Aýa raıy
Astana 8 °S
Almaty 11 °S
valıýta baǵamy
USD 421.58
EUR 496.83
RUB 5.53
CNY 62.20

Jaqsylyq Úshkempirov sportqa qalaı kelgeni jaıly: Shańǵymen syrǵanaý boıynsha synaqtan ótpeı qaldym

2020 jyldyń 3 tamyz 2020 09:15

NUR-SULTAN. QazAqparat - Keshe tamyzdyń 2-si kúni 70 jasqa qaraǵan shaǵynda, grek-rım kúresinen tuńǵysh Olımpıada chempıony, Álem chempıony, Qazaqstannyń Eńbek eri, «Barys», «Qurmet» «Parasat» ordenderiniń ıegeri Jaqsylyq Ámiráliuly Úshkempirov ómirden ótti.

Osyǵan qaraı, QazAqparat qazaq sportynyń damýyna ólsheýsiz úles qosqan birtýar azamatymyzdyń e-history.kz/kz portalyna bergen myna bir suhbatyn oqyrmandar nazaryna qaıtalap usynýdy jón kórip otyr.

Jaqsylyq Ámirálıuly, sportqa qalaı keldińiz?

– Sportpen kezdeısoq aınalysyp kettim. Bári dene shynyqtyrý páninen tapsyrmaǵan synaqtan bastaldy. 1968 jyly Semeı qalasyndaǵy zooveterınarlyq ınstıtýtqa oqýǵa túsip, sol jyldyń kúzinde dene shynyqtyrýdan shańǵymen syrǵanaýdan synaq tapsyrdyq. Odan ótpeı qaldym. Jambyl oblysynda sýyq qys bolmaǵandyqtan, shańǵy tebý úshin eshqandaı jaǵdaı jasalmaǵan. Tájirıbe jáne tıisti daǵdylar joq edi. Bul týraly erkin kúres boıynsha jattyqtyrýshy Vladımır Lıvenhaımen aqyldastym. Qazirgi tańda ol kisi Reseıde turyp jatyr.

Onyń aıtýynsha, eger men erkin kúres boıynsha bir jigitti jeńsem, Vladımır aǵa synaq tapsyrýǵa kómektesedi. Sol jigitti, taǵy bireýdi, taǵy da bir jigitti jeńdim. Muny kórgen Lıvenhaı on bes kúnnen keıin ótetin ınstıtýt týrnıri týraly habarlady. Eger bul jarysta da ózimdi jaqsy jaǵynan kórsetsem, maǵan kómektesetini týraly aıtty. Arada 15 kún ótip, týrnırde baǵymdy synap, 1-oryndy ıelendim. Jattyǵýlarǵa kóp ýaqyt jumsadym. Bir jarym jyldan keıin eresekter arasynda jeńimpaz atandym. Osylaısha sportqa bet burdym.





– Demek, osy oqıǵalardan soń Keńes Odaǵynyń birinshiligine qatystyńyz ǵoı?

– Qazaqstan jeńimpazy ataǵyn alǵan kezde uly sportshy Ábilseıit Aıhanov aǵa jattyqtyrýshynyń mindetin atqaryp júrdi. Ol kisi meni Keńes Odaǵynyń chempıonatyna almady.

– Ábilseıit Aıhanov óz sheshimin qalaı túsindirdi? Júregińizde ol kisige degen ókpe-renish paıda boldy ma? – Men jas bolǵandyqtan, Ábike aǵa chempıonatqa qatysatyn sportshylardyń qataryna meni qospady. Barlyq qarsylastarym óte tájirıbeli bolatyn. Meni qazaqstandyq birinshilikte kezdeısoq jeńdi dep sheshti. Bul erkin kúres boıynsha alǵashqy chempıonatym bolǵan edi, sondyqtan meniń ornyma basqa bir sportshy Keńes Odaǵynyń jarysyna qatysty. Árıne, júregimde renish paıda boldy, alaıda ol týraly eshkimge tis jarmadym. Alǵa umtylý kerek dep sheshtim. Ýaqyt óte kele burynǵy ókpe-renishtiń izi de qalmady...

– Odan keıin sizdiń kásibı mansabyńyz qalaı quryldy?

– Budan soń Almaty qalasyndaǵy jattyǵýlarǵa bardym. Bul jerde Qazaqstan sportshylary Keńes Odaǵynyń chempıonatyna daıyndalyp júrdi. Aǵa jattyqtyrýshy — Vladımır ıAkovlevıch: «Jáke, óz baǵyńdy synap, klassıkalyq kúreske qatysyp kór!» – dedi. Almatydaǵy jattyǵýlarǵa kóptegen qazaq jigitteri qatysty. Al bir aıdan keıin klassıkalyq kúres boıynsha Qazaqstannyń jeńimpazy ataǵyna ıe boldym. Mine, sodan beri klassıkalyq balýanmyn...

– Siz úshin eń kúrdeli jeńisińiz týraly aıtyp ótseńiz...

– Eń qıyny, 1980 jylǵy Olımpıada oıyndaryndaǵy jeńis, óıtkeni psıhologııalyq jaǵynan qatty qysym jasaldy. Esh kedergilerge qaramastan, birinshi bolyp ataný – úlken maqtanysh boldy.

– Keńes Odaǵy kezeńinen beri sport qanshalyqty ózgergen?

– Bizdiń kezimizde Olımpıadaǵa qatysý úshin irikteýden ótý óte kúrdeli bolǵan edi. Qazirgi tańda kedergilerdiń sany azaıdy. London qalasynda sportshylarymyz 7 altyn medaldi ıelendi. Bul qandaı keremet jetistik!

– Jaqsylyq Ámirálıuly, otbasyńyz jaıynda aıtyp berseńiz...

– Meniń shynaıy aty-jónim – Ámiralıev Jaqsylyq Úshkempiruly. Bir joly Internet jelisinde jónim jáne tegimniń oryndary aýysyp jazylǵan edi. Meniń ákem – Úshkempir, al men Ámiralıev Jaqsylyq Úshkempirulymyn. Ámirálı – meniń atam. Otbasymyzda úsh bala bar: men, ápkem, qaryndasym. 1976 jyly shańyraq kóterdim. Allanyń qudiretimen úsh ulym dúnıege keldi. Men Máskeýdegi Olımpıada oıyndarynda jeńiske jetken kúni úshinshi ulym da dúnıege keldi. Olımpıada sımvolynyń (aıý) qurmetine jubaıymmen birge balamyzǵa Mısha atyn qoıǵymyz keldi. Degenmen, Jeńis esimin berdik. Qazirgi kezde Jeńis 35 jasqa kelgen, tórt uly bar. Sonymen birge, úlken ulym Jandos ta bar. 40 jastaǵy ortańǵy ulym Eldos eki uly men bir qyzyn tárbıelep otyr. Búginde men jeti nemeremniń atasymyn.

– Qazirgi kezde nemen aınalysýdasyz?

– Ózimniń azdy-kópti sharýashylyǵym bar. Ortańǵy ulym Eldos menimen birge Balqash, Jambyl aýdandarynda jumys isteıdi. Mysaly, búgingi kúnge deıin 100 atqa tańba bastyrýdamyz. Bir aptadan keıin jylqylardy jaılaýǵa kóshiremiz. Jalpy sanaǵanda, sharýashylyǵymda 100 adam eńbektenip júr, olardyń árqaısysyna jalaqysyn tólep otyrmyn. Shóp shaýyp, ony kómekke muqtaj adamdarǵa taratyp beremin. Qazirgi kezde 25 adam óz kezegin kútip otyr. Jambyl oblysyndaǵy Myńbaev aýylynda sport zaly jáne 100 balaǵa arnalǵan balabaqsha ashtym. Meniń oıymsha, molshylyqta turatyn árbir tulǵa qasyndaǵy adamdarǵa kómektesýge mindetti. Mysaly, eger árbir azamat bir aǵashtan otyrǵyzsa, qandaı keremet bolar edi! Biz damyǵan 50 eldiń qataryna kirip, álemdegi eń damyǵan 30 memlekettiń birine de aınalýymyz kerek. Bul úshin bir-birimizge qol ushyn berip, qoldaý jasaýymyz qajet.

– «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasyn qalaı túsinesiz?

– Meniń oıymsha, sportpen aınalysý — ult densaýlyǵyn saqtaý. Mysaly, «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy bar. Menińshe, 50 emhananyń ornyna 50 sport keshenin salý kerek. Ózderińiz kózge elestetip kórińizdershi, qanshama adam sportpen aınalysyp, óz densaýlyǵyn nyǵaıtar edi. Sonymen birge, elimizdegi sporttyń deńgeıi de arta túser... Jasym 64 kelgende, ózimdi jas jigit sekildi sezinemin, óıtkeni únemi sportpen aınalysamyn. Eń basty tilegim – soǵys órti qaıta tutanbasyn! Ómirimiz máńgi bolsyn! Men úshin osynyń bári «Máńgilik El» uǵymyn bildiredi.

– Qazirgi jas býynǵa aıtar keńesińiz...

– Birinshiden, árkim óz Otanyn súıý qajet. Kúres alańyna shyqqan saıyn, elim úshin birinshi bolsam dep armandadym... Jas kezde aqshany oılamaǵan edik. Osy ıdeologııany saqtap, ony jastarǵa jetkizýimiz kerek: Qurmetti adam bolý úshin óz Otanyna súıispenshilikpen qaraý qajet.

– Jaqsylyq Úshkempiruly, suhbatyńyzdyń sońynda aıtyp qosaryńyz bar ma?

– Bizdiń tarıhymyz jaıynda baıandaıyn dep edim. Árbir jas adam Qazaqstan tarıhyn bilýi tıis: ótkenimiz, búgingi jaǵdaıymyz, elimizdiń ulttyq erekshelikteri. Biz eń úzdik memleketke aınalýǵa tıispiz! TMD elderiniń arasynda Qazaqstan – eń kórikti, baqytty, baı respýblıka. Jas adamdardyń kózi ashyq, kókiregi oıaý. Barlyǵy joǵary bilim alýda... Bolashaǵymyz jas býynnyń qolynda. Men jastarǵa senemin! Biz álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qataryna kiremiz.

— Ýaqyt bólgenińizge alǵys bildirip, zor densaýlyq, mol tabys tileımiz!



Basty sózder: Qoǵam, Sport,
Joǵary qaraı