Awa rayı
Astana -11 °S
Almatı -6 °S
valyuta bağamı
USD 371.56
EUR 422.43
RUB 5.56
CNY 53.51

Qarttar qalası qanday bolwı mümkіn? - Şeteldіk baspasözge şolw

2018 jıldıñ 12 qazan 2018 16:34 257

  ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» XAA älemdіk aqparat közderіne şolwdı qolğa aldı. Osığan baylanıstı şeteldіk BAQ-ta jarıq körgen ağılşın tіlіndegі mañızdı maqalalar, tañdawlı aqparattar qazaqşağa awdarılıp berіledі jäne apta sayın şığarw josparlanadı. Älemdіk baspasözdіñ kötergen mañızdı mäselelerіnen waqıtılı xabardar bolıñız!

*  *  *

Bükіlälemdіk bank alğaş ret «adamï kapïtal» reytïngіn jarïyaladı - Reuters


null



null  

Bükіlälemdіk bank «adamï kapïtal» boyınşa memleketter reytïngіn jarïyaladı. Reuters agenttіgі jarïyalağan materïalda bul reytïng jüyesі Bükіlälemdіk bankke müşe 157 memlekettі qamtıp, ükіmetterdіñ densawlıq pen bіlіm berw salasına tïіmdі ïnvestïcïyalar salw äreketіn bağalağanı aytılğan.

Bükіlälemdіk bank ötken jılı «Adamï kapïtal» jobasınıñ bastalğanın xabarlağan bolatın. Mamandar alğaşqı bayandamanı Ïndonezïyada ötken Bükіlälemdіk bank pen Xalıqaralıq valyuta qorınıñ jıl sayınğı jïınında jarïyaladı.

«Bükіlälemdіk bank tobınıñ prezïdentі Djïm En Kïmnіñ aytwınşa, jaña ïndeks ükіmetterge «Doing Business» reytïngі sekіldі alğa umtılwğa, tïіmdі äreketterdі qolğa alwğa ïtermeleytіn boladı. Sol sebeptі memleketter adamï kapïtalğa ïnvestïcïya salwğa barınşa basımdıq berwі kerek», delіngen maqalada.

Reytïngte köş bastap turğan memleketter qatarında Sïngapwr, Koreya, Japonïya, Gonkong, Fïnlyandïya, Ïrlandïya, Avstrïya, Şvecïya, Nïderlandı men Kanada bar. Al reytïng soñına Afrïkanıñ kedey memleketterі jayğasqan. Densawlıq saqtaw men bіlіm berw salaların qamtığan reytïngte memleketterdіñ önіmdіlіgі men kіrіsі, sonımen qatar ekonomïkalıq ösіmі eskerіlgen.

Bayandamada «bügіn dünïege kelgen balalardıñ 56 payızı ükіmettіñ ïnvestïcïyanı durıs salmawı kesіrіnen özderіnіñ eñbekaqılarınıñ jartısınan astamınan ayırılatını» aytılğan.

Ayta ketw kerek, Qazaqstan bul reytïngte Ïspanïya (32), Resey (34), Vengrïya (38), Qıtay (46), Bіrіkken Arab ämіrlіgіn (49) artqa tastap, 31-orınğa jayğasqan. Bükіlälemdіk bank mälіmetterіnen Qazaqstannıñ adamï kapïtal ïndeksі 0.75-ke teñ ekenіn körwge boladı.

***

Awanıñ lastanwımen küresw üşіn kömіrtek salığın engіzw kerek - Vox.com
 

Vox.com basılımı bügіngі tañda älemdegі eñ ülken ekologïyalıq problemalardıñ bіrіne aynalğan awa lastanwımen küresw üşіn kömіrtek salığın engіzіp, onı udayı ösіrіp otırw kerektіgіn jazadı. «Sayasatkerler munday salıq twralı tіptі estіgіsі kelmeydі. Al qorşağan ortanı qorğap jürgen belsendіler kömіrtek salığınan basqa joldı іzdep älek. Olar klïmat salasındağı sayasatta qazba otındı şığarwdı şektew kerektіgіn, sol arqılı kömіrtek qaldığı da azaya beretіnіn aytadı. Bіraq, ne sebeptі olar salıq engіzіp, onı ösіrіp otırwğa qarsı?», dey kele avtor özіnіñ osı surağına jawap berwge tırısadı.

Jazwınşa, bul şektew awanıñ lastanwın azaytqanımen, otın bağasın ösіredі. Kömіrtek salığı da solay. Awanıñ lastanwın azaytıp, bağanı köteredі. «Ekі jağday da bіr-bіrіne uqsas. Bіraq kömіrtek salığınıñ ekі artıqşılığı bar. Bіrіnşіden, bul eñ las energïya közі, yağnï, kömіrge qısım körsetedі. Al kömіrtek qaldığın şektewge tırısw qazіrgі tañda köptegen zerttewler jasalıp jatqan gazğa da kerі äser etwі mümkіn. Ekіnşіden, kömіrtek salığı kіrіstі arttıradı. Sol sebeptі AQŞ, Ewroodaq pen Japonïya kömіrtek salığı mäselesіn şeşkenderі jön. Aldımen salıqtı az mölşerde engіzіp, keyіn köbeytіp otırw kerek. Älemdіk ekonomïkanıñ eñ іrі üş alıbı kömіrtek salığına qarsı memleketterge qatañ tarïfter engіze alar edі», dep jazadı avtor.

***

Klïmattıñ özgerw keleşegі: endі ne boladı?  - The New York Times


null



null    

The New York Times basılımında jahandıq temperatwra 1,5 ° C-tan joğarı köterіlse ne bolatını twralı kölemdі maqala şıqtı. Maqalağa Klïmattıñ özgerwі boyınşa sarapşılardıñ ükіmetaralıq tobına qatısatın 90-nan astam ğalımnıñ jasağan bayandamaları arqaw bolğan. Onda Klïmat jönіndegі Parïj kelіsіmіne qol qoyğan 200-ge jwıq memleket jahandıq temperatwranıñ 2 gradwstan joğarı köterіlmewі üşіn bіrіgіp äreket etwge kelіskenі aytıladı.

«Bayandama avtorları zerttewdі üş jıl jürgіzgen. Olardıñ aytwınşa, Parïj kelіsіmі boyınşa bekіtіlgen 2 gradwstan 1,5 gradwstıñ ayırmaşılığı öte köp. Yağnï, bul jerde 0,5 gradwstıñ özі mañızdı röl atqaradı. «Jahandıq temperatwra 1,5 gradwsqa artsa, sw astındağı marjandı jartastar 70-90%-ğa azayadı. Al 2 gradwsqa artsa, munday jartastar müldem joyılıp ketedі. Sonımen qatar 2 gradws kezіnde teñіz deñgeyі 1,5 gradwstıq scenarïymen salıstırğanda şamamen otız metrge köterіledі. Sonımen qatar jahandıq temperatwra 1,5ºS-tan joğarı köterіlse, keybіr ekojüyeler joyılwı mümkіn», dep jazadı avtor.

Maqalada osı künge deyіn jahandıq temperatwra 1 gradwsqa köterіlgenі, al 2030 - 2052 jıldar aralığında 1,5 gradwsqa jetetіnі aytılıptı.  

«Ğalımdar klïmattıñ özgerwіne baylanıstı zerttewdі usındı. Tіptі, elektr energïyasın kömіrden täwelsіz etw, benzïnnen bas tartw, ormandardı qutqarw kerektіgіn ayttı. Kömіrtekke salıq engіzw şarasın da qarastırwğa bolatının jetkіzdі. Degenmen, sayasatkerler ğalımdarmen sanasa ma, sanaspay ma degen suraq twındaydı. Ğalımdar klïmattıñ özgerwіmen qalay küresw kerektіgіne ğılımï dälel keltіrdі. Endі tek äreket etw kerek!», dep qorıtındalağan avtor maqalasın.

***

Qarttar qalası qanday bolwı mümkіn? - The Guardian


null


null    

Ulıbrïtanïyanıñ The Guardian gazetіnde «Qarttar qalası qanday bolwı mümkіn?» degen taqırıppen kölemdі maqala jarïyalandı. Onda BUU zerttewіne säykes 2050 jılğa qaray 60 jastan asqandardıñ sanı ekі esege artıp, 2,1 mïllïardqa jetetіnі aytıladı jäne  älem boyınşa xalıq jası ulğayıp, qala turğındarı artıp jatqandıqtan, bul qubılısqa qalay beyіmdelw kerektіgіne taldaw jasalağn. Maqalada jazılğanınday, Londonnıñ soltüstіgіnde  50 men 90 jas aralığındağı adamdarğa arnalğan älewmettіk keşen bar jäne onı aşwğa 18 jıl waqıt ketken. Maqalada Germanïya, Danïya, Nïderlandıda qurılğan däl osınday keşenderdі «Qart äyelderdіñ ortaq turğın üyі qawımdastığı» salğanı aytıladı.

«Älem xalqınıñ jası ulğayıp bara jatır jäne qala turğındarınıñ sanı da artıp, wrbanïzacïya jıldam jürwde. Bul qalalardı salw barısında qarttardıñ qajettіlіgі de eskerіlw kerektіgіn körsetedі. BUU 2050 jılğa qaray 60 jastan asqandardıñ sanı ekі ese artatının boljap otır. Qazіrdіñ özіnde Japonïyanıñ Akïta qalasında är üşіnşі adam 65 jastan asqan. Yağnï, bul demografïyalıq özgerіske barlıq qalalar beyіmdelwі kerek», dep jazadı avtor.

Keltіrіlgen derekterge qarağanda, Dünïejüzіlіk densawlıq saqtaw uyımınıñ 60 jastan asqan adamdardıñ ömіr sapasın arttırwğa bağıttalğan qawımdastığına bügіngі tañda 39 memleketten 700 qala müşe bolğan. Olar bügіnde qart turğındarınıñ qajettіlіkterіn eskerіp, sol bağıtta jumıs іstep jatqan körіnedі.

Maqalada qalalardıñ demografïyalıq özgerіske beyіmdelwі üşіn bіrneşe aspektіlerde özgerіs bolw kerektіgіn aytılıp, mamandar pіkіrіn keltіredі. Solardıñ bіrі - turğın üy salasın özgertw. «Qarttarğa arnalğan jaña üyler qurılısın damıtw kerek nemese qazіrgі üylerdі  modernïzacïyalawğa twra keledі. Sebebі qazіrgі turğın üyler qarttardıñ azamattıq ömіrіne, dostarı men otbasına köñіl bölwіne, tіptі, baspaldaqtardıñ köp bolwınan dalağa şığwına da qïındıq twğızadı. Sonımen qatar arxïtektorlar aqıldı üylerdіñ de qattar ömіrіn jeñіldete alatının aytadı», dep jazadı avtor.

Qalalardıñ beyіmdelwі kerek ekіnşі mäsele - qarttardıñ ömіrіne ülken äserі bar qorşağan orta sapası. Bul rette qoljetіmdі qoğamdıq kölіk, trotwar, orındıqtar, köşenіñ jarıq bolwı, qoğamdıq däretxanalar da qarttarı köp qalalardıñ ajıramas bölіgіne aynalwı kerektіgіne nazar awdarıladı.

«Soñğı on jılda Nyu-Yorkte 1500 jaña orındıq qoyılıp, Ulıbrïtanïyada 300 käsіporın qarttarğa arnap demalatın orındar jasadı. Jaqında 50 jastan asqan 18 mıñ adamnıñ qatıswımen jürgіzіlgen zerttew nätïjesіnde tegіn qoğamdıq kölіk depressïya jağdayın tömendetetіnі belgіlі boldı. Osınıñ barlığı qarttar ömіrіn jeñіldete aladı», dep jazılğan maqalada.

Sonday-aq, maqalada qarttarğa arnalğan qalalarda olardıñ qoğamdıq ömіrge aralasıp, jumıs іstewіne de mümkіndіkter qarastırılw kerektіgі aytıladı. «Bul densawlıqqa da, älewmettіk jağdayğa da jaqsı. Mısalı, Gonkongte zeynetke şıqqan soñ da jumıs іstew mümkіndіgі qarastırılğan. Degenmen, munday qalalarda jumıs, turğın üy, ïnfraqurılımnan bölek qarttarğa tez äser etetіn klïmattıñ özgerwі, awanıñ lastanwı sekіldі jahandıq faktorlarğa da basımdıq bergen jön. Qalalardı damıtw josparında mіndettі türde qarttardıñ qajettіlіkterі de eskerіlgenі mañızdı», dep qorıtındılaydı avtor.

***

Aptasına tört kün ğana jumıs іstesek, ne boladı? - VVS


null  

VVS basılımında «Aptasına tört kün ğana jumıs іstesek, ne boladı?» degen taqırıppen kölemdі maqala jarïyalandı. Onda qazіrgі tañda tört kündіk jumıs aptasınıñ paydası twralı köptegen zerttewler jürgіzіlіp jatqanı jazılıp, osı jüyege köşіp ketken bіrneşe kompanïyanı mısalğa tartıptı.

 «Jaña Zelandïyada Prospect Guardian kompanïyası burınğı jalaqısın saqtay otırıp qızmetkerlerіn tört kündіk jumıs aptasına köşіrdі. Oklend wnïversïtetіnіñ zerttewşіlerі eksperïment nätïjesіnde qızmetkerlerge zerttew jürgіzіp, qızmetkerlerdіñ 24%ı jumıs pen jeke ömіrdegі balanstı anağurlım jaqsartqandarın anıqtadı. Sonday-aq 7% jağdayda qızmetkerler jumıstan tüsetіn awırtpalıqtıñ azayğanın aytqan. Al täjіrïbe soñında kompanïya jumıs önіmdіlіgіnіñ azayğanı twralı eşqanday mälіmdeme jasamadı. Tіptі, Oklend texnologïyalıq wnïversïtetіnіñ kadr reswrsı men menedjment professorı Djarrod Xaardıñ aytwınşa, tört kündіk jumıs aptasında qızmet körsetw sapası artqan. Täjіrïbe bastalğan kezde kompanïya basşısı qızmetkerlerge tört künde jumıs önіmdіlіgі 100% burınğı qalıpta saqtalıp turmasa, qaytadan qalıptı rejіmge qaytıp oralatındarın ayttı. Bul olarğa ülken motïvacïya boldı», dep jazılğan maqalada. 

Avtor 2016 jılı jarïyalanğan bayandamalardıñ bіrіne toqtalıp, qazіrgі zamanda ömіr sürіp jatqan urpaq özіn tım jumısbastı sezіnetіnіn, yağnï, jumıstıñ astında qalğanday küy keşetіnіn aytqan. Sosıq qızıqtı derekter de keltіrіptі. Mäselen, Ulıbrïtanïya jumısqa baylanıstı küyzelіs kesіrіnen bіr jılda 12,5 mïllïon jumıs künіn joğaltqan eken. Yağnï, jumıs aptasınıñ qısqarwı adamnıñ psïxïkalıq densawlığına oñ äser etetіnі twralı zerttewler şındıqqa say keledі dewge de boladı.

«Soñğı kezderі tört kündіk jumıs aptası twralı jïі talqılanıp jür. Texnologïyalardıñ bіzdіñ ömіrіmіzdі qalay özgertetіnіne keybіr adamdar terіs közqarastı ustanadı. Bіraq texnologïya jaqsı küşke aynala aladı. Onıñ kömegіmen bіz öz ömіrіmіzdі de, basqalardıñ ömіrіn de jaqsarta alamız. Bіraq ol üşіn adam jumıs ornında özіn jaqsı sezіnwі ärі özіnіñ jumısına köñіlі tolwı kerek. Ärïne, tört kündіk jumıs aptasın qoldamaytındar da barşılıq. Degenmen, Oksford professorlarınıñ aytwınşa, qızmetkerdіñ jeke ömіrі men jumısınıñ arasındağı balans kompanïyanıñ da aqşasın ünemdewge kömektesedі. Sebebі baqıttı qızmetkerdіñ jumıstan ketіp qalwı ekіtalay», deydі avtor. 

Avtor: Aykümіs Bolatbek
Bastı sözder: Älem, BAQ,
Joğarı qaray