Awa rayı
Nur-Sultan 10 °S
Almatı 11 °S
valyuta bağamı
USD 377.11
EUR 424.21
RUB 5.91
CNY 56.19

25 nawrız. Twğan kün ïelerі

2019 jıldıñ 25 nawrız 2019 08:08 417

NUR-SULTAN. QazAqparat - Bügіn, yağnï 25 nawrız künі tulğalardan kіmder dünïege kelgen? QazAqparat oqırmandarına esіmder küntіzbesіn usınadı.

ESІMDER


124 jıl burın (1895-1937) körnektі memleket jäne qoğam qayratkerі  Nığmet NURMAQOV dünïege keldі.

Qarağandı oblısında twğan. Bastapqıda awılda aşılğan orıs mektebіnde bіlіm alıp, keyіn Qarqaralıdağı ekі sınıptıq orıs-qazaq wçïlïşesіn bіtіrgen.

Ombı semïnarïyasında oqıp jürіp, sondağı bіlіm alwşı jastar Säken Seyfwllïn, Mağjan Jumabaev, Muxtar Samatov, Äbіlqayır Dosovtarmen bіrge «Bіrlіk» attı mädenï-ağartw uyımın qurdı. Uyım müşelerі Resey ükіmetіnіñ qazaq dalasında jürgіzіp otırğan otarşıldıq sayasatına qarsı ügіt-nasïxat jumıstarın jürgіzwmen qatar, Ombı turğındarın qazaq xalqınıñ mädenïetіmen tanıstırw maqsatında är türlі keşter ötkіzіp turdı.

1915 jılı N.Nurmaqov Qarqaralıdağı özі oqığan orıs-qazaq wçïlïşesіne oqıtwşı bolıp qızmetke ornalastı. 1917 jılı küzde «Dala odağı» uyımın qurdı. Uyım patşanıñ qazaqtardı qara jumısqa alw twralı jarlığına qarsı ügіt jumıstarın jürgіzdі. Köp keşіkpey Kolçak ükіmetіnіñ ornawına oray keñes taratılıp, ol bіr top joldasımen tutqınğa alındı. 18 ay türmede otırıp, talay qïındıqtı basınan ötkergen ol 1919 jılı jeltoqsanda bosap şıqtı.

1920 jıldan bastap Qarqaralıda, sonan soñ Semeyde wezdіk, gwbernïyalıq atqarw komïtetterіnde bіrqatar jawaptı qızmetterde іstep, «Qazaq tіlі» gazetіnіñ, «Qızıl Qazaqstan» jwrnalınıñ redaktorı boldı. 1922 jılı Orınborğa awısıp, Qazaq ölkelіk partïya komïtetіnіñ bölіm meñgerwşіsіnіñ orınbasarı qızmetіn atqardı. Sol jılı qazan ayında ötken Bükіlqazaqtıq keñesterdіñ 3-şі sezіnde Qazaq atqarw komïtetі töralqasınıñ quramına saylanğan oğan Joğarı revolyucïyalıq trïbwnaldı basqarw jükteldі. Qazaq trïbwnalı 1923 jılı aqpannıñ 19-ında RKFSR Joğarğı sotınıñ qazaq bölіmі bolıp qurılğan tusta törağalıqqa tağı da N.Nurmaqov bekіtіldі. Al 1923 jıldıñ mamırında oğan Ädіlet komïssarı mіndetі jükteldі jäne sol jıldıñ küzіne deyіn Sot törağası qızmetіn qosa atqardı.

Ol ädіlet komïssarı retіnde prokwratwra jäne sot qurılısı erejelerіn engіzdі. Prokwratwra jäne sot qızmetkerlerіnіñ bіlіmіn arttırw, bіlіktі jaña kadrlardı qalıptastırw, olardı qızmetke turaqtandırw, jalaqıların ösіrw, turmıstıq jağdayların jaqsartw mäselelerіn şeşwde de onıñ tabandılığınıñ arqasında bіraz jumıstar atqarıldı. N.Nurmaqovtıñ basşılığımen sot-tergew organdarında qazaq tіlіnde іs jürgіzw qısqa merzіm іşіnde jüzege asırıldı. Sot qızmetkerlerіnіñ barlıq sanınıñ 60 payızğa jwığın qazaqtar quradı.

1924 jıldan ölkelіk partïya komïtetі ügіt-nasïxat bölіmіnіñ meñgerwşіsі, Xalıq komïssarlar keñesіnіñ törağası qızmetterіn atqardı. Sol jıldardağı ömіrge joldama alğan memlekettіk mañızdı qujattardıñ bärіnde N.Nurmaqovtıñ qolı turdı. Bul jıldarda Qazaqstannıñ xalıq şarwaşılığı qulaş jayıp, Ekіbastuz, Qarağandı, Embі, Balqaş öndіrіs orındarı elge tanıla bastadı. Onıñ Qazaqstan ükіmetіnіñ basşısı retіnde respwblïkanıñ awmaqtıq tutastığı, önerkäsіp qurılısı, qazaqtardı jerge ornalastırw mäselesі, qurğaqşılıq zardaptarına qarsı küres, oqw-ağartw jäne mädenï damw, qazaqtardı basqarw іsіne tartw, awıl şarwaşılığın qalpına keltіrw, t.b. salalarda atqarğan qızmetterі elіmіzdіñ ösіp-örkendewіne, nığayuına belgіlі äserіn tïgіzdі. 1924 jılı Qazaq AKSR-і astanasın Orınbordan Qızılordağa, al 1929 jılı Almatığa köşіrw twralı şeşіmderdі qabıldawğa tіkeley qatınasıp, uyımdastırw jumıstarın basqardı. Ol elіmіzdіñ tuñğış konstïtwcïyası jobasın äzіrlew komïssïyasınıñ müşesі, qazaq älіpbïіn qurastırw komïssïyasınıñ törağası boldı. Alğaşqı qazaq drama teatrın aşwğa ülken eñbek sіñіrdі.

N.Nurmaqov F.Goloşekïnnіñ qazaq dalasında «Kіşі Qazan töñkerіsіn» jasaw kerek degen arandatwşılıq pіkіrіne jäne xalıq malın tärkіlewge bağıttalğan şaralarına üzіldі-kesіldі qarsı bolıp, oğan aşıq qarsı şıqtı. F.Goloşekïnmen aradağı pіkіr qayşılığı onıñ ükіmet basşısı qızmetіnen bosap, Mäskewdegі BK(b)P OK janındağı Joğarı partïya mektebіne oqwğa jіberіlwіmen ayaqtaldı. Mäskewde ol Bükіlodaqtıq atqarw komïtetі xatşısınıñ orınbasarı jäne az ulttar bölіmіnіñ meñgerwşіsі boldı. Sіbіr, Povoljenіñ az xalıqtar turatın awdandarın aralap, qızmet jasadı.

Körnektі qoğam qayratkerі 1937 jıldıñ qwğın-sürgіnіne alğaşqılardıñ bіrі bolıp іlіndі. Keyіn Almatıda, Qarağandıda N.Nurmaqovtan «tapsırma» alıp otırğan O.Ïsaev, A.Asılbekovtardıñ uyımdarı tabıldı degen jalamen tutqınğa alındı. Mäskew murağatınıñ anıqtamasına qarağanda N.Nurmaqov 1937 jılı mawsımnıñ 3-іnde Mäskewdegі päterіnde tutqındalıp, qırküyektіñ 27-іnde «ayıbın moynına alıp», «üştіktіñ» ükіmіmen 15 mïnwtta tağdırı şeşіlіp, 42 jasında atılğan. Qoğam qayratkerі 1958 jılı tamızdıñ 11-іnde KSRO Joğarğı sotı äskerï alqasınıñ şeşіmіmen aqtaldı.

1928 jılı onıñ sayasï-älewmettіk taqırıptarğa arnalğan maqalalar jïnağı «Stroïtelstvo Kazaxstana» degen atpen jäne 1934 jılı Mäskewde «Sostoyanïe ï zadaçï rabotı sredï nacïonalnıx menşïnstv RSFSR» dep atalatın eñbekterі jarıq kördі.

Almatı, Qızılorda, Qarağandı, Qarqaralı qalalarındağı köşelerge, Qarağandı qalasındağı 2-şі mektep-ïnternatqa N.Nurmaqov esіmі berіlgen. Almatıda turğan üyіne eskertkіş taqta, twğan awılında eskertkіş ornatılğan.

 

73 jıl burın (1946-2010) belgіlі küyşі-dombıraşı, Qazaqstannıñ xalıq ärtіsі, Qazaqstan Respwblïkası Memlekettіk sıylığınıñ lawreatı, professor  Qarşığa Axmedïyarulı AXMEDÏYaROV dünïege keldі.

Atıraw oblısı Maxambet awdanında twğan. Almatı memlekettіk konservatorïyasın bіtіrgen. 1967-1991 jıldarı Qurmanğazı atındağı qazaq akademïyalıq xalıq aspaptar orkestrіnіñ dombıraşısı, koncertmeysterі, jeke orındawşısı, dïrïjerі qızmetterіn atqarğan. Onıñ repertwarında otandıq kompozïtorlardıñ küylerі, sonday-aq şet el kompozïtorlarınıñ şığarmaları bar. 1974 jıldan Almatı memlekettіk konservatorïyasında pedagogïkalıq qızmetpen şuğıldanıp, ğılımï-zerttew jumıstarmen aynalıstı. 1981 jılı «Qazaq KSR-іnіñ eñbek sіñіrgen artïsі» atağına ïe bolğan. 1993 jıldan - Qurmanğazı atındağı Qazaq ulttıq konservatorïyasınıñ professorı, 1996 jıldan «Dombıra» kafedrasınıñ meñgerwşіsі qızmetterіn atqarğan.

 Ol - «Şaşaqtı nayza, şalqar kün» (Maxambet), «Äsemqoñır» (Dïna), «Sarıarqa» (Qurmanğazı), «Jіger» (Däwletkerey), «Atıraw» küyler jïnağı kіtaptarın jarıqqa şığardı. Onıñ «Narın», «Qwanış», «Sağınış», «Aqqayıñ», «Jeldіrme», t.b. küylerі bar. Axmedïyarov gastroldіk saparmen Bolgarïya, Vengrïya, Yugoslavïya, Francïya, Ïtalïya, Ündіstan, Angola, Portwgalïya, Japonïya, AQŞ, t.b. elderde boldı.

«Parasat» ordenіmen jäne  medaldarmen marapattalğan.


70 jıl burın (1949) jazwşı  Erğalï SAĞAT dünïege keldі.

Jambıl oblısınıñ Talas awdanında twğan. Qazaq memlekettіk wnïversïtetіnіñ jwrnalïstïka fakwltetіn bіtіrgen. Sol jılı joldamamen «Lenïnşіl jas» respwblïkalıq jastar gazetіne (qazіrgі «Jas alaş») jіberіlgen. Eñbek jolın tіlşіlіk qızmetten bastap, bas redaktordıñ orınbasarına deyіngі lawazımdı jumıstardı atqarğan. 1992-2005 jıldarı «Almatı aqşamı» gazetіnіñ bas redaktorı bolğan. 1983 jılı «Jalın» baspasınan «Daladağı ulı іz» oçerkter jïnağı jarıq kördі. Osı eñbegі üşіn Qazaqstan Jwrnalïster odağı men Qazaqstan LKJO Ortalıq Komïtetіnіñ B.Bulqışev atındağı sıylığı berіldі. 1988 jılı «Ğïmarattar bïіktep baradı» kіtabı üşіn Qazaqstan Jwrnalïster odağınıñ sıylığın ïelendі. Qalamgerdіñ «Kelelі keleşek», «Dіn bïіgіndegі el» attı pwblïcïstïkalıq kіtaptarı bar.

 

60 jıl burın (1959) Qazaqstan Respwblïkasınıñ memlekettіk qızmet salasındağı Basqarwşı Öñіrlіk xabtıñ basşısı, ekonomïka ğılımınıñ kandïdatı, docent, Xalıqaralıq ïnjenerlіk akademïyanıñ korrespondent müşesі   Älïxan Muxamedulı BAYMENOV dünïege keldі.

1959 jıldıñ 25 nawrızında Qarağandı oblısı Ulıtaw awdanınıñ Qarsaqpay kentіnde dünïege kelgen. Qarağandı polïtexnïkalıq ïnstïtwtın (1981) ïnjener - mexanïk mamandığı boyınşa; Mäskew avtojol ïnstïtwtınıñ aspïrantwrasın (1988) tämamdağan. 1988 jıldan 1992 jılğa deyіn - Jezqazğan taw ken - texnologïyalıq ïnstïtwtınıñ ağa oqıtwşısı, docentі, dekan orınbasarı. 1990 jılı Jezqazğan oblıstıq xalıq depwtattarı Kenesіnіñ depwtatı bolıp saylandı. 1992 jıldan bastap - Jezqazğan oblısı äkіmşіlіgі basşısınıñ orınbasarı qızmetіn atqarğan. 1994 - 1995 jıldarı - Qazaqstan Respwblïkası Joğarğı Keñesіnіñ depwtatı. 1995 - 1996 jıldarı - Qazaqstan Respwblïkası Eñbek mïnïstrіnіñ orınbasarı, mïnïstrdіñ bіrіnşі orınbasarı. 1996 - 1997 jıldarı - Prezïdent Äkіmşіlіgі jetekşіsіnіñ orınbasarı - Qazaqstan Respwblïkasınıñ Prezïdentі Äkіmşіlіgіnіñ Uyımdıq - baqılaw bölіmіnіñ meñgerwşіsі. 1997 - 1998 jıldarı - Qazaqstan Respwblïkası Premer - mïnïstrі Keñsesіnіñ jetekşіsі. 1998 - 1999 jıldarı - Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentі Äkіmşіlіgіnіñ jetekşіsі. 1999 - 2000 jıldarı - Qazaqstan Respwblïkası Memlekettіk qızmet іsterі jönіndegі agenttіktіñ törağası. 2000 jıldan 2001 jılğa deyіn - Qazaqstan Respwblïkası Eñbek jäne xalıqtı älewmettіk qorğaw mïnïstrі. 2001 jıldıñ qaraşasınan bastap - «Qazaqstannıñ demokratïyalıq tañdawı» qoğamdıq bіrlestіgіnіñ teñ qurıltayşısı, sayasï keñesіnіñ müşesі. 2002 jıldıñ nawrızınan bastap - «Aq Jol» Qazaqstan Demokratïyalıq partïyasınıñ teñ törağası, 2005 jıldan bastap - törağası. 2006 jıldıñ qazanınan bastap 2007 jıldıñ mawsımına deyіn - Qazaqstan Respwblïkası Parlamentі Mäjіlіsіnіñ depwtatı. «Zerde» Qoğamdıq qorınıñ jäne «Toğızqumalaq» xalıq oyını xalıqaralıq respwblïkalıq federacïyasınıñ prezïdentі. 2011 jıldıñ şіldesіnen bastap Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentіnıñ Jarlığımen Qazaqstan Respwblïkasınıñ Memlekettіk qızmet іsterі agenttіgіnіñ Törağası lawazımına tağayındaldı. Älewmettіk qorğaw, memlekettіk basqarw jäne memlekettіk qızmet, menedjment, sayasï jäne partïyalıq qurılıs mäselelerі boyınşa bіrqatar jarïyalanımdardıñ avtorı.

 

45 jıl burın (1974) Qazaqstan Respwblïkası Qarjı mïnïstrlіgіnіñ jawaptı xatşısı  Erulan Kenjebekulı JAMAWBAEV dünïege kelgen.

1995 jılı Qazaq memlekettіk basqarw akademïyasın, 2009 jılı T.Rısqulov atındağı Qazaq ekonomïka wnïversïtetіnіñ janındağı Bïznes mektebіn bіtіrgen.1996-1998 jıldarı - Qazaq memlekettіk basqarw akademïyasınıñ oqıtwşı-tälіmgerі, oqıtwşısı. 1998-2006 jıldarı - Qazaqstan Respwblïkası Ulttıq bankіnіñ jetekşі saraptamaşısı, bas saraptamaşısı, basqarma bastığı, Zerttew jäne statïstïka departamentі dïrektorınıñ orınbasarı, 2006-2014 jıldarı - Qazaqstan Respwblïkası Ulttıq bankіnіñ üylestіrw departamentіnіñ dïrektorı. 2014-2015 jıldarı - «Qazaqstannıñ turğın üy qurılıs jïnaq bankі» AQ basqarwşı dïrektorı. 2015 jılğı şіlde men qaraşa aralığında - Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentіnіñ Äkіmşіlіgі Älewmettіk-ekonomïkalıq monïtorïng bölіmі meñgerwşіsіnіñ orınbasarı. 2015-2018 jıldarı - Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentіnіñ Äkіmşіlіgі Älewmettіk-ekonomïkalıq monïtorïng bölіmіnіñ meñgerwşіsі.

2018 jıldıñ qaraşa ayınan bastap 2019 jıldıñ 22 nawrızına şeyіn Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentіnіñ kömekşіsі qızmetіn atqardı.

 

43 jıl burın (1976) QR Prezïdentіnіñ burınğı baspasöz xatşısı Aydos Idırısulı ÜKІBAY dünïege keldі.  Almatı oblısında twğan. 1997 jılı Qazaq memlekettіk wnïversïtetіnіñ jwrnalïstïka fakwltetіn bіtіrgen.

Eñbek jolı: «Xabar» AQ aqparattıq jobalar basqarmasınıñ bastığı, «Jetі kün» aptalıq bağdarlamasınıñ jetekşіsі, «Xabar» AAQ Basqarma törağasınıñ orınbasarı; «Xabar» AQ Basqarmasınıñ törağası (2011-2016).

2016 jılı mamırda bastap 2019 jıldıñ nawrızına şeyіn Qazaqstan Respwblïkasınıñ Prezïdentіnіñ baspasöz xatşısı qızmetіn atqardı. 

42 jıl burın Qazaqstannıñ jañartılmalı energetïka qawımdastığınıñ bas dïrektorı Arman Qayırberlіulı QAŞQINBAEV dünïege keldі.
Qarağandı qalasında twğan. E.Böketov atındağı Qarağandı wnïversïtetіn (1998) ekonomïst mamandığı, AQŞ-tağı Vanderbïlt wnïversïtetіn (2000) ekonomïka magïstrі, Norvegïya munay dïrektoratın (2002) Munay sayasatı jäne menedjment, Qazaq-Japon damw ortalığın (2003) Strategïyalıq menedjment boyınşa bіtіrgen.
Eñbek jolın Vanderbïlt qoğamdıq sayasat ïnstïtwtında ğılımï qızmetkerі (1998-1999) bolıp bastağan.
«Owen» bïznes mektebіnіñ jüyelіk taldawşısı bolğan (2000).
«Qazaqoyl» UMK sırtqı ekonomïkalıq baylanıstar departamentіnіñ menedjerі, munay jäne gaz tasımaldaw jobaların basqarw departamentіnіñ menedjerі, korporatïvtіk qarjılandırw departamentіnіñ bas menedjerі (2000-2004).
QR Prezïdentі janındağı şeteldіk ïnvestorlar keñesі xatşılığınıñ dïrektorı (2004-2005).
«ConocoPhilips» ükіmet jäne qoğammen baylanıstar, bïznestі damıtw jönіndegі dïrektorı (2005-2006).
«Qazına» TDQ «Qazïnvest» ÏSO prezïdentі (2006-2007).
«KazEnergy» ZTB atqarwşı dïrektorı (2007).
«Kazventure» vençwrlıq kapïtal jäne tіkeley ïnvestïcïyalar qazaqstandıq qawımdastığınıñ prezïdentі (2007-2008).
Samurıq-Qazına» ulttıq äl-awqat qorı» AQ Xalıqaralıq ıntımaqtastıq departamentіnіñ dïrektorı (2008-2009).
«ArselorMïttal Temіrtaw» AQ-nıñ ükіmetpen jumısın üylestіrw jönіndegі dïrektorı (2009 jıldan bastap soñğı tağayındalwğa şeyіn).

40 jıl burın (1979) Qazaqstan Respwblïkası Energetïka mïnïstrlіgі Ekologïyalıq rettew jäne baqılaw komïtetіnіñ törağası Axmetjan Äbdіjämіlulı PІRІMQULOV dünïege kelgen.

M.X. Dwlatï  atındağı Taraz memlekettіk wnïversïtetіn bіtіrgen, ekonomïst (2000); Qazaq gwmanïtarlıq-zañ wnïversïtetі, zañger (2003); Taraz memlekettіk wnïversïtetіnіñ magïstratwrası, zañ magïstrі (2005).

Eñbek qızmetі: Jambıl oblısı prokwratwrası organdarında jumıs іstedі (2001-2004 jj.); sot orındawşısı, Almatı qalalıq sotınıñ jetekşі mamanı (2004-2005 jj.); Jetіsw awdanınıñ №2 sotınıñ swdyası (2005-2009 jj.); Almatı qalasınıñ sottar äkіmşіlіgі (2009-2010); Almatı qalalıq sotı basqarmasınıñ bastığı (2010-2012 jj.); Qazaqstan Respwblïkası Qorşağan ortanı qorğaw mïnïstrlіgі Ekologïyalıq rettew jäne baqılaw komïtetі törağasınıñ orınbasarı (2012-2014 jj.); Qazaqstan Respwblïkası Energetïka mïnïstrlіgіnіñ Munay-gaz keşenіndegі ekologïyalıq rettew, baqılaw jäne memlekettіk ïnspekcïya komïtetіnіñ törağasınıñ orınbasarı (2014-2016 jj.); Qazaqstan Respwblïkası Bіlіm jäne ğılım mïnïstrlіgіnіñ Bіlіm jäne ğılım salasındağı baqılaw komïtetіnіñ törağası (2016-2017 jj.).

2017 jıldıñ qaraşa ayınan bastap qazіrgі qızmetіnde.

«Sot jüyesіnіñ qurmettі qızmetkerі» tösbelgіsіmen marapattalğan.

Bastı sözder: Küntіzbe,
Joğarı qaray