Awa rayı
Nur-Sultan 20 °S
Almatı 29 °S
valyuta bağamı
USD 384.05
EUR 432.79
RUB 5.96
CNY 55.46

Qolönerşі keñesі: As-awqattı ağaş buyımdarda saqtaw kerek

2019 jıldıñ 26 mamır 2019 18:36 729

QOSTANAY. QazAqparat - Qazaq qolönerіnіñ jüzdegen  ğasırlıq tarïxı bar desek, onı ünemі qoldanısta damıtıp kele jatqan şeberler de jeterlіk.  Solardıñ bіrі - Qostanayda turatın ağaş şeberі Tañat Bajaqov. Qolönerşі QazAqparat tіlşіsіmen bolğan suxbatta ulttıq buyımdar jasawdıñ mañızı jäne ädіs-täsіlderіmen bölіstі.

- Tarïxşılar qolönerdіñ qazaq dalasındağı ulı örkenïetterden bastaw alğanın aytadı. Turmısqa äbden sіñgen soñ urpaqtan urpaqqa jalğasıp ketken. Ustalıq öner Atadan balağa darïdı. Özіñіz ağaş önerіn nelіkten tañdadıñız?

- «Taqır jerge şöp şıqpaydı» deydі qazaq. Bul önerge tınbay eñbektenwmen qosa, boydağı darınnıñ qajettіlіgі sezіlіp turadı. Soğan qarap qazaq sözіnіñ kïesіn uğınasıñ. Menіñ ustağan bağıtım -

ustalıq öner. Bul mağan äke qanımen darıdı. Äkem Bayaxmet Bajaqulı ömіr boyı usta bolğan adam. Qolı qalt etkende ağaş kesіp, tіlіp, jonıp, küydіrіp, nebіr buyımdar jasap otıratın. Sondayda äkemnіñ onı-munısın äperіp, ärdayım qasınan tabılatınmın. Qolğabıs ete jüre, är närsenі qïyulastıra іstep üyrene bastadım. Köz qanıqtı. Bärі osılay bastaldı. 1999 jılı Sarıköl awdanınan oblıs ortalığına qonıs awdardıq. Bіraq, önerіmdі özіmmen qosa alıp keldіm.


null 

 - «Ustalı el ozar», «Usta ağaşı qasında» degen el sözі beker aytılmasa kerek-tі. Sіz twıp-ösken Sarıköl awdanında sapalı ağaş buyımdarın jasawdıñ mümkіndіkterі köp deydі. Sonıñ bіrіn öñіrdіñ nw-toğaylarımen baylanıstıradı.

- Ol ras. Är öñіrdіñ ağaştarı türlі qasïetke ïe. Äkelerіmіz as іşіp, nan salatın ıdıstardı kök terekten jasağan. Bul ağaş Sarıkölde keñ taralğan. Kök terektіñ nandı kögerіp ketwden saqtaytın qasïetі bar. Jalpı, as-awqattı ağaş buyımdarda saqtaw kerek. Ol tağamnıñ buzılıp ketpewіn qamtamasız etedі. Atalarımız tek dalada ğana emes, ağaştı, ormandı jerlerdі de jaylağan ğoy, sonda aytwlı ağaş ustaları bolğan. Men qazіrdіñ özіnde ağaştardı sonaw Sarıkölden alıp kelemіn. Ilğaldı qanşalıqtı köteretіnі, qalay qurğatw qajet ekenіn jaqsı bіlemіn. Üyeñkі, qarağaş, moyıl kepken alma ağaştarı da kädege jaraydı. Ağaştardıñ qaldığın şïkіzat retіnde paydalanamın. Laqtırıp tastawğa qïmaysıñ. Aq qayıñ, qarağaş, boz taldı qurğaq kezіnde kesіp alıp, usaq-tüyekterdі jasawğa saqtaymın.



null

Qazіr turmısta umıtılıp bara jatqan qanday ağaş buyımdarı bar? Xalıq qanday zattardı köbіrek іzdeydі?

- Bastapqı kezderі qımızğa arnalğan ojaw, tegene, saptıayaq, zeren, kübі jasap jürdіm. Keyіn bіrge bïday, tarı tüyetіn kelі men kelsap, pіspek sïyaqtı buyımdar kіrіktі. Bulardı öz jerіmіzde ösetіn ağaş türlerіnen jasadım. Bіraq, xalıq qazіr qoldanıstan alıp tastağan. Tek awıldı jerlerden körіp jürmіn. Onıñ özі sïrek. Bul zattardı qalada tek körmelerge aparıp qoyuğa mäjbürmіz. Ekі jıl burın buyımdarımdı «EKSPO-2017» xalıqaralıq körmesіne apardım. Sonda türkі tіldes elderden kelgen sayaxatşılar özderіnde qoldanatın asxana zattarın bіrden alıp kettі. Alayda, bіzdіñ de ata-babalarımız tabïğï buyımdardı asa qattı bağalağan ğoy. Tabaq, et salatın ağaş astawlarğa jurt jïі tapsırıs beredі. Künіm ustaxanada ötken soñ ba, basıña ne türlі tıñ oylar keledі. Mäselen, ağaş şınjırlı ojaw, asüy sülgіsіn іletіn іlgіş, gül salatın qumıra - tıñ oydıñ jemіsі. Sonday-aq, köbі jasay bermeytіn qolsandıq ta bar. Ol - uzatılatın qızdarğa arnalğan, kïіm-keşek, ärtürlі zattar salınatın buyım. Ol burındarı qız jasawınıñ quramına kіretіn. Bügіnde at äbzelderі joğarı suranısqa ïe. Doğa men atşana jetegіn jasay bastadım. Oğan asa köp waqıtım ketpeydі.

Rasımen de, kelі men mayşelekke, oyulı sandıq pen ağaş tösekke tañday qağasıñ. Al qazіr qazı astawlar bar ma? Onı jasaw üşіn aptalap waqıt ketedі dep jatadı.

- Bayağıdağı qazı astaw qazіr umıtılıp ketken. Ol qazaq dalasınıñ barlıq şalğayında bіrdey bolmağan da şığar, bіraq Sarıköl, Uzınköl awdandarı töñіregіnde, arqadağı ağaştı jerlerde keñ paydalanğan. Qazı astaw sıylı kіsіlerge soyılğan jılqınıñ semіzdіgіn körsetw üşіn qazı salıp qoyatın sändі ıdıs bolğan. Ol ağaştan uzınşa är qos qazı qabırğa qatar sïyatınday jіñіşke etіp şabıladı. Munı jasaw oñay emes. Ustalardıñ qolğa ala bermeytіnі de sondıqtan.

Özіñіz ağaş buyımdardı qalay kütesіz? Olardı saqtawdıñ qanday joldarı bar?

- Tamaq іşwde qoldanılatın tabaq, tostağan, saptıayaq sïyaqtı ıdıstar toksïnsіz lakpen boyaladı. Tabïğï önіmnen jasalğan soñ, olar ıstıqqa da, swıqqa da tözіmdі. Men asxana zattarın bölme temperatwrasında saqtaymın. Negіzі qazaqtıñ et tamağı qazіrgіdey uzın astawğa emes, döñgelek ağaş tabaqqa salınğan. Bіzdіñ elde tabaqtıñ janına qazısı men kädelі süyekterіn salıp, qazı astawdı qoyğan. Bular uzaq saqtaladı, sebebі, qazı tüsken ağaş ağaştıñ kölemіn sol qalpında saqtawğa kömektesedі. Al ünemі sw tïgen buyım sozılıp, bastapqı formasın joğaltıp aladı. Sondıqtan, ağaş tabaqtar, kese-tostağandardı saqtawdıñ arnayı ädіsterі joq. Atalarımız munı jaqsı bіlgen. Ağaş ıdıstardı turmısta jïі qoldanğan sayın, sonşalıqtı saqtala beredі.

Tuşımdı äñgіmeñіzge raxmet!



null 

null 

null 

null 

Joğarı qaray