Awa rayı
Astana -18 °S
Almatı -8 °S
valyuta bağamı
USD 335.33
EUR 395.49
RUB 5.70
CNY 50.75

Nawrız dastarxanın «tügendew» kerek

2017 jıldıñ 21 nawrız 2017 08:23 2614

ASTANA. QazAqparat - Nawrız meyramında xalıq arasında eñ köp aytılatın tіlek - «Ulıs oñ bolsın, aq mol bolsın!». Qazaq xalqı Nawrızda dastarqanda tağam mol bolsa, sol jılı el toq boladı dep ırımdağan. Sol ırım boyınşa sür ettі de Nawrızğa dep saqtağanın bіlemіz. Eñ bastısı Nawrız köjeden awız tïyudі, xalıqqa keñіnen awız tïgіzwdі mañızdı sanağan. Osı orayda belgіlі tarïxşı, etnograf Jambıl Artıqbaevtıñ älewmettіk jelіdegі jazbalarına jügіne otırıp, Äz-Nawrızdıñ erekşelіkterіn oqırmanmen bölіskendі jön sanağan edіk.

Nawrız - dastarxan

Qazіrgі künі Nawrız künі köje dayındawdı xalıq üyrengen sïyaqtı, bіraq Nawrızdıñ tağamın älі tügendep bola almay jatırmız. Ertede berekelі bäybіşeler Nawrızğa dayındıqtı bіr jıl burın bastaydı. Eñ aldımen Nawrızdıñ bastı tağamı jent dayındaladı. Qıs boyı tas qayraqtay qatıp turğan qarın-qarın jenttі bäybіşeler «Samarqannıñ kök tası jіbіgen künі bіzdіñ jent te balqıp, bosadı» dep dastarxanğa alıp şığadı. Sarı may, qazı-qarta Nawrız dastarxanınıñ bastı belgіlerі.

Nawrız meyramınıñ dastarxanın baylar köteredі, olar semіrtіp müyіzі şañıraqtay nän ögіz soyadı. Osı Nawrızğa ögіz soyudıñ özі köne dästür, yağnï bul meyram jılqını qolğa üyretpey turğan waqıtta qalıptasqan degendі bіldіredі. Jılqını Ewrazïya dalasında bіzdіñ jıl sanawımızdan 4 mıñ jıl burın üyrettі desek, sïır malın qolğa üyretw odan da erterek zamannıñ jemіsі. Şwmerler bіzdіñ jerіmіzden Mesopotamïyağa qaray (Ekі özen arası) ögіzdі arbalarğa jegіp attanğan bolsa kerek. Qazaqtı soñğı kezge deyіn saqtalğan buqa kwltі de sol zamannıñ bіr murası.

Jalpı jağdayı kelsіn-kelmesіn är qazaq Nawrız meyramında qazan köteredі. Körşі-qolañdı şaqıradı, jolawşı jürgen xalıqqa taratadı. Är qazanda bas bolwı şart, sol sebeptі tım kedey degen adamnıñ özі qısta soyılğan qoydıñ bası bolsa, alıp qalıp Nawrız köje pіsіretіn qazanğa saladı. Qazіrgі waqıtta qoy soysa, onıñ basın şek-qarnımen qosa laqtırıp jіberw orın alıp otır. Nawrız meyramı bastı qadіrlewdan bastaladı jäne sol arqılı bіz qazaq qundılıqtarına qaytıp kelemіz.

Nawrız bata

Qazaq «batamen el kögeredі, jañbırmen jer kögeredі» deydі. Qazaqta batagöy aqsaqaldar ertede köp bolğan, qazіr de bar. Nawrız meyramında tіlі oramdı, şeşen, elge sıylı aqsaqaldar xalıqtıñ ortasında arnayı bata beredі. Osı batanı «Nawrız batası» dep ataydı. Eldіñ bärі şın nïetpen tıñdağannan keyіn, köñіlderі bosağannan keyіn, bärі bіrdey «ämïn» dep jılap otırğan sebeptі sol aqsaqaldardıñ aytqanı kelіp, eldіñ bası ösіp, malı köbeyіp, berekesі tasadı. Bul jerde eñ bastısı eldіñ şın nïetі. Bul künderі de bata beretіn adam tabıladı ğoy, tek eldіñ іşі taza, nïetі durıs bolwı kerek. Ärïne bata beretіn adam da dwalı awız, sözі men іsі bіr bolğanı jön, äytpese swdıratıp sayrap bergen dünïenіñ bärі bata emes qoy.

Nawrızğa qatıstı aytılmay jürgen bіr dästür bar. Mäşhür Jüsіp «Ol künі qojalarğa oqıtatın, nawrızğa arnalğan kіtap boladı» deydі. Nawrız meyramı bastalğanda ğalımdardıñ därіsіn tıñdaw kerek, är jerde ğalımdarmen kezdeswlerdі uyımdastırw kerek. Eger bіz Nawrız meyramın qayta jañğırtamız desek osı künі toy toylap, än-küydі qızıqtawmen qatar ğılım adamdarına da erekşe bіr qurmet jasalğanı jön. Payğambarımız aytqan ğoy «otız kün orazanıñ sawabınan bіr kün ğılımmen aynalısqannıñ sawabı köp» dep... Qazaqtıñ bayları osı künі ğalımdarğa arnayı sıy berіp jatsa oğan merey, bayğa sawap, elge mereke emes pe?!

 

 

Avtor: Qanat Mämetqazıulı
Bastı sözder: Nawrız meyramı,

Pіkіr qaldırw

Joğarı qaray