Awa rayı
Astana 7 °S
Almatı 20 °S
valyuta bağamı
USD 310.40
EUR 347.06
RUB 5.50
CNY 45.30

QAZAQPARAT KÜNTІZBESІ: ATAWLI KÜNDER, OQÏĞALAR, ESІMDER

2017 jıldıñ 21 nawrız 2017 06:50 675

ASTANA. QazAqparat - QazAqparat oqırmandarına 2017 jılğı 21 nawrızğa arnalğan küntіzbesіn usınadı. 21 NAWRIZ, SEYSENBІ  

Nawrız meyramı

«Nawrız» sözі parsı ıñ «now» - jaña, «rwz» - kün degen sözderіnen qalıptasıp, jıldıñ bіrіnşі künіn bіldіrgen.

Bul mereke bіrneşe mıñ jıldan berі atalıp keledі. Qazaqstan Nawrızdı memlekettіk mereke retіnde 1999 jıldan bastap atap ötіp keldі. 2008 jıldıñ 25 mawsımındağı «Qazaqstan Respwblïkasındağı mereke künderі twralı» Zañğa özgertwler men tolıqtırwlar engіzіlwіne baylanıstı, 2009 jıldan bastap 3 kün boyı atap ötіledі.

Qazіrgі kezdegі Nawrız köne däwіrdegі dästürler sabaqtastığın saqtap qalğan - ulttıq mädenïettі qalpına keltіrwde bul «waqıt baylanısınıñ», Qazaqstan tarïxı men qazіrgі kezeñіnіñ asa mañızdı jalğastırwşı bwını.

Qazaqstanda Nawrız meyramı - Memlekettіk meyram.

Namïbïya memleketіnіñ ulttıq meyramı - Täwelsіzdіk künі (1990)

Namïbïya - Afrïkanıñ oñtüstіk-batısında ornalasqan memleket. Soltüstіgіnde Angola, Zambïyamen, şığısında Botsvana, Oñtüstіk Afrïkamen, oñtüstіgіnde Oñtüstіk Afrïkamen şektesedі. Astanası - Vïndxwk qalası. Memlekettіk tіlі - ağılşın, nemіs tіlderі. Aqşa bіrlіgі - namïbïya dolları.

Näsіldіk kemsіtwşіlіktі joyu jolındağı kürestіñ xalıqaralıq künі

1960 jılı nawrızdıñ 21-de näsіlşіldіk qurbandarın eske alw maqsatında BUU Bas Assambleyasınıñ 1966 jılğı qazannıñ 26-ındağı XXI sessïyasınıñ şeşіmі boyınşa atap ötіledі. Osıdan 46 jıl burın (1960) Oñtüstіk Amerïkanıñ Şarpevïl qalası polïceylerі beybіt şerwge şıqqan turğındarğa oq atıp, 69 adam qaza tapqan bolatın.

Dünïejüzіlіk poezïya künі

YuNESKO-nıñ Bas konferencïyasınıñ 30-şı sessïyasınıñ şeşіmі boyınşa nawrızdıñ 21-і - Dünïejüzіlіk poezïya künі bolıp jarïyalandı. Bіrіnşі Dünïejüzіlіk poezïya künі YuNESKO-nıñ ştab-päterі ornalasqan Parïjde öttі.

Ağaş künі (Ïtalïya)

Bul mereke jañarw, adamzattıñ tabïğatpen baylanısınıñ belgіsі retіnde atap ötіledі. 19 ğasırdıñ ayağınan bastap, nawrızdıñ 21-de ärbіr mektep oqwşısı esіk aldına, eñ bolmağanda, bіr ağaş otırğızwı tïіs degen qağïda dästürge aynaldı.

Köktemgі kün men tünnіñ teñesw künі. Jer künі

1971 jılğı nawrızdıñ 21-іnde BUU Bas Assambleyasınıñ şeşіmіnde jarïyalanğan. Qazіr ol dünïe jüzіnіñ 167 memleketіnde atap ötіledі. Dünïejüzіlіk Jer künі tağı da säwіrdіñ 22-іnde atap ötіledі.

1990 jılı alğaşqı ret xalıqaralıq meyram retіnde atap ötіldі. Qorşağan ortanı qorğaw twralı jahandıq mäselelerdіñ uzaq merzіmdі şeşіmіnіñ bastaması. AQŞ-tıñ bastamasımen ötedі, onda ol 1970 jıldan bastap dästürlі türde atap ötіledі.

Xalıqaralıq qwırşaqşı künі

2003 jılğı nawrızdıñ 21-nen bastap Xalıqaralıq qwırşaqşı künі dästürlі türde atalıp ötedі. Xalıqaralıq qwırşaqşı künіn dünïe jüzіnde toylaw ïdeyası qwırşaqşı teatrınıñ tanımal qayratkerі Djïvada Zolfagarïxodağa (Ïran) tïesіlі. 2000 jılı Magdebwrgtağı WNÏMA-nıñ XVIII-şі Kongressіnde osı usınıstı talqılawğa berdі.

Xalıqaralıq orman künі

2012 jılı bekіtіldі. 2013 jıldan bastap jıl sayın 21 nawrızda toylanadı.  

Ana künі

Tayaw Şığıstağı Arab elderіnde (Mısır, Lïvan, Ïordanïya, Sïrïya, Baxreyn) Ana künі 21 nawrızda atalıp ötіledі.

Dawn sïndromına şaldıqqan adamdardıñ xalıqaralıq künі

BUU Bas Assambleyası 2011 jıldıñ jeltoqsanında Dawn sïndromına şaldıqqan adamdardıñ xalıqaralıq künіn bekіtken. 

Grwzïyada şekaraşılar künі

Bul käsіbï merekenі eldіñ barlıq şekara qızmetkerlerі- Otanınıñ şekarasın qorğaytındar da, jaw soqqısın bіrіnşі bolıp qabıldaytındar da özіnіkі dep sanaydı.

Polşada sabaq kelmeytіnder künі

Bul köñіldі beyresmï mereke sabaqtan qalatın barlıq azamattarğa, bіrіnşі kezekte mektep oqwşıları men stwdentterge arnalğan. 

ESTE QALAR OQÏĞALAR

67 jıl burın (1950) Öskemen qalasında Bükіlodaqtıq türlі tüstі metall ğılımï-zerttew ïnstïtwtı qurıldı. Qazіrgі waqıtta metall, cïnk alatın polïmetall kenderin öndіrw, bayıtw jäne qorğasın koncentrattarın qayta öñdew mäselelerimen aynalısatın respwblïkamızdağı іrі ïnstïtwt bolıp tabıladı. Eñbek Qızıl Tw ordenіmen marapattalğan. Ïnstïtwttıñ 410 zerttemelerі KSRO-nıñ Xalıq şarwaşılığı jetіstіkterіnіñ körmesіnіñ (VDNX) altın, kümіs jäne qola medaldarımen atap ötіlgen. Ïnstïtwt KSRO-nıñ 1200 avtorlıq kwälіgіne, Qazaqstan Respwblïkasınıñ, Resey Federacïyasınıñ jäne alıs şetel elderdіñ 400 patentіne ïe.  

45 jıl burın (1972) Almatı qalasınıñ Äwezov awdanı qurıldı.  1997 jılı Alataw men Mäskew awdandarınıñ joyılwına baylanıstı qayta äkіmşіlіk-awmaqtıq bölіnіs boldı.

42 jıl burın (1975) jazwşı Saparğalï Begalïnnіñ (1895-1983) «Zamana belesterі» attı alğaşqı romanı jarıq kördі. Romannıñ bas keyіpkerі - tarïxï tulğa, körnektі keñes qızmetkerі Muxametğalï Tätіmov.

20 jıl burın (1997) «Ïslam älemі» baspası aşıldı.

17 jıl burın (2000) Almatıda qazaqtıñ tuñğış ïnjenerі Muxametjan Tınışbaev turğan üyge eskertkіş taqta ornatıldı.

9 jıl burın (2008) «Qazaqstan Respwblïkası Tuñğış Prezïdentіnіñ - Elbasınıñ Memlekettіk beybіtşіlіk jäne progress sıylığın berw twralı» Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentіnіñ Jarlığı şıqtı.

- beybіtşіlіk jäne xalıqtar arasındağı dostıqtı, özara senіmdі, memleketaralıq qatınastarda teñdіk pen bіrdey qawіpsіzdіktі nığaytwğa bağıttalğan belsendі qızmetі üşіn sıylıq berіledі;

- qoğamdıq jäne ultaralıq kelіsіmdі ornıqtırwğa, Respwblïkanıñ köpulttı xalqınıñ bіrlіgіn nığaytwğa qosqan erekşe ülesі üşіn;

- demokratïya men älewmettіk progrestі damıtqanı üşіn;

- Qazaqstan ulttarı men ulıstarınıñ mädenïetі men tarïxï dästürlerіne degen qurmettі qalıptastıratın tereñ oylı pwblïcïstïkalıq şığarmalar üşіn berіletіn boladı.

Memlekettіk sıylıq jıl sayın  Qazaqstan Respwblïkasınıñ azamattarına jäne şeteldіkterge berіledі, sonday-aq otandıq, xalıqaralıq jäne şeteldіk uyımdarğa berіlwі mümkіn.

Memlekettіk sıylıqqa ïe bolğan adamdarğa «Qazaqstan Respwblïkası Tuñğış Prezïdentіnіñ Memlekettіk beybіtşіlіk jäne progress sıylığınıñ lawreatı» atağı berіledі, dïplom, omıraw belgіsі, kwälіk jäne aqşalay sıyaqı tapsırıladı.

9 jıl burın (2008) Elordadağı «Ïnterkontïnental» qonaqüyіnde «Astana-Bäyterek» klwbı men bas redaktorlar klwbınıñ qoldawımen «Delovoy mïr» jwrnalınıñ «Astana - menіñ tağdırım» jobasınıñ tusawı kesіldі. Joba Astana twralı äñgіmeler jïnağın qamtïtın boladı. Elorda tarïxı mıñdağan adamdardıñ tağdırımen uştasıp jatqandıqtan jurtşılıqtıñ qala jılnamasına qosar estelіkterі barşılıq. Jwrnal redakcïyası astanalıqtardıñ äñgіmelerіn jıl boyı qabıldaytın boladı. Olardıñ eñ üzdіkterі Qala künіne arnalıp jeke basılım bolıp şığarıldı.

8 jıl burın (2009) 2006 jılğı qırküyektіñ 8-de Semey qalasında qol qoyılğan Ortalıq Azïyada yadrolıq qarwdan azat aymaq twralı Kelіsіmşart küşіne endі. Qazaqstan jerіndegі tarïxï kelіsіmşartqa Qazaqstan Respwblïkası, Qırğız Respwblïkası, Täjіkstan Respwblïkası, Türіkmenstan Respwblïkası jäne Özbekstan Respwblïkası qol qoydı.

6 jıl burın (2011) Almatıda «Almatı Tawers» keşenіnіñ resmï türde aşılwı bolıp öttі.

Ekі 25 qabat munaradan turatın keşen bіrden qalanıñ säwlet sänіne aynalıp kettі.

5 jıl burın (2012) Öskemende xalıq ärtіsterі - ağayındı Abdwllïnderdі eske alw keşі bolıp öttі.

Belgіlі bolğanday, tanımal ağayındı Abdwllïnder qazaq tıñdarmandarına orıs jäne şeteldіk klassïkterdіñ şığarmaların qazaq jäne orıs tіlderіnde jetkіzgen alğaşqı änşіler. Öskemen qalasınıñ twmaları Rïşat pen Müsіlіm Abdwllïnder - qazaq änderіn dwetpen aytqan alğaşqı orındawşılar.

Ärtіster Abdwllïnderdіñ şığarmaşılıq ömіrі - qazaq ulttıq önerіnіñ qalıptaswınıñ tіrі tarïxı, sonı damıtwğa olar özderіnіñ operalıq-saxnalıq jäne koncerttіk şığarmaşılığınıñ 30 jılın arnağan edі.

Mäskewde oqwların bіtіrgen soñ olardıñ saxnalıq qızmetі Abay atındağı Memlekettіk akademïyalıq opera jäne balet teatrında solïst änşіler retіnde bastaldı. Müsіlіm teatrdağı jumısın 1938 jılı, Rïşat - 1939 jılı bastağan.

Ağayındı Abdwllïnder şeteldіk jäne orıs klassïkterіnіñ barlıq operalıq repertwarınıñ jetekşі partïyaların orındağan. Olar qazaq kompozïtorları operalıq qoyılımdarınıñ turaqtı qatıswşıları bolğan. Olar umıtılmas beynelerdі somdağan: Müsіlіm - «Qız Jіbek» operasındağı Tölegennіñ, «Jalbırdağı» Qayraqbaydıñ, «Er Tarğındağı» Balpannıñ, «Abaydağı» Äzіmnіñ, Rïşat - Abay, Er Tarğın, «Bіrjan men Saradağı» Qojağuldıñ, «Nazwgwm» operasındağı Gülmattıñ rölderіn orındağan.

216 jıl burın (1801) Ïspanïyamen jasasqan şartqa säykes Lwïzïana Francïyağa köştі.

165 jıl burın (1852) Çernogorïya knyajestvo bolıp jarïyalandı.

98 jıl burın (1919) Vengr Keñes Respwblïkası jarïyalandı.

96 jıl burın (1921) Grwzïya KSR jarïyalandı. Stalïnnіñ şeşіmіmen oğan Adjarïya, Abxazïya jäne Oñtüstіk Osetïya kіrdі.

54 jıl burın (1963) San-Francïsko (AQŞ) şığanağında ornalasqan Alkatras aralındağı ataqtı türme jabıldı.

51 jıl burın (1946) Nyu-Yorkte BUU-nıñ waqıtşa ştab-päterі qurıldı.

25 jıl burın (1992) Tatarstanda xalıqtıñ üşten ekі bölіgіne jwığı egemendі memleket därejesі, xalıqaralıq quqıq swbektіsіne aynalw üşіn dawıs bergen referendwm bolıp öttі.  

ESІMDER



92 jıl
 burın (1925-1996) aqın, Qazaqstan Respwblïkasınıñ xalıq jazwşısı  Qwandıq Tölegenulı ŞAÑĞITBAEV  dünïege keldі.

Aqtöbe oblısında twğan. Qazaq memlekettіk wnïversïtetіn (äl-Farabï atındağı Qazaq ulttıq wnïversïtetі) bіtіrgen.

Aqtöbe pedagogïkalıq ïnstïtwtınıñ kafedra meñgerwşіsі, Aqtöbe oblısınıñ «Socïalïstіk jol», «Aktyubïnskaya pravda» gazetterіnde bölіm meñgerwşіsі, «Qazaq ädebïetі» gazetіnde, «Juldız» jwrnalında bas redaktordıñ orınbasarı, bas redaktor, «Qazaqfïlm» kïnostwdïyasında, Qazaq radïosında bas redaktor qızmetterіn atqarğan.

Alğaşqı kіtabı «Ar» degen atpen 1945 jılı jarıq kördі. Keyіn twğan ölkenіñ şınayı özgerіsterіn, zamandastarınıñ aqıl-parasatın, adamgerşіlіk qasïetіn jırlağan «Öleñder», «Aqqw änі», «Ar ma, respwblïkam», «Lïrïka», «Jır jahanı», «Gültolqın», «Sarşatamız», «Jıl qusı» attı lïrïkalıq şığarmaları jarıq kördі.

Şañğıtbaev dramatwrgïya salasında da eñbek etіp, Q.Bayseyіtovpen bіrge «Bew qızdar-ay», «Oy jіgіtter-ay», Qutırğannan qutılğan» pesaların jäne «Altın tawlar», «Aysulw» operalarınıñ lïberttosın jazdı. Ol - köptegen än öleñderіnіñ avtorı. Sonday-aq A.Pwşkïnnіñ «Evgenïy Onegïn» romanın, M.Lermontov, Ï.Gete, R.Berns lïrïkaların, Omar Xayamnıñ rwbayattarın, A.Gorkïydіñ «Qız ben ajal» poemasın qazaq tіlіne awdardı.



70 jıl
 burın (1947) «Ğarıştıq zerttewler jäne texnologïya ulttıq ortalığı» AQ-nıñ ğılımï jetekşіsі Jumabek 
Şäbdenamanulı JANTAEV dünïege kelgen. Almatı oblısı Іle awdanı Şïlіkemer awılında twğan. Fïzïka-matematïka ğılımdarınıñ doktorı. 1970 jılı Qazaq polïtexnologïyalıq ïnstïtwtın (qazіrgі Qazaq ulttıq texnologïyalıq wnïversïtet) bіtіrgen.
1984-1990 jıldarı Qazaqstan ğılım akademïyasınıñ Seysmologïya ïnstïtwtında  jawaptı qızmetter atqardı.
1990-1997 jıldarı «Qazaq selden qorğaw» mekemesіnde dïrektordıñ ğılımï jumıstar jönіndegі orınbasarı, laboratorïya meñgerwşіsі, ğılımï-öndіrіstіk keşen dïrektorı boldı.
1997 jıldan osı mekemenіñ «Boljaw» ğılımï-öndіrіstіk keşenіnde jetekşі ğılımï keñesşі.
1995 jılı «Model napryajennogo sostoyanïya neodnorodnoy zemnoy korı ï ee prïlojenïya k wslovïyam Tyan-Şanskogo seysmogena» degen taqırıpta doktorlıq dïssertacïya qorğadı.

2008 jıldan bastap  - «Ğarıştıq zerttewler jäne texnologïya ulttıq ortalığı» AQ prezïdentі.

«Qurmet» ordenіmen (2011), «Eren eñbegі üşіn» medalіmen (2006) marapattalğan.



69 jıl
 burın (1948-2006) jazwşı, awdarmaşı, Qazaqstan Jazwşılar odağınıñ müşesі  Dіnäş NURMUXAMEDOV dünïege keldі.

Qostanay oblısınıñ Amankeldі awdanında twğan. Qazaq memlekettіk wnïversïtetіnіñ jwrnalïstïka fakwltetіn bіtіrgen. 1970 jıldan Qazaq radïosınıñ tіlşіsі, redaktorı, ağa redaktorı, bölіm meñgerwşіsі, bas redaktordıñ orınbasarı, Qazaq teledïdarı bas redaktorı qızmetterіn atqarğan. Alğaşqı äñgіmelerі men povester jïnağı 1982 jılı «Eñ baqıttı kün» degen atpen jarıq kördі. Odan soñ «Jaña jılğa qarağan tün», «Ömіr», «On bes pen on altınıñ arasında», «Tañerteñnen keşke deyіn», «Jarıq kün» povester jïnağı, «Altın arna», «Äkeden qalğan amanat», «Sawsaqtan tögіlgen säwle» attı derektі xïkayalar jïnaqtarı oqırman qolına tïgen. Kabardïn jazwşısı Ä.Keşokovtıñ «Sınğan tağa» epopeyasınıñ alğaşqı kіtabın, polyak, wkraïn jäne basqa xalıq qalamgerlerіnіñ äñgіmelerіn qazaqşağa awdarğan A.Baytursınulı ömіrіnen «Sen erteñ atılasıñ!» attı pesa jazğan. Sonımen qatar «Meylі, özender şwlay bersіn», «Soñğı ayaldama», «Derektіrdіñ şopırı», «Adamnıñ keybіr kezderі», t.b. dramalıq şığarmaları bar. Onıñ jüzdegen radïo xabarları Qazaq radïosınıñ «Altın qorında» saqtawlı.

66 jıl burın (1951) texnïka ğılımdarınıñ doktorı, professor, Qazaqstan Respwblïkası Ulttıq ğılım akademïyasınıñ akademïgі, Xalıqaralıq Ğılım akademïyası joğarı mektebіnіñ akademïgі  Oñdasın Baykenulı ÄŞІMOV dünïege keldі.

Aqmola oblısı Zerendі awdanında twğan. Qazaq polïtexnïkalıq ïnstïtwtın (qazіrgі Qanış Sätbaev atındağı Qazaq ulttıq texnïkalıq wnïversïtetі) bіtіrgen.

1975-1996 jıldarı - Almatı energetïka jäne baylanıs ïnstïtwtınıñ aspïrantı, kіşі, ağa ğılımï qızmetkerі, ağa oqıtwşısı, zertxana meñgerwşіsі, prorektorı. 1996-2000 jıldarı - Qanış Sätbaev atındağı Qazaq ulttıq texnïkalıq wnïversïtetіnіñ prorektorı. 2000-2002 jıldarı - Qazaqstan Respwblïkası Bіlіm jäne ğılım mïnïstrlіgіnіñ JAK törağasınıñ orınbasarı qızmetterіn atqarğan. 2002 jıldan bastap - qazіrgі qızmetіnde. Negіzі ğılımï eñbekterі elektrlі termïyalıq apparattardı qurastırwdıñ, elektr texnolologïyasınıñ jäne energïya saqtawdıñ teorïyası men täjіrïbesіn zerttewge arnalğan. Ol qïın balqïtın oksïdtі materïaldardı elektr doğasımen öñdewdegі energïya men massa almasw jäne magnïttі gïdrodïnamïkalıq procesterdі alğaş ret zerttedі. Osı jumıstardıñ nätïjesіnde tïіmdіlіgі joğarı, avtomattı jolmen basqarılatın elektrlі termïyalıq qural-jabdıqtardı qurastırwdıñ jaña bağıtı jasaldı. Ol 40 avtorlıq kwälіk pen patenttіñ jäne 160-den astam ğılımï jarïyalanımnıñ avtorı. Qazaqstan Respwblïkası Bіlіm berw іsіnіñ qurmettі qızmetkerі.

ІІ därejelі «Dostıq» ordenіmen, medaldarmen marapattalğan. Manaş Qozıbaev atındağı Soltüstіk Qazaqstan memlekettіk wnïversïtetіnіñ rektorı qızmetіn atqarğan.




75 jıl
 burın (1942) Yemen Arab Respwblïkasnıñ prezïdentі (1978-1990), Yemen Prezïdenttіk Keñesіnіñ tuñğış törağası (1990-1994),  Yemen prezïdentі (1994 jıldan berі) Älï Abdwlla SALEX dünïege keldі.  















75 jıl
 burın (1942) San-Tome jäne Prïnsïpïdіñ 3-şі prezïdentі  (2001-2011) Fradïke Bandeyra Melw de MENEZEŞ dünïege keldі.

Bastı sözder: Küntіzbe,

Pіkіr qaldırw

Joğarı qaray