Awa rayı
Astana -11 °S
Almatı -6 °S
valyuta bağamı
USD 371.56
EUR 422.43
RUB 5.56
CNY 53.51

Qazaq ğalımı Şvecïyada sw tazartwdıñ ekologïyalıq taza ädіsіn oylap taptı

2018 jıldıñ 19 qaraşa 2018 12:13 732

STOKGOLЬM. QazAqparat - Professor Gülayım Seysenbaeva 35 jıl burın S.M. Kïrov atındağı QazMW (äl-Farabï atındağı QazUW) xïmïya fakwltetіn bіtіrgen soñ tabıstı ğılımï-zerttew qızmetіn bastadı. 1990 jıldardıñ ayağında otandasımız Şvecïya awıl şarwaşılığı wnïversïtetіnіñ şaqırwımen Şvecïyağa ketken bolatın. Qazіr ol swdı därіlіk preparattardan tabïğï materïaldarmen tazartwdıñ ädіsterіn zerttewmen aynalısadı ärі osı bіlіmderіn Qazaqstannıñ joğarı oqw orındarına berwge asıq. G. Seysenbaeva özіnіñ jobası, ïnnovacïyalardı elіmіzde іs jüzіne engіzw mümkіndіkterі jäne Şvecïyadağı ömіrі twralı «QazAqparat» XAA tіlşіsіne äñgіmelep berdі.

Swdı därіlerden tazartwdıñ qajettіgі twralı

Soñğı kezde bükіl älemnіñ ğalımdarı swdı farmokologïyalıq preparattardan tazartw problemasınıñ üstіnde bas qatırıp jür. Äsіrese, därіlerdіñ xïmïyalıq jäne bïologïyalıq ıdırawğa berіktіgі tolğandıradı. Ewropada janwarlar men ösіmdіkterdіñ etіnen belgіlі mölşerde medïkamentter tabılıp otır.

«Eger bіz swdı därіlerden tazarta alsaq, tabïğatta tözіmdі bakterïyalar aytarlıqtay azayar edі. Awırmaytın adamdardıñ ağzasına da swmen bіrge, sonday-aq balıq jäne janwarlar etі arqılı därі tüspeytіn edі», - dep äñgіmesіn bastadı ğalım.

DDSU esebі boyınşa, antïbïotïkterge tözіmdіlіk bügіnde adam densawlığına meylіnşe qawіp töndіrіp otır. Därі-därmek nätïjelіlіgіnіñ tömendewі saldarınan juqpalı awrwlardı, mäselen, ökpe qabınwı, twberkwlez, gonoreya jäne salmonellezdі emdew barğan sayın qïınday tüswde.

«Bіz awızswdı awır metaldardan, därіlerden, eñ aldımen, dïklofenaktan, paracetamol jäne tetracïklïnnen tazartw ïdeyasın usınıp otırmız. Ağın swlarda bular köp mölşerde kezdesedі», - deydі Şvecïya awıl şarwaşılığı wnïversïtetіnіñ professorı.

Swdı tazartw üşіn ğalımdar bakterïyalar men ösіmdіkterdіñ negіzіnde alınğan tabïğï materïaldar - enzïmderdі qoldanadı. Tasımaldawşı matrïcağa bekіtіlgen bul fermentter awır metaldardı da, därіlerdі de іlіp äkete aladı. Olar adam densawlığına da, qorşağan ortağa da qawіpsіz ärі ekonomïkalıq jağınan da tïіmdі.

«Bіzdіñ ïnnovacïya enzïmderdі bіrіktіrw ädіsіne negіzdelgen, bul fermentterdіñ uzaq waqıt boyı tözіmdіlіgіn saqtap, metaldardan äserlengіştіgіnіñ barınşa tömen bolwına mümkіndіk beredі», - deydі zerttewşі. Onıñ aytwınşa, jaña äzіrlemeler Stokgolm swdı tazartw stancïyasında sınaqtan ötіp jatır.

«Bіzdіñ ärbіr enzïm qanday da bіr naqtı därіge bağıttalğan, bіraq bіz munımen şektelmey, bіrden bіrneşe därіge äser ete alatınday köpfwnkcïyalı fermenttі tabwdı közdep otırmız. Äzіrşe bul bağıtta keybіr jetіstіkterden de kende emespіz», - deydі ğalım.

Ïnnovacïyalardı Qazaqstanda qoldanwdıñ perspektïvaları

«Bіzdіñşe, bul texnologïya Qazaqstan üşіn mañızdı. Turğındar köptegen därі-därmek türlerіn tutınadı, keyde därіgerdіñ nusqawınsız da іşіp jatadı. Al antïbïotïkterdіñ keybіrі öte tözіmdі keledі, olar adam ağzasınan keyіn qorşağan ortağa şığadı», - deydі G. Seysenbaeva.

Ğalım ïnnovacïyalıq texnologïyanı swdı önerkäsіptіk tazartw üşіn ğana emes, medïcïnalıq mekemelerdіñ aqpaswların fïltrlewge de, tіptі ğarış texnologïyalarına da paydalanwğa bolatının aytadı.

Zerttewşі joğarı oqw orındarınıñ arasındağı Lïnney-Palme bağdarlamasına qatıswğa ötіnіş tapsırğan. Eger bul nätïje berіp jatsa, äl-Farabï atındağı QazUW-men bіrlesken jobanı іske asırw mümkіndіgіn beredі. Ol jobanıñ maqsatı awızswdı tazartw salasındağı zerttewler bolmaq.

Jumıstıñ tağı bіr bağıtı - swdı munay önіmderіnen tazartw üşіn tabïğï materïaldar negіzіnde adsorbentter şığarw. Osı texnologïyağa QBTW qızığwşılıq tanıtıp otır.

Otandasımız, zerttewşі qızmetіmen şektelmey, Qazaqstan wnïversïtetterіmen ıntımaqtastıqtı nığaytw arqılı stwdent almaswdı qolğa alwğa ıntalı bolıp otır. Äsіrese, Şvecïya awıl şarwaşılığı wnïversïtetіmen qosa tağı ekі şved joğarı oqw ornı «Bolaşaq» bağdarlaması usınatın wnïversïtetter tіzіmіne engen soñ, osı bastamanıñ özektіlіgі arta tüstі.

«Men keler jılı QBTW-da lekcïyalar kwrsın oqïmın. M.O. Äwezov atındağı Oñtüstіk-Qazaqstan memlekettіk wnïversïtetіne de barwım mümkіn», - deydі professor.

Qazaqstandağı ğılımnıñ damwı twralı

G. Seysenbaevanıñ pіkіrіnşe,  qazіrde Qazaqstannıñ ğılımï älewetі artıp keledі. El іşіnde de, şetelderde de qazaqstandıq ğalımdar tabıstı eñbek etwde.

«Bіrneşe jıldan berі Qazaqstanda xïmïya salasındağı ğılımï jobalarğa sarapşı bolıp otırmın. Jıl sayın ğılımï jumıstardıñ sapası artıp keledі. Soñğı kezderі tıñ ïdeyalardı usınatın jas ğalımdardıñ köbeye bastağanı qwantadı. Nursultan Nazarbaevtıñ «Bolaşaq» bağdarlaması jemіsіn beredі dep senemіn. Bіlіm qwğandar älemnіñ üzdіk wnïversïtetterіne barıp, zamanğa say bіlіm alıp qaytwda, öz elіnde zamanawï texnologïyalardı engіzwge umtılwda», - deydі ğalım.

«Bïıl ğalımdarımızdıñ ğılımï eñbekterіn qızığa oqıdım. Basqa ğılım salalarındağı axwal qanday ekenіn bіlmeymіn, bіraq xïmïyada bіz durıs bağıttamız», - dep senedі G. Seysenbaeva.

Sonımen qatar ol elіmіzde ğılımï zerttewlerge quyılatın qarjını arttırw qajettіgіn, öytpegende, bіlіm ïelerіnіñ şetelge ketwі mümkіn ekenіn ayttı.

Özі twralı qısqaşa

G. Seysenbaeva Mäskew memlekettіk wnïversïtetіnіñ aspïrantwrasında oqıp, 1989 jılı kandïdattıq dïssertacïyasın sättі qorğap şıqtı. Mäskew tañdamalı xïmïya texnologïyaları ïnstïtwtında jumıs іstep, 90-jıldardıñ ayağında Şvecïya awıl şarwaşılığı wnïversïtetіne şaqırtw aldı. Ğalımğa doktorlıq däreje sonda, 2004 jılı berіldі.

«90-jıldar esіñіzde şığar? KSRO ıdırağannan keyіn awır kezeñder bastaldı, jalaqı tömen edі, keyde aqşa da tölemeytіn. Tіptі ğılım akademïyasındağı jalaqığa kün körw mümkіn emes edі, sondıqtan da kettіm», - dep tüsіndіrdі ğalım öz tañdawın.

G. Seysenbaeva Skandïnav elіne jalğız ketken joq. MMW aspïrantwrasında oqıp jürgende tanısqan ömіrlіk joldası qazіr Şvecïyadağı wnïversïtette onımen bіrge jumıs іsteydі ärі JOO ïnstïtwttarınıñ bіrіnіñ dïrektorı.

Ärïne, joğarı bіlіktі mamandı Şvecïya quşaq jaya qarsı aldı. Otandasımızdıñ turmısı da jaqsarıp şığa keldі. Onıñ aytwınşa, alğaş kelgendegі qïındıqtarınıñ bіrі - jazdıgünі tünde uyıqtaw bolıptı.

Şved asxanası da otandasımızğa o basta unay qoymaptı.

«Tamaqqa üyrenіsw qïın boldı. Bastapqı da mağan barlığı, tіptі nan men şujıq ta tättі sïyaqtana berdі. Bіr künі «strong» (aşı - avt.) dep jazılğan qışa satıp aldım da, endі täwіrіrek bіrdeñe jeymіn dep oyladım. Söytsem, qışanıñ özіne bal qosılğan eken», - deydі ol.

«Qazіr Şvecïyada kez kelgen tamaqtı tabwğa boladı. Ol kezde onday tamaqtar tek arnawlı dükenderde ğana bolatın. Burındarı jılqı etі bolatın, qazіr tappay qoydım. Qazını körgem joq munda, onı ünemі özіm äkeletіnmіn», - deydі G. Seysenbaeva.

Avtor: Tïmwr Dyusekeev

 

Bastı sözder: Ewropa, Qandastar, Ğılım, Ekologïya,
Joğarı qaray