Awa rayı
Nur-Sultan 12 °S
Almatı 16 °S
valyuta bağamı
USD 379.36
EUR 424.47
RUB 5.88
CNY 54.95

Dala kökjalı. Nazarbaev Qazaqstannıñ ekіnşі prezïdentіne nelіkten Toqaevtı usındı

2019 jıldıñ 24 säwіr 2019 17:23 1558

NUR-SULTAN. QazAqparat - Qazaqstannıñ Tuñğış Prezïdentі-Elbası, «Nur Otan» partïyasınıñ Törağası Nursultan Nazarbaev 2019 jılğı 9 mawsımda ötetіn saylawda respwblïka Prezïdentі lawazımına qazіrgі Memleket basşısı Qasım-Jomart Toqaevtıñ kandïdatwrasın usındı. Sarapşılardıñ boljamına qarağanda, köp jıldan berі Senat spïkerі qızmetіn atqarıp kele jatqan äygіlі qazaqstandıq dïplomattıñ kandïdatwrası saylawşılardıñ köpşіlіgіnіñ köñіlіnen şığadı. Qasım-Jomart Toqaev Qazaqstannıñ el ümіtіn aqtağan prezïdentі bola ala ma? Osı twralı «Lenta.rw» saytı jarïyalağan maqalanı «QazAqparat» XAA awdarıp, usınadı.

Saylaw aldındağı şıtırman  

2019 jılğı 19 nawrızda Nursultan Nazarbaev Qazaqstan xalqına ündewіnde memleket basşısı lawazımınan ketetіnіn jarïyaladı. «Qurmettі qazaqstandıqtar, otandastar! Ardaqtı ağayın! Qadіrlі ärіptesterіm, «Nur Otan» partïyasınıñ müşelerі! Memleketіmіzdіñ asa mañızdı tarïxï sätterіnde xalqıma ündew joldaytınımdı bіlesіzder. Bügіn de barşañızğa ündew jarïyalağalı otırmın. Bіraq, bügіngі ündewdіñ mañızı zor. Men Qazaqstan Respwblïkasınıñ Prezïdentі retіndegі ökіlettіgіmdі toqtatw jönіnde şeşіm qabıldadım», - dedі ol. Elbasınıñ prezïdent lawazımınan ketwі kütpegen jañalıq boldı.

Nursultan Nazarbaev 1990 jılğı 24 säwіrde Qazaqstan Prezïdentі boldı, al іs jüzіnde respwblïkanı 1989 jıldıñ mawsımınan berі basqarıp keldі. 1984 jıldıñ jazında Qazaq KSR Mïnïstrler Keñesіnіñ törağası bolğanın eskersek, Nazarbaev bïlіk basında 35 jıl otırdı dewge boladı. Postkeñestіk keñіstіkte bіrde-bіr basşı osınşalıq uzaq waqıt el basqarıp körgen emes. Qazaqstannıñ Tuñğış Prezïdentі jaylı söz örbіtkende, osınaw uzaq jıldar boyı onıñ bedelі udayı ösіp otırğanın aytw kerek.

Nursultan Nazarbaevtıñ jwırda ökіlettіgіn toqtatatını twralı alğaşqı äñgіmeler 4 aqpanda payda bola bastadı. Memleket basşısı Qazaqstannıñ Konstïtwcïyalıq Keñesіnen prezïdenttіñ lawazımın merzіmіnen burın toqtatw twralı erejenі tüsіndіrwdі surağan edі. Sol kezde Nursultan Nazarbaev saylaw mäselesі burınnan jurttı alañdatatının aytıp, eşqanday merzіmіnen burın saylaw ötkіzw josparda joq ekenіn jetkіzgen bolatın. Prezïdentten qaşan otstavkağa ketwі mümkіn ekenіn surağandar da boldı, öytkenі Qazaqstan Konstïtwcïyasında bul ayqındalmağan. Munday normalar älem elderі konstïtwcïyalarınıñ bärіnde bar. Elbası bul twralı bılay tüsіndіrdі: «Men sanalı şeşіm jasadım. Onday şeşіmder bіr künde qabıldanbaydı. Bіr ay da az buğan. Men osı şeşіmge bіrneşe jıl dayındaldım. Qupïyasın aşayın, üş jıldan astam waqıt osığan dayındaldım».

Bïlіk tranzïtіn asa saqtıqpen іske asırw qajet ekenі tüsіnіktі. Nazarbaevtıñ aytwınşa, osı waqıt barısında ol bolaşaqtı oylap, özіnіñ ornına keletіn jaña kadrlar tärbïelewge äreket etken. «Men şeşіm qabıldadım - bul durıs şeşіm. Toqaevtı prezïdent etіp saylap, oğan qoldaw körseteyіk», - dedі Nazarbaev. Qazaqstandağı sayasï jağdayğa keler bolsaq, Memleket basşısı bolwğa ümіtker adam xalıqtıñ senіmіnen de,  elïtalar konsenswsınıñ nätïjesіnen de şığwı tïіs. Buğan say keletіnder  asa köp bolğan da joq.

«Elïta mіndettі türde özіnіñ monolïttі ekenіn körsetwі tïіs edі. Ärі sol uyımşıldıqtı körsettі de», - deydі Almatı qalasınıñ Qoğamdıq keñes müşesі, sayasattanwşı Marat Şïbutov «Lenta.rwğa» bergen suxbatında.

Soñğı sätke deyіn köpşіlіk arasında Tuñğış Prezïdenttіñ ülken qızı Darïğa Nazarbaevanıñ saylawğa tüswі mümkіn degen joramaldar aytılıp kelgen bolatın. Ol äkesі otstavkağa ketkennen keyіn Parlamenttіñ joğarı palatası - Senattıñ Törağası boldı jäne özіnіñ saylawğa qatıspaytının mälіmdedі.

«Ekspert Kazaxstan» jwrnalınıñ bas redaktorı Sergey Domnïnnіñ aytwınşa, bunda azdap ïntrïga bolğanmen, kandïdat o bastan jalğız Toqaev boldı degen pіkіrdі alğa tartadı. Öytkenі, oğan komanda jasaqtawğa mümkіndіk berіldі. «Bіzde: «ekі qarbızdı köterіp jürwge bolmaydı» degen söz bar. Eger Elbası lawazımdı Toqaevqa senіp tapsırwdı oylağan bolsa, demek onı az waqıtqa ğana texnïkalıq kandïdat retіnde qarastırmağanı anıq. Menіñşe, 2024 jılğa deyіn Qazaqstandağı joğarı bïlіktіñ awıswı twralı taqırıp jabıq küyіnde turadı», - deydі Marat Şïbutov.

Sırtqı sın-tegewrіnder jäne köpvektorlı sayasat

Qasım-Jomart Toqaevtıñ kandïdatwrası - naqtı, sındarlı sayasattıñ nätïjesі. Bul sayasattanwşılardıñ pіkіrі. Іşkі jağdayğa qaramastan, Nazarbaev, eñ aldımen, köpvektorlı sırtqı sayasï kwrstı tabıstı jalğastıra alatın adamdı іzdedі. Eldіñ äl-awqatı da osı kwrstı ustanwğa baylanıstı. Ewrazïyanıñ qaq ortasındağı eldіñ awmağı, tіptі älemdіk ölşemmen alğanda da, ulan-ğayır, bіraq xalqı az, Qazaqstannıñ qos qaptalında ornalasqan Resey men Qıtay sekіldі alpawıt elder, oñtüstіgіndegі jağalay ornalasqan şïelenіsі köp Ortalıq Azïya Qazaqstandı qalay da beybіt joldı іzdewge ïtermeleydі. «Bіz şïelenіsterdіñ bolwına mülde jol bere almaymız», - deydі Marat Şïbutov.

Qasım-Jomart Toqaev - asa täjіrïbelі dïplomat. Ol Premer-Mïnïstr retіnde Qazaqstannıñ sırtqı sayasatımen de aynalısıp, negіzіnen ekonomïkalıq bağıtta jumıs іstedі. Ekі märte sırtqı іster mïnïstrі lawazımın atqardı - 28 jastağı Täwelsіz eldіñ sırtqı sayasatınıñ 10 jılın basqardı. Toqaevtıñ dïplomatïyalıq ataqtarın sanawğa köp waqıt ketedі, sonda da mına bіr xalıqaralıq lawazımğa nazar awdarğan jön.

2011 jılı BUU Bas xatşısı Pan Gï Mwn Qasım-Jomart Toqaevtı özіnіñ orınbasarı jäne BUU-nıñ Jenevadağı bölіmşesіnіñ bas dïrektorı etіp tağayındadı. Budan tıs, Qasım-Jomart Toqaev BUU jüyesіndegі asa mañızdı uyım - Qarwsızdanw konferencïyasınıñ bas xatşısı boldı. Yağnï, bolaşaq prezïdent xalıqaralıq sayasï elïtağa jaqsı tanıs. Däl osı märtebelі lawazımda ol 2012 jılı Sïrïya mäselesі jönіndegі «Jeneva-1» alğaşqı xalıqaralıq konferencïyasın uyımdastırwmen aynalıstı, keyіnnen bіtіmgerlіk qızmetіn Astana procesіnde jalğastırdı. Al Astana procesі Sïrïya dağdarısın rettewdіñ eñ sättі ärі tabıstı xalıqaralıq formattardıñ bіrі boldı.

«Reseydіñ de, Qıtaydıñ da AQŞ-pen araqatınasınıñ naşarlağanı Qazaqstan üşіn köpvektorlıq sayasattı saqtaw mäselesіn özektі ete tüsedі, - deydі Marat Şïbutov. - Nazarbaevtıñ Vaşïngtonğa barğan saparında Donald Tramp atalğan elderge salınğan sankcïya Qazaqstanğa mülde qatısı joq ekenіn aytıp, prezïdenttі sendіrgen. Degenmen bul künde, üzdіksіz baqılap otırwdı talap etetіn mäsele. Toqaevtan basqa bіrewdіñ osı mäselenі  şeşe alatını kümändі. Onıñ üstіne Ewroodaq ta bar, ol da - meylіnşe qïın serіktes».

Alayda prezïdent retіndegі alğaşqı saparın Qasım-Jomart Toqaev Özbekstan men Reseyge jasadı. Atalğan eldermen jaqsı qarım-qatınas bolmasa, Qazaqstan turaqtı damï almaydı.

Qasım-Jomart Toqaev Pwtïnmen de, Şavkat Mïrzïeevpen de jaqsı tanıs. Keşegі saparlar da munı däleldedі: Qazaqstannıñ osı ekі körşіsіmen qarım-qatınastarı damï bermek. «Ärtürlі memlekettіk lawazımdarda jumıs іstey jürіp, Toqaev mırza reseylіk ärіptesterіmen tığız baylanıstar ornattı, - dedі RF prezïdentі Vladïmïr Pwtïn. - Onıñ Qazaqstan prezïdentі lawazımında elderіmіz arasındağı özara tïіmdі ıntımaqtastıq pen odaqtastıq qatınastarın odan ärі damıtwğa turaqtı nazar awdarıp otıratınına bіzde kümän joq».

«Sіzdіñ Qazaqstan Respwblïkasınıñ Prezïdentі retіndegі alğaşqı memlekettіk saparıñız Özbekstanğa jasalğanın joğarı bağalaymız. Bіz budan elderіmіz arasındağı strategïyalıq ärіptestіktі odan ärі nığaytwğa degen ınta-jіgerdі körіp otırmız. Bіz üşіn Qazaqstan - jaqın körşі ärі strategïyalıq ärіptes. Intımaqtastıqtıñ barlıq bağıttarı boyınşa oñ dïnamïka bіzdі qwantadı», - dedі özbek lïderі Şavkat Mïrzïeev.

Іşkі sayasattağı üş maqsat

Іşkі sayasatta Qasım-Jomart Toqaev prezïdent retіndegі üş maqsatın ayqın belgіlep aldı: «Sabaqtastıqtı saqtaw, ädіlettіlіktі qoldaw jäne іlgerіlewdі qamtamasız etw - eñ bastı mіndetіmіz», - dep jazdı Twitter paraqşasında prezïdent. «Nur Otan» partïyasınıñ sezіnde: «Men saylawğa Tuñğış Prezïdenttіñ elіmіzdі jan-jaqtı damıtwğa bağıttalğan strategïyalıq kwrsın jalğastırw üşіn baramın. Elbası sayasatınıñ sabaqtastığın qamtamasız etwdі özіmnіñ mіndetіm dep bіlemіn», - dep mälіmdedі.

«Alğa umtılw jäne sabaqtastıqtı saqtaw degendі jaqsı tüsіnemіz - Qazaqstan qoğamında bul mäselede jüz payızdıq konsenswsqa qol jetkіzіldі. Al ädіldіk mäselesі - eldіñ іşkі sayasatındağı öte mañızdı taqırıp, - deydі Marat Şïbutov. Toqaev xalıqpen baylanıs ornatwdı mіndettewmen qatar, onımen baylanıstı qïındıqtardı da rettedі. Ol qoğammen kerі baylanıstıñ bolwın qamtamasız ettі. Prezïdenttіñ Twitter, Instagram paraqşaları, Memleket basşısınıñ saytındağı vïrtwaldı qabıldaw jumıs іstey bastadı. Sonımen qatar Toqaev öñіrlerdіñ basşıların da osığan mіndettedі».

Bіraq mäsele tek іstіñ texnïkalıq jağında emes - Toqaevtıñ osı bastamaları іşkі mazmunmen tolıqtı. Prezïdent Kökjaylaw taw-şañğı kwrortın salw jönіndegі mäselege bіrden köñіl awdarıp, jobanı toqtattı ärі jurtşılıq pen müddelі taraptardı dïalogqa şaqırdı. «Bul, sırttay qarağanda Almatınıñ jergіlіktі ekologïyalıq probleması. Bіraq Toqaev munımen adamdardı tıñdawğa dayın ekenіn körsettі. Bіr sözben aytqanda - dïplomat», - deydі Marat Şïbutov.

«Toqaevtıñ bası dawğa qalıp körgen emes. Yağnï, mülde dawğa qalğan emes, - deydі Şïbutov. - Bul qazaqstandıqtar üşіn asa mañızdı». Sondıqtan Nursultan Nazarbaev «Nur Otan» partïyasınıñ sezіnde: «Men sanalı şeşіm qabıldadım. Sondıqtan Qasım-Jomart Toqaev bükіl qazaqstandıqtar üşіn teñ quqıq pen dostıq sayasatın ustanatın adam dep senіmmen aytamın», - dewі de tegіn emes.

Joğarı qaray