastaıdy. Jylqymen bizdiń ótkenimiz tutasyp jatyr. Sondyqtan búgingi urpaqtyń da sony jalǵap, ata-babasynyń jaýyngerlik dástúrinen týǵan at sporty ónerin meńgerýi zańdylyq.

At sportynyń mańyzdylyǵy sol – jahandanǵan dáýirde, tehnologııa qaryshtap damyǵan sátte ulttyq qundylyqty, jadty saqtap qalý. Sondaı-aq bul – tek jaýyngerlik óner túri, salt qana emes, tutas medıtsına. At ústinde júrgen adam eshashan aýrýdy bilmegen, burynǵylardyń uzaq jasaýynyń bir syry da – sol.




Qazir balalar arasynda telefonǵa telmirip uzaq otyrýdan, dene bitimin durys ustamaýdan, kúsh jumsaıtyn jumysty istemeý saldarynan paıda bolatyn aýrýlar kóp desedi. Qarapaıym ǵana artyq salmaqty aıtýǵa bolady. Mine, atqa mingen bala sol aýrýdyń bárine em tabar edi. Jarty saǵat atqa miný tutas bir keshendi emdi quraıdy. Sondyqtan atqa miný – bir jaǵynan saltty saqtaý, ekinshiden, naǵyz zor densaýlyqtyń kepili.

-Ata-babalarymyz azattyqty, at ústinde júrip jerimizdi qorǵap qaldy, degenmen sońǵy kezde jylqy kórmeı ósip kele jatqan urpaq bar, osynyń ornyn toltyrý úshin ne isteýge bolady?

- Iá, sózińizdiń jany bar. Burynǵy qazaqtarda ekiniń biri atqa minse, qazir on balanyń biri minse miner, minbese, ol da joq. Sondyqtan bul olqylyqtyń ornyn toltyrý kerek. Atqa minip bári birdeı shaýyp ketpes, biraq sol saltty saqtaý – ár ultjandy adamǵa paryz. Ótken jyldyń jeltoqsan aıynda óz balama qarap otyryp «nege qala balalaryn osylaı atqa baýlymasqa, at qulaǵynda oınamasa da, tym bolmasa ony ertteýdiń, durys minýdiń, júrýdiń tásilderin meńgertpeske» degen oı keldi. Sodan «Azamat» ulttyq-tanymdyq lagerin uıymdastyrdyq. Nátıjesi biz oılaǵannan da kúshti boldy. Ata-analar men balalardyń qyzyǵýshylyǵy óte joǵary. Alaıda eldegi epıdahýalǵa baılanysty keń kólemde jumys jasaýǵa múmkindik bolmady. Osy ıdeıamyz Oral qalasy basshylyǵyna unap, sol kezdegi qala ákiminiń orynbasary Baqytjan Narymbetovtiń qoldaýymen bizdiń bastamamyzdy Oral qalalyq dene shynyqtyrý jáne sport bólimine qarasty «Oral» sport klýbynyń janynan bólim retinde ashýǵa usynys tastaldy. Ol usynysty qala ákimi Abat Shynybekov jáne depýtattyq korpýs ta qup alyp, 2021 jyldyń 26 sáýirinde bizdiń bazamyzda sport klýbtyń at sporty bólimi ashyldy. Osylaısha olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa úlken qadam jasaldy. Qazirgi tańda at sporty bóliminde at sportynyń jambý atý, teńge ilý, kókpar jáne aýdaryspaq túrleri boıynsha 100-den asa bala turaqty jattyǵýǵa kelip júr. Odan bólek qala mektepteri men oqý oryndary oqýshylary men stýdentterine ekskýrsııalar ótip turady. Alaıda bir ǵana bólim azdyq etedi. Qala úlken, biz qalanyń bir shetindemiz. Máselen, 5, 6, 7, 9-shaǵyn aýdandardan ata-analar habarlasady, biraq alys deıdi. Sondyqtan memleket tarapynan osy jaǵyn oılastyrý kerek. Qala shetinde at ustap otyrǵan isker azamattardy yntalandyryp, jumyldyrýǵa bolady dep oılaımyn.




- Atbegi retinde ózińdi ne tolǵandyrady?

- Qazir balalardy at sportyna baýlýdan bólek, báıge attaryn baptaýmen aınalysamyz. Elimizdiń barlyq óńirinde báıge sporty óte qarqyndy damýda. Alaıda báıgeniń aldyn bermeıtin júırikterdiń kóbi shetten kiredi. Osy Táýelsizdiktiń 30 jylynda syrttan kirgen júırik attardy sanap jatqan eshkim joq. Onyń bizge bergen nátıjesi de mardymsyz. Meniń aıtpaǵym, sol syrttan kirgen júırikter men bizdegi jylqylardy býdandastyryp, qoltýma jylqylardy shyǵaryp, olardy resmı esepke alyp, báıgege qosý máselesi. Byltyrdan beri almatylyq atbegi Ertileý Satybaldy degen azamat osy máselemen aınalysyp júr. Ol kisi kóptegen óńirdi aralap, qoltýma jylqylardyń qujatyn jasady. Óz qoramda da sondaı eki at tur. Eger ol kisilerdiń bastamasy memleket tarapynan keshendi qoldaýǵa ıe bolsa, aldaǵy besjyldyqta Qazaqstannyń óz attary báıgeniń aldyn bermes dep senemiz.




- Aqmonshaq ekeýiń tórt balany tárbıeleýmen birge bıe baılap, turǵyndarǵa saýmal, qymyz daıyndap kelesińder. Osy jóninde aıta ketseń?

- Bul kásippen aınalysa bastaǵanymyzǵa tórt jylǵa jýyqtady. Árıne, qala mańynda jylqy ustaýdyń óz mashaqaty bar. Alaıda soǵan qaramastan óńirde saýmal, qymyz ishý mádenıetin birshama damyttyq dep aıta alamyz. Qazirgi tańda biz jasaqtaǵan shaǵyn oryn qala turǵyndarynyń izdep kelip, saýmal, qymyz ishetin ornyna aınaldy. Ózimiz buryn pedagog bolǵandyqtan halyqty barlyq jaǵynan aqparattandyryp otyrýǵa tyrysamyz. Aldaǵy ýaqytta bul jerdi keńeıtý, etnokeshen retinde jasaqtaý, sol jerde halyqtyń ótkeni men búgingi salt-dástúrin, mádenıetin ushtastyratyndaı dúnıeler jasaý oıda bar.




- Jýyrda 9-13 jasar balalar atqa minip, kókpar tartty, erteleý emes pe?

- Ózimniń janymda júrgen, at ústine ábden úırengen balalar bar, sonymen qatar sport klýbqa kelip júrgen balalardyń ishinde ıkemdileri bar ekenin kórdim de, bir jattyǵýda qarap turyp «Erteń shyn serke tartasyńdar, taı kókpar jasaımyz» dep aıtyp edim. Sodan balalar artymyzdan qalmaı «qashan kókpar oınaımyz» dep surap qoımady. Yntalary bar bolsa, attan qoryqpaı tursa, nege uıymdastyrmasqa?

Kókpar – naǵyz jigittiń oıyny. Oǵan eń aldymen at ústindegi eptilik, bilekke kúsh kerek. Mine, balalar jas bolsa da, sodan qashpady. Eńkeıip serke ilýge jasqanbady. Ári qaraı at sportyna qyzýǵyshylyǵy artsyn, býyndary qataısyn, shyn oıyndy kórsin dep ótkizdik. Oıyndary óte qyzyqty boldy. Mundaı oıynnyń batys óńirinde ótýi birinshi ret, kem-ketigi bar. Alaıda balalardyń alańǵa atoı salyp kirýi, dodadan qoryqpaýy – batyrlyq.

- Táýelsizdiktiń 30 jyly ishinde qandaı tabystarǵa qol jetkizdim dep oılaısyń?

- Jaqsylyqtyń bárin halyqtyń arasynda birge kórip kelemiz. Maman retinde shyńdalyp, kásipker retinde ósý kezimiz osy jyldarǵa tıesili. Osy jylqy sharýashylyǵy arqyly memleket tarapynan beriletin grantqa ıe boldyq, kásipti damytýǵa nesıe aldyq, shaǵyn mektebimizdi qalyptastyrdyq. Qazir Batys óńirinde jylqy ónimi men at sporty arqyly bala tárbıeleý týraly aıtylǵanda, ishinde ózimizdiń atymyz atalǵanyn jetistik dep oılaımyz. Adamdardyń biz týraly pikirlerine qarap otyrsaq, sol az ýaqytta halyq kóńilinen shyǵatyn jumystardy jasap kelemiz. Baǵanyń eń úlkeni de, jetistiktiń eń bıigi de – halyqtyń shyn kóńili.




- Áńgimeńe rahmet. Іsteriń tabysty bolsyn!

Eske sala keteıik, budan buryn Oralda 9-13 jastaǵy balalardyń alǵash ret kókpar saıysyna túskenin jazǵan bolatynbyz.


Avtor Eljan Eraly
Basty sózder: Batys Qazaqstan oblysy,
Joǵary qaraı