Aýa raıy
Astana 0 °S
Almaty 21 °S
valıýta baǵamy
USD 389.59
EUR 429.06
RUB 6.05
CNY 55.07

Qolónershi keńesi: As-aýqatty aǵash buıymdarda saqtaý kerek

2019 jyldyń 26 mamyr 2019 18:36

QOSTANAI. QazAqparat - Qazaq qolóneriniń júzdegen ǵasyrlyq tarıhy bar desek, ony únemi qoldanysta damytyp kele jatqan sheberler de jeterlik. Solardyń biri - Qostanaıda turatyn aǵash sheberi Tańat Bajaqov. Qolónershi QazAqparat tilshisimen bolǵan suhbatta ulttyq buıymdar jasaýdyń mańyzy jáne ádis-tásilderimen bólisti.

- Tarıhshylar qolónerdiń qazaq dalasyndaǵy uly órkenıetterden bastaý alǵanyn aıtady. Turmysqa ábden sińgen soń urpaqtan urpaqqa jalǵasyp ketken. Ustalyq óner Atadan balaǵa darıdy. Ózińiz aǵash ónerin nelikten tańdadyńyz?

- «Taqyr jerge shóp shyqpaıdy» deıdi qazaq. Bul ónerge tynbaı eńbektenýmen qosa, boıdaǵy darynnyń qajettiligi sezilip turady. Soǵan qarap qazaq sóziniń kıesin uǵynasyń. Meniń ustaǵan baǵytym -

ustalyq óner. Bul maǵan áke qanymen darydy. Ákem Baıahmet Bajaquly ómir boıy usta bolǵan adam. Qoly qalt etkende aǵash kesip, tilip, jonyp, kúıdirip, nebir buıymdar jasap otyratyn. Sondaıda ákemniń ony-munysyn áperip, árdaıym qasynan tabylatynmyn. Qolǵabys ete júre, ár nárseni qııýlastyra istep úırene bastadym. Kóz qanyqty. Bári osylaı bastaldy. 1999 jyly Sarykól aýdanynan oblys ortalyǵyna qonys aýdardyq. Biraq, ónerimdi ózimmen qosa alyp keldim.



null

- «Ustaly el ozar», «Usta aǵashy qasynda» degen el sózi beker aıtylmasa kerek-ti. Siz týyp-ósken Sarykól aýdanynda sapaly aǵash buıymdaryn jasaýdyń múmkindikteri kóp deıdi. Sonyń birin óńirdiń ný-toǵaılarymen baılanystyrady.

- Ol ras. Ár óńirdiń aǵashtary túrli qasıetke ıe. Ákelerimiz as iship, nan salatyn ydystardy kók terekten jasaǵan. Bul aǵash Sarykólde keń taralǵan. Kók terektiń nandy kógerip ketýden saqtaıtyn qasıeti bar. Jalpy, as-aýqatty aǵash buıymdarda saqtaý kerek. Ol taǵamnyń buzylyp ketpeýin qamtamasyz etedi. Atalarymyz tek dalada ǵana emes, aǵashty, ormandy jerlerdi de jaılaǵan ǵoı, sonda aıtýly aǵash ustalary bolǵan. Men qazirdiń ózinde aǵashtardy sonaý Sarykólden alyp kelemin. Ylǵaldy qanshalyqty kóteretini, qalaı qurǵatý qajet ekenin jaqsy bilemin. Úıeńki, qaraǵash, moıyl kepken alma aǵashtary da kádege jaraıdy. Aǵashtardyń qaldyǵyn shıkizat retinde paıdalanamyn. Laqtyryp tastaýǵa qımaısyń. Aq qaıyń, qaraǵash, boz taldy qurǵaq kezinde kesip alyp, usaq-túıekterdi jasaýǵa saqtaımyn.




null

- Qazir turmysta umytylyp bara jatqan qandaı aǵash buıymdary bar? Halyq qandaı zattardy kóbirek izdeıdi?

- Bastapqy kezderi qymyzǵa arnalǵan ojaý, tegene, saptyaıaq, zeren, kúbi jasap júrdim. Keıin birge bıdaı, tary túıetin keli men kelsap, pispek sııaqty buıymdar kirikti. Bulardy óz jerimizde ósetin aǵash túrlerinen jasadym. Biraq, halyq qazir qoldanystan alyp tastaǵan. Tek aýyldy jerlerden kórip júrmin. Onyń ózi sırek. Bul zattardy qalada tek kórmelerge aparyp qoıýǵa májbúrmiz. Eki jyl buryn buıymdarymdy «EKSPO-2017» halyqaralyq kórmesine apardym. Sonda túrki tildes elderden kelgen saıahatshylar ózderinde qoldanatyn ashana zattaryn birden alyp ketti. Alaıda, bizdiń de ata-babalarymyz tabıǵı buıymdardy asa qatty baǵalaǵan ǵoı. Tabaq, et salatyn aǵash astaýlarǵa jurt jıi tapsyrys beredi. Kúnim ustahanada ótken soń ba, basyńa ne túrli tyń oılar keledi. Máselen, aǵash shynjyrly ojaý, asúı súlgisin iletin ilgish, gúl salatyn qumyra - tyń oıdyń jemisi. Sondaı-aq, kóbi jasaı bermeıtin qolsandyq ta bar. Ol - uzatylatyn qyzdarǵa arnalǵan, kıim-keshek, ártúrli zattar salynatyn buıym. Ol buryndary qyz jasaýynyń quramyna kiretin. Búginde at ábzelderi joǵary suranysqa ıe. Doǵa men atshana jetegin jasaı bastadym. Oǵan asa kóp ýaqytym ketpeıdi.

- Rasymen de, keli men maıshelekke, oıýly sandyq pen aǵash tósekke tańdaı qaǵasyń. Al qazir qazy astaýlar bar ma? Ony jasaý úshin aptalap ýaqyt ketedi dep jatady.

- Baıaǵydaǵy qazy astaý qazir umytylyp ketken. Ol qazaq dalasynyń barlyq shalǵaıynda birdeı bolmaǵan da shyǵar, biraq Sarykól, Uzynkól aýdandary tóńireginde, arqadaǵy aǵashty jerlerde keń paıdalanǵan. Qazy astaý syıly kisilerge soıylǵan jylqynyń semizdigin kórsetý úshin qazy salyp qoıatyn sándi ydys bolǵan. Ol aǵashtan uzynsha ár qos qazy qabyrǵa qatar sııatyndaı jińishke etip shabylady. Muny jasaý ońaı emes. Ustalardyń qolǵa ala bermeıtini de sondyqtan.

- Ózińiz aǵash buıymdardy qalaı kútesiz? Olardy saqtaýdyń qandaı joldary bar?

- Tamaq ishýde qoldanylatyn tabaq, tostaǵan, saptyaıaq sııaqty ydystar toksınsiz lakpen boıalady. Tabıǵı ónimnen jasalǵan soń, olar ystyqqa da, sýyqqa da tózimdi. Men ashana zattaryn bólme temperatýrasynda saqtaımyn. Negizi qazaqtyń et tamaǵy qazirgideı uzyn astaýǵa emes, dóńgelek aǵash tabaqqa salynǵan. Bizdiń elde tabaqtyń janyna qazysy men kádeli súıekterin salyp, qazy astaýdy qoıǵan. Bular uzaq saqtalady, sebebi, qazy túsken aǵash aǵashtyń kólemin sol qalpynda saqtaýǵa kómektesedi. Al únemi sý tıgen buıym sozylyp, bastapqy formasyn joǵaltyp alady. Sondyqtan, aǵash tabaqtar, kese-tostaǵandardy saqtaýdyń arnaıy ádisteri joq. Atalarymyz muny jaqsy bilgen. Aǵash ydystardy turmysta jıi qoldanǵan saıyn, sonshalyqty saqtala beredi.

- Tuymdy áńgimeńizge rahmet!




null


null


null


null

Joǵary qaraı