Awa rayı
Astana -11 °S
Almatı 0 °S
valyuta bağamı
USD 375.90
EUR 426.65
RUB 5.82
CNY 55.99

Aral mäselesі: 20 jıl boyı toqtap turğan komïssïyanıñ jumısı qayta jandandı

2019 jıldıñ 21 aqpan 2019 13:40 755

ASTANA. QazAqparat - QR Energetïka vïce-mïnïstrі Säbït Nurlıbay Qazaqstan men Özbekstan bіrlesіp, Aral mäselesіn şeşw üşіn qanday jumıstar atqarıp jatqanın aytıp berdі, dep xabarlaydı QazAqparat tіlşіsі.

«Özderіñіz bіletіndey, Aral mäselesі keñes zamanınan bastalğan edі. Ol tusta şöldі jerlerdі swlandırw jumısı qolğa alınıp, swarmalı jerdіñ awmağın arttırw jumısınıñ aqır ayağı osınday ülken mäselege alıp keldі. Aral teñіzіnіñ atmosferalıq tuzdarınıñ dïsperstі bölşekterіnіñ lastanwı jahandıq problemanı jäne tïіsіnşe tuzdardıñ mıñdağan şaqırımğa taralwın twğızdı. Aral teñіzіnіñ şegіnen tıs aşıq sortañdanğan burınğı tübіnen jılına mïllïondağan tonna tuzdı şañ uşadı. Aral öñіrіnіñ klïmattıq jağdayınıñ özgerwіne Araldıñ kewіp ketw procesі kerі äser etedі», - dedі Säbït Nurlıbay Parlament Mäjіlіsіnіñ qabırğasında Aral mäselesіne qatıstı ötken döñgelek üstelde.

QR Energetïka vïce-mïnïstrіnіñ aytwına qarağanda, burın Aral Sіbіrden qısta keletіn swıq jeldі jeñіldetіp, jaz aylarında alıp kondïcïoner sekіldі aptaptıñ küşіn azaytıp, erekşe rettewşі röldі atqarıp kelgen.

«Aral awmağınıñ qazіrgі ekologïyalıq jay-küyі bіrqatar tabïğï jäne antropogendі faktorlarğa täweldі. Sonday-aq, klïmattıñ özgerwі sw reswrstarına, sw qawіpsіzdіgіne de äserіn tïgіzedі. Aral teñіzі men Sırdarïya özenіnde lastanwdıñ tabïğï jäne texnogendі älewettі közderіnіñ köpnusqalığın eskersek, onıñ payda bolw sebebі osı künge deyіn anıqtalmağan. Bul mäsele älі de zerttewdі talap etedі. Atalmış problema tek ulttıq qana emes, transşekaralıq sïpatqa da ïe. Özderіñіz bіletіndey, bıltır 24 tamızda Türіkmenstanda xalıqaralıq Aral qorın qurw boyınşa qurıltayşı memleketter elbasılarınıñ sammïtі ötken edі. Sol sammïtke özіm de qatıstım. Jïın qorıtındısı boyınşa arnayı bağdarlama jasaw twralı şeşіm qabıldandı», - deydі ol.

Säbït Nurlıbay atap ötkendey, bağdarlama Aral teñіzі basseynіndegі ekologïyalıq jäne älewmettіk-ekonomïkalıq jağdaydı jaqsartw jäne öñіrdegі barlıq elderdіñ müddelerіn eskere otırıp, aymaqta sw, energetïkalıq jäne azıq-tülіk salasınıñ damwın qarastıradı.

«Xalıqaralıq Aral qorın quratın elder men organdar usınatın jobalardıñ іşіnde ïnvestïcïyalıq jobalar ulttıq basımdıqtardı jüzege asırwğa ülesіn qoswı kerek. Bağdarlamanıñ negіzgі bağıttarı qanday? Bіrіnşіden, sw reswrstarın keşendі paydalanw. Ekіnşіden, bul - ekologïya. Üşіnşіden, älewmettіk-ekonomïkalıq sïpat, törtіnşіden ïnstïtwcïonaldı quqıqtıq mexanïzmderdі jetіldіrw. Osı tört bağıt boyınşa jumıs jürgіzіp jatırmız. Öz usınıstarımızdı berdіk», - deydі ol.

Säbït Nurlıbaydıñ aytwınşa, Energetïka mïnïstrlіgі ükіmetaralıq kelіsіm şeñberіnde, sonday-aq Aral-Sırdarïya basseynі boyınşa şekaralas memlekettermen tïіstі jumıstardı jürgіzwde.

«1997 jılı Qazaqstan men Özbekstan arasında qorşağan ortanı qorğaw salasında ükіmetaralıq kelіsіmge qol qoyılğan edі. Bіraq, ökіnіşke qaray bul bağıtta komïssïya jumıs іstemey, eşqanday şara jürgіzіlmegen. Ötken jılı qırküyekte Taşkentke barıp, bіrіnşі otırıstı ötkіzdіk. Eñ aldımen, qorşağan ortanı qorğaw bağıtındağı komïssïyanı qurdıq. Ekіnşіden, qazaqstandıq-özbekstandıq jumıs tobınıñ tärtіbіn bekіtіp, üşіnşіden aldağı 3 jılğa arnalğan jumıs josparın äzіrledіk. Osınıñ bärі xattamada bar. Yağnï, naqtı jumıs bastaldı. Olar soñına deyіn xattamağa qol qoyğısı kelmedі. Keş batqanşa otırıp, barlıq tarmaq boyınşa kelіsіp aldıq. Kelesі jıldıñ küzіnde tağı kezdesemіz», - deydі ol.

Vïce-mïnïstr Qazaqstan tarapı Özbekstanğa Sırdarïya özenі swınıñ sapasına bіrlesken monïtorïng jürgіzwdі közdep otırğanın atap öttі.

«Sebebі, ökіnіşke qaray qazіr negіzgі lastanw özbekstandıq taraptan bolıp otır. Bіzdіñ taraptan swdıñ lastanwına äser etetіn faktorlar bar. Sol sebeptі bіz bіrlese otırıp, 14 nawrızğa qaray zertxanalar Şımkentte zerttew jürgіzedі», - deydі Säbït Nurlıbay.

 

 

Joğarı qaray