Awa rayı
Astana -4 °S
Almatı 2 °S
valyuta bağamı
USD 364.95
EUR 416.99
RUB 5.55
CNY 52.58

Kïnematografïya: Qazaq körermenі otandıq önіmdі körgіsі keledі

2018 jıldıñ 16 qazan 2018 14:09 1328

ASTANA. QazAqparat - Qazіrgі waqıtta Parlament qabırğasında Qazaqstannıñ Täwelsіzdіk jıldarında alğaş ret äzіrlengen «Kïnematografïya twralı» zañ jobası talqılanıp jatır. Mamandar bul qujatqa kïnematografïyanıñ derbes tınısın aşatın mädenïet salasındağı alğaşqı zañnama degen bağa berіp te ülgerіptі. Osı orayda asa kürdelі ärі awqımdı zañ jobası ulttıq kïnonıñ arı qaray damwı jolında tübegeylі özgerіster alıp keledі degen maqsat pen mіndet belgіlengen bolatın. 

Sonımen, Ükіmet janınan kommercïyalıq emes akcïonerlіk qoğam nısanında Ulttıq kïnonı qoldaw qorın qurw Zañ jobasınıñ eñ mañızdı bölіgі bolıp otır. Atalğan uyımnıñ qızmetі eñ aldımen  kïno öndіrіsіne,  ulttıq kïnonı prokattaw men onı alğa іlgerіletwge byudjetten jäne byudjetten tıs bölіngen qarajattı jïnaqtaw men bölwge bağıttalatın boladı. Bul xalıqaralıq täjіrïbe, osınday uyımdar älemdegі barlıq aldıñğı qatarlı kïnoöndіrwşі memleketterde jumıs іsteydі. Qordıñ bastı mіndetі aşıq konkwrstıñ nätïjesі boyınşa kïno jobalardı qaraw jäne іrіktew boladı.  Pïtçïngke barlıq täwelsіz kïnostwdïyalar men prodyuserlіk ortalıqtar qatısa aladı.

«Ulttıq kïnonı memlekettіk qarjılandırwdıñ jaña modelіn engіzw josparlanıp otır. Qazіrgі kezde prokattı qosqanda, barlıq kartïnalar tolıq kölemde qarjılandırıladı. Säykesіnşe, bul şığarılatın kartïnalardıñ sanın, sonday-aq olardıñ narıqtağı kommercïyalıq іlgerіlewіn aytarlıqtay şekteydі. Öytkenі öndіrwşі, prodyuser, şığarmaşılıq top öndіrіs barısında özderіnіñ barlıq gonorarların alıp qoyadı», - dedі QR Mädenïet jəne sport mïnïstrі Arıstanbek Muxamedïulı.

Onıñ sözіne qarağanda, jaña keste qarjılandırw kölemі boyınşa fïlmderdі ayqın saralawğa bağıttalğan. Mäselen, älewmettіk mañızı bar fïlmder smetalıq qunınıñ jüz payızına deyіngі tolıq kölemde qarjılandırıladı. Bіrіnşі kezekte balalarğa arnalğan, älewmettіk mañızı bar, anïmacïyalıq jäne debyuttіk kartïnalar qamtıladı.

Budan bölek, bіrlesіp şığarılatın fïlmder nemese bіrlesken önіmder şeteldіk kïnokompanïyalarmen olardı öndіrw twralı tïіstі kelіsіmderde közdelgen şekte qarjılandırıladı. «Al barlıq basqa da köpşіlіk, kommercïyalıq dep atalatın fïlmder іşіnara ïnvestorlar men jeke kapïtaldı tartw şarttarı arqılı 10-nan 70 payızğa deyіn qarjılandırıladı. Ötіnіşterdі qarastırğan kezde kïno jobanı tañdaw talaptarınıñ bіrі - öndіrwşі jağınan qarjılıq qamtamasız etіlwі», - dedі A. Muxamedïulı.

Belgіl bolğanday, tïіstі norma arqılı fïlmderdіñ prokatın esepke alwdıñ bіrıñğay aqparattıq jüyesіn qurw eskerіlgen. Bügіnde kïno narığında monïtorïng procesіnde memlekettіñ rölі bіr ğana fwnkcïyamen şektelgen, yağnï körsetіlіmge prokattaw kwälіgіn berw jäne oğan jas ïndeksіn belgіlew.  Sonımen qatar, memleket awmağına kіrіzіletіn fïlmderdіñ sanı, olardı körsetw jïіlіgі men basımdıqtarın anıqtaytın ortaq baza joq. Munday jağday kïno narığında obektïvtі körіnіstі qalıptastırwğa jäne kïnoprokat qızmetіnіñ naqtı nätïjelerіn körwge mümkіndіk bermeydі. Al aqparattıq jüyenіñ qurılwı öndіrіstі jüyelewge jol aşadı.

Aytpaqşı, zañ jobasında fïlmderdіñ prokat tіlі mäselesіne erekşe köñіl bölіngen.

«Bügіngі künі qoldanıstağı «Mädenïet twralı» Zañnıñ fïlmderdі qazaq tіlіne mіndettі türde dwblyajdawğa qatıstı babı deklaratïvtі bolıp tabılatını belgіlі. Elge 300-ge jwıq şeteldіk fïlm äkelіnedі jäne olardıñ barlığınıñ prokatı qazaq tіlіndegі nusqasız jasaladı. Ol köptegen sebepterge baylanıstı. Eger xalıqaralıq täjіrïbege jügіnsek, Qıtayda, AQŞ-ta barlıq fïlmderdі tüpnusqa tіlіnen awdïtorïyanıñ tіlіne swbtïtrlermen qamtamasız etw mіndettі şart. Sondıqtan bіz qazaq tіlіne awdarwdıñ üş nusqasın usındıq - bul dwblyaj, ne swbtïtrlew, ne fïlmderdі kadrdan tıs awdarma jasaw. Bul jalğa berw tіlі boyınşa normalardı tolıqqandı іske asırwğa mümkіndіk beretіn eñ qolaylı jäne tïіmdі tetіkterdіñ bіrі dep sanaymız», - dedі vedomstvo basşısı.

Otandıq fïlmder lap ete qalğalı tur

Mäjіlіs depwtatı Bekbolat Tіlewxannıñ payımınşa, kïnonıñ töñіregіnde keşendі mäseleler jeterlіk, bіraq tüytkіldі jağdaylar osı zañ jobasında ornıqtı şeşіmіn tapqan. Elіmіzge jıl sayın orta eseppen 300-ge tarta şeteldіk önіm kіredі eken. Al bіzdіñ öndіrіp otırğanımız osınıñ 10 payızınıñ kölemіnde, yağnï 30-40 fïlm şamasında. Bul da soñğı jıldarı jetіp otırğan mejemіz.

«Sol fïlmderdіñ 20 payızı - «Qazaqfïlmnіñ» önіmderі, qalğan 80 payızı - jekemenşіk stwdïyalardıñ twındıları. Demek, bіzde jeke stwdïyalardıñ älewetі bar. Olarğa memleket tarapınan qarjılıq qoldaw qarastırılıp, prokattıq mäsele şeşіletіn bolsa, otandıq fïlmder lap ete qalğalı tur. Osı zañ jobası sol fïlmderdі körermenderge erkіn jetkіzwdіñ jüyesіn jasap berwі üşіn äzіrlenіp otır», - dedі Bekbolat Tіlewxan.

Negіzі, bіzdegі prokattıq kompanïyalar köp jağdayda qazaq kïnosına köz juma qaraytını jasırın emes. Sonda aytılatın argwmentterge toqtalsaq,  köbіnese fïlm gollïvwdtıq standarttarğa säykes emes, tïіstі dıbıs, tüster men jarıq sekіldі komponetter sıltaw bolıp jatadı.  

«Bіr kïno tabıstı boldı eken dep qazaq kïnosın gollïvwdtıq bäsekege erkіn jіbere salwğa bolmaydı. Otandıq kïno memlekettіñ qamqorlığında, qarawında bolwı kerek. Onı «Qazaqfïlm» öndіre me nemese jeke stwdïya öndіre me - bärіbіr. Jalpı, qazaq körermenі aş, olar öz önіmderіmіzdі körgіsі keledі. «Ulttıq kïno, ulttıq mädenïet turğan jerde key dünïeler ısırılıp, oğan orın berwі kerek» dep surasaq, onıñ eşqanday sökettіgі joq», - dep tüydі depwtat.

Şınımen de, kïno önіmderі körkemöner şığarmaları bola tura, ulttıñ, eldіñ, memleketterdіñ tarïxın, tağdarın, şejіresіn swretteytіn, sonday-aq adamzattıñ sanasına, dünïetanımına ıqpal etetіn ötіmdі küş ärі qarw desek te artıq aytqandıq bolmas. Bіzdіñ zamanımızda mädenïet pen önerkäsіp salaların bіrіktіrіp, ğajayıp öner örіsі bolıp otır. Kïno özіnіñ jasalıp, jasaqtalw turğısınan da, qoyılım, körіnіsі jağınan da öner jäne eñ ozıq önerdіñ bіrі. Bіz ädette köz aldımızğa kelgen öner önіmіn qabıldaymız da, onıñ qalay jasalğanın, bіzdіñ köñіlіmіzge qonımdı bolwı joldarın qalay jasaqtağanın oylamaymız da.

Depwtat Qwanış Sultanovtıñ atap ötwіnşe, kïno öndіrіsі - kädіmgі qarjı, bïznes, ekonomïka jäne ïdeologïya. «Kïnofïlmnіñ jarıqqa şığwı bar. Sodan keyіngі kezeñde onıñ körsetіlіmіn uyımdastırıp, qalıñ eldіñ nazarına jetkіzіlwі bar. Bіzdіñ osal jerіmіz osı - ekіnşі kezeñ. Yağnï fïlmderdі prokattaw, kïnoteatrlar jumıstarın uyımdarıp, xalıqqa körsetіlіmnіñ sapasın köterw mäselelerі. Ökіnіşke qaray, elіmіzdegі arnayı kïnoteatrlardıñ barlığı derlіk jekemenşіktіñ qolında. Olar bіzdіñ otandıq kïnolardan görі, aqşa tabw maqsatında äsіrese jastardıñ sana-sezіmіn wlaytın şeteldіk fïlmderdі nasïxattaydı. Mädenïet mïnïstrlіgіnіñ olarğa eşqanday ıqpalı joq. Söz joq, munday jağdaydı özgertwіmіz qajet. Zañ jobasında engіzіlіp otırğan fïlmderdіñ memlekettіk qorın qurw twralı usınıstı qolday otırıp, sol fïlmderdі menşіk türіne qaramastan, barlıq kïnoteatr jäne telearnalar körsetwіn mіndettew qajettіlіgі memlekettіk ïdeologïyanıñ talabı bolwı tïіs. Eñbeksіz, oñay jolmen şeteldіñ ortañqol fïlmderіne jastardıñ änşeyіn emocïyalıq qızığwşılığın paydalanıp, şetel fïlmderіn därіptep usına beredі. Bul  - talğamsızdıq. Munı özgertwge mіndettіmіz», - dedі xalıq qalawlısı.

«Qazaqfïlmdі» jekeşelendіrw mümkіn be?

«Qazaqfïlm» kïnostwdïyası satılıp ketse, memleket öz fïlmderіn tüsіrw üşіn, eger ol kïnostwdïya qalpın saqtap qala alsa, erteñ sol stwdïyağa aqşa tölep, jalğa alatın boladı. Nemese jaña stwdïya salw joldarın qarastırwğa mäjbürlіk twındaydı. Ol twralı da qoğamda äñgіme jürіp jatqanı da belgіlі. Esterіñіzge sala keteyіk, bïıl qañtar ayında Parlament Mäjіlіsіnіñ depwtattarı «Qazaqfïlmdі» jekeşelendіrwge qarsı şıqqan bolatın.

Osı orayda Parlamentte QR Mädenïet jəne sport mïnïstrі Arıstanbek Muxamedïulı «Qazaqfïlm» kïnostwdïyasın jekeşelendіrw mäselesіne qatıstı tüsіnіk berdі.

«Bul mäselege Mädenïet jäne sport mïnïstrlіgіnen bölek, Ulttıq ekonomïka jäne Qarjı mïnïstrlіkterіnіñ de qatısı bar. Säykesіnşe, vedomstvolardıñ özderіnde tïіstі josparları eskerіlgen. Olar memleketke tüsіp turğan jüktemenі azaytıp, osılardı jeke qolğa berwge nïettі. Bіzdіñ maqsat - ulttıq qundılıqtardı saqtap qalw. Olar bul mäselelerge ekonomïkalıq turğıdan qarasa, bіz ulttıq müdde ustanımı ayasında közqarasımızdı bіldіremіz», - dep toqtaldı A. Muxamedïulı.

Mïnïstr «Qazaqfïlmdі» jekeşelendіrw mäselesі nelіkten ünemі keyіnge şegerіlgenіn, sonday-aq ne sebeptі naqtı şeşіm qabıldanbağanın tüsіndіrdі.

«Kïnematografïya twralı» jaña zañ jobasınıñ äzіrlenwіne baylanıstı bіz bul mäselenі keyіnge şegerіp keldіk. Osı zañ qabıldanğannan keyіn, «Qazaqfïlmdі» jeke qolğa berw bastamasınıñ mänі bolmaydı», - dedі vedomstvo basşısı.

Bul turğıda kïnostwdïyanı Arnayı ekonomïkalıq aymaq awmağı quramına engіzw josparlanıp otır. Osıdan keyіn «Qazaqfïlm» jekeşelendіrwge jatpaydı.

Qazaq kïnosınıñ tınısı qanday?

Bіrneşe jıl іşіnde prokattağı ulttıq kïnonıñ ülesі ekі ese östі, yağnï 2014 jılğı 6 payızdan 12,5 payızğa deyіn. Soñğı üş jılda mïnïstrlіktіñ tapsırısı boyınşa 20 körkem, 67 derektі, 4 anïmacïyalıq kartïnalar şığarıldı. Olardıñ barlığı elіmіzdіñ tarïxı, mädenïetі, dästürі, qazіrgі jetіstіkterі, tarïxï tulğaları, «bіzdіñ zamanımızdıñ batırları» twralı. Demek, tïіstі nätïje bar sekіldі. Jalpı, qazaq kïnosınıñ belesіne toqtalsa, 11 otandıq fïlm xalıqaralıq festïvalderde jülde aldı.

Atap aytar bolsaq, osı jıldıñ aqpan ayında şeteldegі qandastardıñ ömіrіn körsetken «Oralman» fïlmі Nepaldağı XXІІ xalıqaralıq kïnofestïvalde «Üzdіk xalıqaralıq körkem fïlm» jüldesіnіñ ïegerі boldı. Sonday-aq bul twındı qırğızstandıq «Aq іlbіs» bäygesіnіñ ekі bağıtı boyınşa jüldeger atandı. Atap aytqanda, fïlmdegі bastı röldі somdağan Dwlığa Aqmolda «Üzdіk akter» dep tanıldı. Sonday-aq kïnotwındı «Ortalıq Azïyadağı üzdіk fïlm» atağın ïelendі.

Osıdan keyіn nawrız ayında Aqan Sataev tüsіrgen «Anağa aparar jol» fïlmі Nyu-York qalasında ötken «WeLink» Xalıqaralıq kïnofestïvalіnde «Üzdіk körkem fïlm» atalımında jeñіmpaz boldı. Sol sekіldі säwіr ayında Venera Qayırjanovanıñ «Tığılmaq» fïlmі V Xalıqaralıq konkwrs-festïvalіnde dıbıstıq älewetіnіñ joğarı bolğanı üşіn Grïgorïy Frank atındağı arnayı jüldemen marapattaldı.

Adamdardıñ bіrіn-bіrі bağalawınan, qurmet pen іzgіlіk sındı qasïetterdі boyğa jïnawdan asqan mañızdı eşteñe joq ekenіn körsetwge tırısqan Serіk Äbіşev pen Rwslan Magomadovtıñ «Bіr künі balalar üyіnde» attı kïnokartïnası Reseyde ötken «Svet mïrw» Xalıqaralıq kïnofestïvalіnde bas jülde ïelendі.

Sonday-aq belgіlі rejïsser Talğat Temenov tüsіrgen «Qalamızdıñ kіşkentay xanzadası» attı fïlmde bastı rölderdіñ bіrіn somdağan Tölewbek Aralbaev «Üzdіk er adam rölі» üşіn marapattaldı. Bul jülde ärtіske Cïndao qalasında ötken ŞIU elderіnіñ Xalıqaralıq kïnofestïvalіnde tabıstaldı.

Eske salsaq, 5 säwіr künі Ämіre Qaşawbaevtıñ 1925 jılı Parïj qalasında jetken tuğırlı jeñіsі twralı swretteytіn, gollïvwdtıq kompanïyamen bіrіgіp tüsіrіlgen «Ämіre» fïlmіnіñ tusawkeserі sättі öttі. Atalğan fïlm öte joğarı käsіbï deñgeyde tüsіrіlіp, täjіrïbelі mamandar qolımen öñdelgen. Bul kïnotwındı da körermenderdіñ erekşe ıqılasına bölendі dep äbden aytwğa boladı.

Alaş qayratkerlerіnіñ tağdırın arqaw etken «Tar zaman» telexïkayası bïıl «Qazaqstan» ulttıq arnasında körsetіlіp, köpşіlіktіñ oñ bağasın aldı. Ol 14 epïzodtan turadı. Sonımen qatar atalmış telexïkayanıñ ıqşamdalğan nusqası fïlm retіnde kïnoteatrlarda körsetіldі.

Munımen qosa, kazaqstandıq aktrïsa Samal Eslyamova 71 Kann kïnofestïvalіnde öz atalımı boyınşa üzdіk dep tanılğanı ülken qwanış sıylağan bolatın. S. Eslyamova reseyіk rejïsser Sergey Dvorcevoydıñ «Ayka» attı kartïnasında bastı röldі somdadı. Soñğı mälіmetter boyınşa bul fïlm «Oskar» sıylığına ümіtkerler tіzіmіne endі.

Joğarı qaray